लिङ्गपुराणम्

पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ

फुलांच्या राशींच्या वाऱ्याने पाणी डोलत होते, रम्य झुडुपांमध्ये मत्त भुंगे पडत होते, आणि त्या झुडुपांमध्ये वाऱ्याने घाबरलेली हरणांची कळप पळत होती.

चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः

चंद्राच्या किरणांनी डागाळलेल्या सुंदर तिलकाच्या झाडांनी, सिंदूर, कुंकू आणि कुसुंभासारख्या रंगाच्या अशोकाच्या झाडांनी, सोनेरी चमक असलेल्या कर्णिकराच्या झाडांनी, फुलांच्या राशी आणि मोठ्या फांद्या यांनी ते ठिकाण सजले होते.

क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्

कुठे कुठे जमिनीवर काळ्या अंजनासारखी, कुठे प्रवाळासारखी, तर कुठे सोन्यासारखी फुले पडली होती.

पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्

पुन्नागाच्या झाडांमध्ये पक्ष्यांच्या शेकडो किलबिलाटाने गूंजणारे, लाल अशोकाच्या फांद्या फुलांनी झुकलेल्या, आणि रम्य बगिच्यांमध्ये फुललेल्या कमळांमध्ये भुंगे खेळत होते.

सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः

त्या वेळी सर्व जगाचा स्वामी, हिमालयकन्या आणि प्रिय गणेशांसह, देवीला विविध झाडांनी भरलेले, मस्त आणि पोषक प्राण्यांनी गजबजलेले अतिशय रम्य उपवन दाखवले.

पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

वनातील शुभ आणि अतिशुभ फुलांनी बनवलेल्या दिव्य दागिन्यांनी शंकराने उपवनात आलेल्या देवीला सजवले; आणि हिमालयकन्येने देखील भक्तीभावाने, उत्तम दिव्य फुलांनी देवाधिदेव शंकराला सजवले.

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

ती देवी, सर्व देवतांच्या पूज्याला पूजून, अतिशय सुंदर बगिच्याकडे पाहून, गणेश आणि नंदीमुखांसह देवापुढे वाकून म्हणाली.

उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि

देवा, तू मला या बगिच्याचे परम तेजाने उजळलेले रूप दाखवले; आता या क्षेत्राचे सर्व गुण पुन्हा मला सांग.

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

देवतांचा स्वामी, देवाधिदेव, वृषध्वज, या अविमुक्त क्षेत्राचे महात्म्य तू मला पूर्णपणे सांग.

देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः आघ्राय वदनाम्भोजं तदाह गिरिजां हसन्

देवीचे ते शब्द ऐकून, वर देणारा देवांचा देव तिच्या कमळासारख्या मुखाचा सुगंध घेतो आणि हसत हसत गिरिजेला म्हणतो.

इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम सर्वेषामेव जन्तूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा

ही माझी सर्वात गुप्त व महत्त्वाची भूमी म्हणजे वाराणसी, जी सर्व जीवांना मुक्ती देणारी आहे.

अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः नानालिङ्गधरा नित्यं मम लोकाभिकाङ्क्षिणः

इथे, देवी, जे माझ्या व्रतात नेहमी स्थिर राहतात, वेगवेगळ्या लिंगांची पूजा करतात आणि माझ्या लोकांची इच्छा धरतात, असे सिद्ध लोक वास करतात.

अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्तात्मानो जितेन्द्रियाः नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते

हे लोक इथेच, अनेक झाडांनी वेढलेल्या आणि विविध पक्ष्यांनी शोभलेल्या ठिकाणी, मन एकाग्र करून, इंद्रियांवर विजय मिळवून, श्रेष्ठ योगाचा सराव करतात.

कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते अप्सरोगणगन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे

कमळ आणि निलकमळांनी भरलेल्या सरोवरांनी सजलेली, आणि अप्सरा व गंधर्वांच्या सेवेमुळे नेहमीच पावन झालेली ही पुण्यभूमी शोभून दिसते.

रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु मन्मना मम भक्तश् च मयि नित्यार्पितक्रियः

मला इथे राहायला नेहमीच आवडते; त्याचे कारण ऐक, माझे मन इथेच आहे आणि माझा भक्त नेहमी आपली सर्व कर्मे मला अर्पण करतो.

यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् कामं ह्यत्र मृतो देवि जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

देवी, इथे जशी मुक्ती मिळते तशी दुसरीकडे कुठेच मिळत नाही; इथे जर कोणी इच्छा करूनही मेला, तरी त्याला मुक्ती मिळते.

एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् ब्रह्मादयो विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः

ही माझी दिव्य नगरी, सर्वात गुप्त आणि महान आहे; ब्रह्मा व इतर देव, तसेच सिद्ध आणि मुक्तीची इच्छा असणारे लोक याला ओळखतात.

अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम विमुक्तं न मया यस्मान् मोक्ष्यते वा कदाचन

म्हणूनच ही भूमी श्रेष्ठ आहे आणि हीच माझी सर्वोच्च प्राप्ती; तिला अविमुक्त म्हणतात, कारण मी कधीच तिला सोडत नाही किंवा त्यातून मुक्त करत नाही.

मम क्षेत्रमिदं तस्माद् अविमुक्तमिति स्मृतम् नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गङ्गाद्वारे च पुष्करे

म्हणूनच ही माझी भूमी 'अविमुक्त' म्हणून ओळखली जाते; नैमिष, कुरुक्षेत्र, गंगाद्वार किंवा पुष्कर याठिकाणी नाही—

स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः इह सम्प्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते

त्या ठिकाणी स्नान किंवा सेवा करून मुक्ती मिळत नाही; पण इथे जी प्राप्ती होते, त्यामुळे हे स्थान त्यांच्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् प्रयागादपि तीर्थाग्र्याद् अविमुक्तमिदं शुभम्

प्रयागात किंवा इथे, माझ्या कृपेने मुक्ती मिळू शकते; तरीही, सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रयागापेक्षा हे शुभ अविमुक्त अधिक श्रेष्ठ आहे.

धर्मस्योपनिषत् सत्यं मोक्षस्योपनिषच् छमः क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः

धर्माची खरी उपनिषद म्हणजे सत्य, मुक्तीची उपनिषद म्हणजे शांती; पण या क्षेत्राची आणि तीर्थाची उपनिषद श्रेष्ठ ज्ञानी लोकांनाही ठाऊक नाही.

कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जन्तुर्मोक्षाय कल्पते

कोणीही इथे अविमुक्तात, भोगत, झोपत, खेळत किंवा विविध कृती करत असताना प्राण सोडला, तरी त्याला मुक्ती मिळते.

कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना

हजारो पापं केली असली, तरी काशी नगरीशिवाय हजारो इंद्रांची सत्ता मिळवण्यापेक्षा भूत होणंही माणसाला अधिक चांगलं आहे.

तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः

म्हणूनच मुक्तीसाठी अविमुक्ताची सेवा करावी; इथेच महान तपस्वी जैगीषव्याने सर्वोच्च सिद्धी मिळवली.

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद् भक्त्या च मम भावितः जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते

या क्षेत्राच्या महिमेमुळे आणि माझ्यावरच्या भक्तीमुळे, जैगीषव्याची गुहा योग्यांसाठी सर्वात श्रेष्ठ आणि इच्छित स्थान मानली जाते.

ध्यायन्तस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम्

तिथे, जे नेहमी माझे ध्यान करतात, त्यांचा योगाचा अग्नि प्रखरतेने जळतो; आणि ते देवांनाही दुर्मिळ असं परम कैवल्य प्राप्त करतात.

अव्यक्तलिङ्गैर्मुनिभिः सर्वसिद्धान्तवेदिभिः इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्

इथे सर्व तत्त्वांचा जाणकार असलेल्या ऋषींना सूक्ष्म लिंगचिन्हांमुळेच मुक्ती मिळते; दुसरीकडे ती फारच दुर्मिळ असते.

तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् आत्मनश्चैव सायुज्यम् ईप्सितं स्थानमेव च

त्यांना मी श्रेष्ठ योगशक्ती, आत्म्याशी एकरूप होणे आणि इच्छित स्थान सांगणार आहे.