लिङ्गपुराणम्

योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्

जो यती पाशुपत योग एक दिवस जरी योग्य रीतीने करतो, त्याने सर्व काही सोडून पाशुपत व्रत स्वीकारावे.

देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्

त्याने तिथेच, देवाच्या सुंदर बागेत राहावे—ती शर्वाची अतुलनीय बाग आहे, जी रुद्राने आपल्या मनात कल्पिली आणि एक सुंदर राजवाडाही निर्माण केला.

दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः

त्या वेळी, परमहेश्वर स्वतः नंदी व पार्वतीसह, ती अतुलनीय देवबाग दाखवू लागले.

क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः

या अविमुक्त क्षेत्राचे माहात्म्य शंकर, परमहेश्वर भव यांनी पार्वतीच्या आनंदासाठी सांगितले.

प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश् च केतकैः

ती बाग अनेक फुललेल्या झुडुपांनी, आकर्षक वेलींनी, आणि सर्वत्र फुललेल्या प्रियंगु व काटेरी केतकीच्या सुंदर फुलांनी सजलेली होती.

तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर् निकामपुष्पैर्वकुलैश् च सर्वतः अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर् द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः

तीथे सर्वत्र सुगंधी तमाळाच्या झुडुपांनी, पूर्ण फुललेल्या वकुळाच्या घड्यांनी, तसेच शेकडो फुललेल्या अशोक व पुन्नागाच्या झाडांनी, आणि त्यावर गुंजन करणाऱ्या मधमाश्यांनी भरलेली होती.

क्वचित् प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर् विहङ्गमैश् चानुकलप्रणादिभिः विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश् च सर्वतः

कुठे कुठे फुललेल्या कमळांच्या परागाने माखलेल्या पक्ष्यांनी गोड गाणी गायली, आणि सर्वत्र सारस, चक्रवाक व मस्त दात्यूह पक्ष्यांच्या आवाजांनी गूंजत होते.

क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम् क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर् भ्रमराङ्गनादिभिः

कुठे कुठे मोरांच्या मधुर केकारवांनी, कुठे पाणपक्ष्यांच्या आवाजांनी, तर कुठे मत्त मधमाश्यांच्या गूंज व त्यांच्या गाणाऱ्या मादींच्या स्वरांनी ती जागा भरून गेली होती.

निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित् सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः लतोपगूढैस्तिलकैश् च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्

कुठे कुठे सुंदर सुगंधी फुलांनी, फुललेल्या आंब्याच्या झाडांनी, वेलांनी वेढलेल्या तिलकाच्या झाडांनी ती जागा गुप्त झाली होती, आणि विद्या, सिद्ध व चारण यांच्या गाण्यांनी ती गूंजत होती.

प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः

त्या ठिकाणी अप्सरांचा नृत्यसमूह चालू होता, विविध आनंदी पक्ष्यांनी ती जागा गजबजलेली होती, नाचणाऱ्या पोपटांच्या किलबिलाटाने आणि सिंहांच्या गर्जना व मस्त बगळ्यांच्या आवाजांनी ती जागा भरून गेली होती.

क्वचित् क्वचिद् गन्धकदम्बकैर् मृगैर् विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम् प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्

कुठे कुठे गंधक व कदंब या हरणांच्या कळपांनी, गवताच्या कोंब व फुलांचे गुच्छ विखुरले, तर कुठे कुठे तलाव व सरोवरे विविध रंगांच्या फुललेल्या कमळांनी शोभून दिसत होती.

विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम् कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्

घनदाट झाडांनी भरलेले, निळ्या गळ्याच्या मोरांनी मनमोहक, आनंदी पक्ष्यांच्या गोड आवाजांनी गूंजणारे, फुललेल्या फांद्यांवर मत्त भुंगे गुंजारव करत असलेले, ताज्या कळ्यांनी सजलेले आणि उंचच उंच फांद्यांनी शोभलेले असे ते सुंदर वन होते.

क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर् निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः

कुठे कुठे तर खेळकर आणि देखण्या किंपुरुषांच्या स्त्रिया त्या ठिकाणी वावरत असत.

पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैर् अभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर् विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः

त्या डोंगरांच्या सुंदर शिखरांवर कबुतरांच्या गोड गूंजनाचा नाद घुमत होता, पांढऱ्या ढगांसारख्या मोहक रूपांनी ते शोभून गेले होते, फुलांच्या राशींमध्ये विहरणाऱ्या हंसांच्या थव्यांनी आणि अनेक देवांच्या दिव्य लोकांनी ते ठिकाण उजळून निघाले होते.

फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर् विविधैरुपेतम्

हजारो फुललेल्या कमळांनी आणि पाणबिंदूनी सजलेले, पाण्याच्या तलावांनी देवांचे मार्ग सुंदर केलेले, आणि वाटेच्या कडेला रंगीबेरंगी फुलांच्या रांगा असलेल्या विविध झुडुपांनी व झाडांनी भरलेले असे ते वन होते.

तुङ्गाग्रैर् नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर् दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर् भासितान्तं मनोज्ञैः रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्

उंच फांद्या निळ्या फुलांच्या घोसांनी वाकलेल्या अशोकाच्या झाडांनी ते ठिकाण शोभून गेले होते, झुलणाऱ्या काळ्या टोकांनी आनंद देणारे, रात्री चंद्रप्रकाशात फुललेल्या तिलकाच्या झाडांमध्ये मिसळलेले, सावलीत झोपलेली हरणांची कळप जागी होऊन कोवळ्या गवताची पाती कुरतडत होती.

हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्

हंसांच्या पंखांनी उठलेले स्वच्छ आणि विस्तीर्ण पाणी, काठावर तरुण केळीचे झाडे आणि त्यात नाचणारे मोर, त्यांच्या पिसांच्या चंद्रासारख्या रंगांनी पृथ्वी रंगवलेली, तर कुठे कुठे आनंदी आणि मस्त हरित पक्ष्यांची थवे लपून गेली होती.

सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर् वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्

कुठे कुठे हरिणांनी प्रदेश सुंदर झाला होता, तर कुठे फुलांच्या राशींनी झाकलेले, आणि कुठे कुठे आनंदी किंनर स्त्रिया वीणेवर मधुर गाणी गाऊन नाचत होत्या.

संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैर् आवासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् आ मूलात् फलनिचितैः क्वचिद्विशालैर् उत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्

कुठे कुठे ऋषींच्या आश्रमाभोवती झाडे उभी होती, त्यांच्या मुळाशी फळांचे ढीग लागलेले, आणि सर्वत्र मिसळलेल्या फुलांनी जमिन झाकलेली, उंच पनस आणि महुआच्या झाडांनी ते ठिकाण भरलेले होते.

रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्

प्रियंगुच्या झाडांच्या मंजऱ्यांवर भुंगे चिकटलेले, आणि आंबा व कदंबाच्या फुलांभोवती भुंग्यांची गर्दी जमली होती, त्यामुळे ते ठिकाण सुंदर दिसत होते.

पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ

फुलांच्या राशींच्या वाऱ्याने पाणी डोलत होते, रम्य झुडुपांमध्ये मत्त भुंगे पडत होते, आणि त्या झुडुपांमध्ये वाऱ्याने घाबरलेली हरणांची कळप पळत होती.

चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः

चंद्राच्या किरणांनी डागाळलेल्या सुंदर तिलकाच्या झाडांनी, सिंदूर, कुंकू आणि कुसुंभासारख्या रंगाच्या अशोकाच्या झाडांनी, सोनेरी चमक असलेल्या कर्णिकराच्या झाडांनी, फुलांच्या राशी आणि मोठ्या फांद्या यांनी ते ठिकाण सजले होते.

क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्

कुठे कुठे जमिनीवर काळ्या अंजनासारखी, कुठे प्रवाळासारखी, तर कुठे सोन्यासारखी फुले पडली होती.

पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्

पुन्नागाच्या झाडांमध्ये पक्ष्यांच्या शेकडो किलबिलाटाने गूंजणारे, लाल अशोकाच्या फांद्या फुलांनी झुकलेल्या, आणि रम्य बगिच्यांमध्ये फुललेल्या कमळांमध्ये भुंगे खेळत होते.

सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः

त्या वेळी सर्व जगाचा स्वामी, हिमालयकन्या आणि प्रिय गणेशांसह, देवीला विविध झाडांनी भरलेले, मस्त आणि पोषक प्राण्यांनी गजबजलेले अतिशय रम्य उपवन दाखवले.

पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या

वनातील शुभ आणि अतिशुभ फुलांनी बनवलेल्या दिव्य दागिन्यांनी शंकराने उपवनात आलेल्या देवीला सजवले; आणि हिमालयकन्येने देखील भक्तीभावाने, उत्तम दिव्य फुलांनी देवाधिदेव शंकराला सजवले.

सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी

ती देवी, सर्व देवतांच्या पूज्याला पूजून, अतिशय सुंदर बगिच्याकडे पाहून, गणेश आणि नंदीमुखांसह देवापुढे वाकून म्हणाली.

उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि

देवा, तू मला या बगिच्याचे परम तेजाने उजळलेले रूप दाखवले; आता या क्षेत्राचे सर्व गुण पुन्हा मला सांग.

अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज

देवतांचा स्वामी, देवाधिदेव, वृषध्वज, या अविमुक्त क्षेत्राचे महात्म्य तू मला पूर्णपणे सांग.