लिङ्गपुराणम्

अग्निप्रवेशं कुरुते स्वप्नान्ते यस्तु मानवः स्मृतिं नोपलभेच्चापि तदन्तं तस्य जीवितम्

कोणी स्वप्नाच्या शेवटी आगीत शिरतो किंवा त्याला आठवण येत नाही, तर त्याचे आयुष्य संपते.

यस्तु प्रावरणं शुक्लं स्वकं पश्यति मानवः कृष्णं रक्तमपि स्वप्ने तस्य मृत्युरुपस्थितः

जो माणूस स्वप्नात आपले पांढरे, काळे किंवा लाल वस्त्र पाहतो, त्याचा मृत्यू जवळ आला आहे.

अरिष्टे सूचिते देहे तस्मिन्काल उपस्थिते त्यक्त्वा खेदं विषादं च उपेक्षेद् बुद्धिमान् नरः

शरीरात असे अपशकुन दिसले आणि वेळ आली, तर बुद्धिमान माणसाने दुःख आणि निराशा सोडून दुर्लक्ष करावे.

प्राचीं वा यदि वोदीचीं दिशं निष्क्रम्य वै शुचिः समे ऽतिस्थावरे देशे विविक्ते जन्तुवर्जिते

पूर्वेकडे किंवा उत्तरेकडे जाऊन, स्वच्छ, सम, स्थिर, एकांत आणि प्राण्यांशिवाय अशा जागी राहावे.

उदङ्मुखः प्राङ्मुखो वा स्वस्थश् चाचान्त एव च स्वस्तिकेनोपविष्टस्तु नमस्कृत्वा महेश्वरम्

उत्तर किंवा पूर्वेकडे तोंड करून, शांतपणे, स्वस्तिकासनात बसून, महेश्वराला नमस्कार करावा.

समकायशिरोग्रीवो धारयन् नावलोकयेत् यथा दीपो निवातस्थो नेङ्गते सोपमा स्मृता

शरीर, डोके आणि मान सरळ ठेवून, इकडे तिकडे न पाहता, जसा वाऱ्याशिवाय दिवा हलत नाही, तशी स्थिती ठेवावी.

प्रागुदक्प्रवणे देशे तथा युञ्जीत शास्त्रवित् कामं वितर्कं प्रीतिं च सुखदुःखे उभे तथा

पूर्व किंवा उत्तर दिशेला थोडा उतार असलेल्या जागी, शास्त्र जाणणाऱ्याने इच्छा, शंका, आनंद आणि दुःख दोन्ही सोडून साधना करावी.

निगृह्य मनसा सर्वं शुक्लं ध्यानम् अनुस्मरेत् घ्राणे च रसने नित्यं चक्षुषी स्पर्शने तथा

मनाने सर्व इंद्रियां आवरून, मनुष्याने नेहमी शुद्ध ध्यान आठवत राहावे. नाक, जिभ, डोळे आणि स्पर्श या सर्व ठिकाणी तो ध्यान ठेवावे.

श्रोत्रे मनसि बुद्धौ च तत्र वक्षसि धारयेत् कालकर्माणि विज्ञाय समूहेष्वेव नित्यशः

कान, मन, बुद्धी आणि छाती येथेही ते ध्यान धरावे. काळ आणि कर्म समजून, नेहमी समूहांमध्येच ते ध्यान ठेवावे.

द्वादशाध्यात्ममित्येवं योगधारणमुच्यते शतमर्धशतं वापि धारणां मूर्ध्नि धारयेत्

ही बारा प्रकारची अंतर्गत साधना योगधारणा म्हणून ओळखली जाते. शंभर किंवा पन्नास वेळा ही धारणा डोक्यावर ठेवावी.

खिन्नस्य धारणायोगाद् वायुरूर्ध्वं प्रवर्तते ततश्चापूरयेद् देहम् ओङ्कारेण समन्वितः

जो ध्यानाच्या अभावामुळे थकतो, त्याचा श्वास वर जातो; मग ओंकारासहित शरीर भरून घ्यावे.

तथौंकारमयो योगी अक्षरे त्वक्षरी भवेत् अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि ओङ्कारप्राप्तिलक्षणम्

अशा प्रकारे, योगी ओंकारमय होतो; अक्षरात तोही अक्षर होतो. आता मी ओंकारप्राप्तीची लक्षणे सांगतो.

एष त्रिमात्रो विज्ञेयो व्यञ्जनं चात्र चेश्वरः प्रथमा विद्युती मात्रा द्वितीया तामसी स्मृता

हे तीन मात्रांनी ओळखावे, आणि त्यातील व्यंजन म्हणजेच ईश्वर. पहिली मात्रा वीजेसारखी, दुसरी तामसिक समजली जाते.

तृतीयां निर्गुणां चैव मात्रामक्षरगामिनीम् गान्धारी चैव विज्ञेया गान्धारस्वरसंभवा

तिसरी मात्रा निर्गुण आहे, ती अक्षराकडे नेणारी आहे; तिला गान्धारी असेही ओळखावे, जी गान्धार स्वरातून उत्पन्न होते.

पिपीलिकागतिस्पर्शा प्रयुक्ता मूर्ध्नि लक्ष्यते यथा प्रयुक्त ओङ्कारः प्रतिनिर्याति मूर्धनि

मुंगीच्या चालीसारखा स्पर्श करून, ती डोक्यावर जाणवते; जसे ओंकार लावला, तसे तो डोक्यावरून बाहेर जातो.

तथौंकारमयो योगी त्व् अक्षरी त्वक्षरी भवेत् प्रणवो धनुः शरो ह्यात्मा ब्रह्मलक्षणमुच्यते

अशा प्रकारे, योगी ओंकारमय होतो; अक्षरात तोही अक्षर होतो. प्रणव म्हणजे धनुष्य, आत्मा बाण, आणि ब्रह्म हे लक्ष्य आहे असे सांगितले आहे.

अप्रमत्तेन वेद्धव्यं शरवत् तन्मयो भवेत् ओमित्येकाक्षरं ह्येतद् गुहायां निहितं पदम्

सावधपणे, बाणासारखे त्याला भेदावे; आणि त्याच्याशी एकरूप व्हावे. हे एकाक्षरी 'ओं' गुहेत लपलेले अंतिम स्थान आहे.

ओमित्येतत्त्रयो लोकास् त्रयो वेदास्त्रयो ऽग्नयः विष्णुक्रमास्त्रयस्त्वेते ऋक्सामानि यजूंषि च

'ओं' म्हणजेच तीन लोक, तीन वेद, तीन अग्नी; तसेच विष्णूची तीन पावले, आणि ऋच, साम, यजुर्वेदही.

मात्रा चार्धं च तिस्रस्तु विज्ञेयाः परमार्थतः तत्प्रयुक्तस्तु यो योगी तस्य सालोक्यमाप्नुयात्

तीन मात्रा आणि अर्धी मात्रा हे खरे अर्थाने समजावे. जो योगी हे वापरतो, त्याला त्या लोकात एकरूपता मिळते.

अकारो ह्यक्षरो ज्ञेय उकारः सहितः स्मृतः मकारसहितौंकारस् त्रिमात्र इति संज्ञितः

'अ' ही अक्षर आहे असे जाणावे, 'उ' त्याच्याशी जोडलेले आहे, आणि 'म' हे 'अ' व 'उ' सोबत मिळून, ओंकार तीन मात्रांचा म्हणतात.

अकारस् त्वेष भूर्लोक उकारो भुव उच्यते सव्यञ्जनो मकारस्तु स्वर्लोक इति गीयते

'अ' म्हणजे भुलोक, 'उ' म्हणजे भुवर्लोक, आणि 'म' हे स्वरलोक म्हणून गायले जाते.

ओङ्कारस्तु त्रयो लोकाः शिरस्तस्य त्रिविष्टपम् भुवनाङ्गं च तत्सर्वं ब्राह्मं तत्पदमुच्यते

ओंकार म्हणजे तीन लोक; त्याचे शिर म्हणजे स्वर्गलोक. सर्व लोकांचे अवयव हेच ब्रह्म, तेच परमपद आहे.

मात्रापादो रुद्रलोको ह्य् अमात्रं तु शिवं पदम् एवं ज्ञानविशेषेण तत्पदं समुपास्यते

मात्रेचा भाग म्हणजे रुद्रलोक, मात्रारहित भाग म्हणजे शिवपद. अशा विशेष ज्ञानाने ते पद उपासावे.

तस्माद्ध्यानरतिर्नित्यम् अमात्रं हि तदक्षरम् उपास्यं हि प्रयत्नेन शाश्वतं सुखमिच्छता

म्हणून जो नेहमी ध्यानात रमतो, त्याने त्या मात्रारहित, अक्षर ओंकाराची प्रयत्नपूर्वक उपासना करावी, शाश्वत सुखाची इच्छा ठेवून.

ह्रस्वा तु प्रथमा मात्रा ततो दीर्घा त्वनन्तरम् ततः प्लुतवती चैव तृतीया चोपदिश्यते

पहिली मात्रा लहान आहे, त्यानंतर दुसरी मोठी, आणि तिसरी मात्र दीर्घ सांगितली जाते.

एतास्तु मात्रा विज्ञेया यथावदनुपूर्वशः यावदेव तु शक्यन्ते धार्यन्ते तावदेव हि

या प्रमाणांची नीट आणि योग्य क्रमाने समज करून घ्यावी. जशी सहन करता येईल तितकीच कृती करावी.

इन्द्रियाणि मनो बुद्धिं ध्यायन्नात्मनि यः सदा अर्धं तन्मात्रम् अपि चेच् छृणु यत् फलमाप्नुयात्

जो मनुष्य नेहमी आपल्या अंतर्यामी इंद्रिये, मन आणि बुद्धी यांचा ध्यान करतो, अगदी अर्ध्या प्रमाणाने जरी केले, तरी त्याला काय फळ मिळते ते ऐक.

मासे मासे ऽश्वमेधेन यो यजेत शतं समाः तेन यत्प्राप्यते पुण्यं मात्रया तदवाप्नुयात्

जो दर महिन्याला शंभर वर्षे अश्वमेध यज्ञ करतो, त्याला जे पुण्य मिळते, तेवढेच पुण्य या प्रमाणाचे पालन केल्याने मिळते.

न तथा तपसोग्रेण न यज्ञैर्भूरिदक्षिणैः यत्फलं प्राप्यते सम्यङ् मात्रया तदवाप्नुयात्

कठोर तप किंवा मोठ्या दानाने युक्त यज्ञांनी जे फळ मिळत नाही, ते प्रमाणाचे योग्य पालन केल्याने मिळते.