लिङ्गपुराणम्

उक्तकाले शुचिर्भूत्वा शुद्धां गच्छेच्छुचिस्मिताम् इत्येवं संप्रसंगेन यतीनां धर्मसंग्रहे

ठरलेल्या वेळी, स्वतः शुद्ध होऊन, शुद्ध आणि हसऱ्या स्त्रीकडे जावे. अशा प्रकारे, संन्याशांसाठी धर्मसंग्रहात संगासंबंधी हे सांगितले आहे.

सर्वेषामेव भूतानां सदाचारः प्रकीर्तितः यः पठेच्छृणुयाद् वापि सदाचारं शुचिर्नरः

सर्व प्राण्यांसाठी चांगला आचार सांगितला आहे. जो शुद्ध पुरुष हा आचार वाचतो किंवा ऐकतो—

श्रावयेद्वा यथान्यायं ब्राह्मणान् दग्धकिल्बिषान् ब्रह्मलोकमनुप्राप्य ब्रह्मणा सह मोदते

किंवा योग्य पद्धतीने पापमुक्त ब्राह्मणांना शिकवतो, तो ब्रह्मलोकात जाऊन ब्रह्मासोबत आनंद करतो.

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यतीनामिह निश्चितम् प्रायश्चित्तं शिवप्रोक्तं यतीनां पापशोधनम्

आता मी इथे संन्याशांसाठी निश्चित केलेलं, शिवाने सांगितलेलं, पाप शुद्ध करणारे प्रायश्चित्त सांगतो.

पापं हि त्रिविधं ज्ञेयं वाङ्मनःकायसंभवम् सततं हि दिवा रात्रौ येनेदं वेष्ट्यते जगत्

पाप हे तीन प्रकारचं असतं—वाणी, मन आणि शरीरातून उत्पन्न होतं; दिवस-रात्र या पापामुळे जग व्यापलेलं असतं.

तत्कर्मणा विनाप्येष तिष्ठतीति परा श्रुतिः क्षणमेवं प्रयोज्यं तु आयुष्यं तु विधारणम्

कर्म केलं नाही तरी हे पाप टिकून राहतं—अशी श्रेष्ठ श्रुती सांगते. म्हणून नेहमी आयुष्य जपावं.

भवेद्योगो ऽप्रमत्तस्य योगो हि परमं बलम् न हि योगात्परं किंचिन् नराणां दृश्यते शुभम्

जो जागरूक असतो त्याला योग प्राप्त होतो; योग हेच सर्वात मोठं बळ आहे. माणसांसाठी योगापेक्षा शुभ दुसरं काहीच नाही.

तस्माद् योगं प्रशंसन्ति धर्मयुक्ता मनीषिणः अविद्यां विद्यया जित्वा प्राप्यैश्वर्यमनुत्तमम्

म्हणून धर्मयुक्त ज्ञानी लोक योगाची स्तुती करतात; अज्ञानावर विद्या मिळवून, श्रेष्ठ ऐश्वर्य प्राप्त करतात.

दृष्ट्वा परावरं धीराः परं गच्छन्ति तत्पदम् व्रतानि यानि भिक्षूणां तथैवोपव्रतानि च

जे धीर असतात ते वरच्या-खालच्या गोष्टी पाहून त्या श्रेष्ठ अवस्थेला पोहोचतात. भिक्षूंची व्रतं आणि त्यांची उपव्रतं देखील—

एकैकातिक्रमे तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते उपेत्य तु स्त्रियं कामात् प्रायश्चित्तं विनिर्दिशेत्

त्यातील प्रत्येक नियमभंगासाठी प्रायश्चित्त सांगितले आहे. जर कोणी वासनेने स्त्रीकडे गेला, तर त्याचं वेगळं प्रायश्चित्त सांगावं.

प्राणायामसमायुक्तं चरेत्सांतपनं व्रतम् ततश्चरति निर्देशात् कृच्छ्रं चान्ते समाहितः

त्याने प्राणायामासह सांत्तपन व्रत करावं; त्यानंतर सांगितल्याप्रमाणे शेवटी कृत्स्र प्रायश्चित्त एकाग्रतेने करावं.

पुनर् आश्रमम् आगत्य चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः न धर्मयुक्तमनृतं हिनस्तीति मनीषिणः

पुन्हा आश्रमात परत येऊन भिक्षूने आळशी न होता आचरण करावं. ज्ञानी लोक म्हणतात, धर्मासोबत असलं तरी असत्य टिकत नाही.

तथापि न च कर्तव्यं प्रसंगो ह्येष दारुणः अहोरात्रोपवासश् च प्राणायामशतं तथा

तरीही असा संग करू नये, कारण तो फार भयंकर आहे. एक दिवस-रात्र उपवास आणि शंभर प्राणायाम करावेत.

असद्वादो न कर्तव्यो यतिना धर्मलिप्सुना परमापद्गतेनापि न कार्यं स्तेयमप्युत

धर्माची इच्छा असलेल्या किंवा संन्यासी असलेल्या माणसाने, अगदी मोठ्या संकटात असला तरी, कधीही खोटं बोलू नये किंवा चोरी करू नये.

स्तेयादभ्यधिकः कश्चिन् नास्त्यधर्म इति श्रुतिः हिंसा ह्येषा परा सृष्टा स्तैन्यं वै कथितं तथा

चोरीपेक्षा मोठा अधर्म दुसरा नाही, असं वेद सांगतात. कारण चोरी ही मोठी हिंसा मानली जाते, आणि अशी हिंसा सर्वात जास्त घातक आहे.

यदेतद्द्रविणं नाम प्राणा ह्येते बहिश्चराः स तस्य हरते प्राणान् यो यस्य हरते धनम्

जे धन म्हणतात, ते खरं तर माणसाचं बाह्य प्राण आहे. जो दुसऱ्याचं धन घेतो, तो त्याचा प्राणच घेतो.

एवं कृत्वा सुदुष्टात्मा भिन्नवृत्तो व्रताच्च्युतः भूयो निर्वेदमापन्नश् चरेच्चान्द्रायणं व्रतम्

जो असं वागतो, त्याचं मन वाईट होतं, तो आपल्या व्रतापासून दूर जातो. मग त्याला पश्चात्ताप झाल्यावर चांद्रायण व्रत घ्यावं लागतं.

विधिना शास्त्रदृष्टेन संवत्सरमिति श्रुतिः ततः संवत्सरस्यान्ते भूयः प्रक्षीणकल्मषः पुनर्निर्वेदमापन्नश् चरेद्भिक्षुरतन्द्रितः

शास्त्रात सांगितलेल्या नियमाने हे व्रत एक वर्ष करावं लागतं. त्या वर्षाच्या शेवटी, पाप कमी झाल्यावर, पुन्हा निर्धाराने आणि आळस न करता भिक्षेचं जीवन जगावं.

अहिंसा सर्वभूतानां कर्मणा मनसा गिरा अकामादपि हिंसेत यदि भिक्षुः पशून् कृमीन्

सर्व जीवांवर कृतीने, मनाने आणि वाणीने अहिंसा पाळावी. भिक्षूने जर चुकूनही प्राणी किंवा कीटकांना इजा केली, तरी ती हिंसा मानली जाते.

कृच्छ्रातिकृच्छ्रं कुर्वीत चान्द्रायणमथापि वा स्कन्देदिन्द्रियदौर्बल्यात् स्त्रियं दृष्ट्वा यतिर्यदि

त्याने कडक कृच्छ्रातिकृच्छ्र किंवा चांद्रायण व्रत करावं. किंवा जर इंद्रिय दुर्बलतेमुळे, स्त्रीला पाहून संन्याशाचा वीर्यस्राव झाला—

तेन धारयितव्या वै प्राणायामास्तु षोडश दिवा स्कन्नस्य विप्रस्य प्रायश्चित्तं विधीयते

तर त्याने दिवसा सोळा प्राणायाम करावेत. ब्राह्मणाने असा वीर्यस्राव झाल्यास हेच प्रायश्चित्त सांगितलं आहे.

त्रिरात्रमुपवासाश् च प्राणायामशतं तथा रात्रौ स्कन्नः शुचिः स्नात्वा द्वादशैव तु धारणा

रात्री वीर्यस्राव झाला असेल, तर स्नान करून शुद्ध व्हावं आणि बारा प्राणायाम करावेत, तसेच तीन दिवस उपवास करावा.

प्राणायामेन शुद्धात्मा विरजा जायते द्विजाः एकान्नं मधुमांसं वा अशृतान्नं तथैव च

प्राणायामामुळे ब्राह्मण शुद्ध आणि निष्कलंक होतो. त्याने एकदाच जेवावं, किंवा मध, किंवा मांस, किंवा पाण्यात न शिजवलेलं अन्न घ्यावं.

अभोज्यानि यतीनां तु प्रत्यक्षलवणानि च एकैकातिक्रमात्तेषां प्रायश्चित्तं विधीयते

संन्याशांसाठी मीठ आणि इतर वर्ज्य पदार्थ खाऊ नयेत. प्रत्येक उल्लंघनासाठी प्रायश्चित्त सांगितलं आहे.

प्राजापत्येन कृच्छ्रेण ततः पापात्प्रमुच्यते व्यतिक्रमाश् च ये केचिद् वाङ्मनःकायसंभवाः

प्राजापत्य कृच्छ्र व्रत केल्याने पापातून मुक्ती मिळते. वाणी, मन किंवा शरीरातून जे काही दोष घडतात—

सद्भिः सह विनिश्चित्य यद्ब्रूयुस्तत्समाचरेत्

सज्जनांशी चर्चा करून त्यांनी सांगितलं तसं वागावं.

चरेद्धि शुद्धः समलोष्टकाञ्चनः समस्तभूतेषु च सत्समाहितः स्थानं ध्रुवं शाश्वतमव्ययं तु परं हि गत्वा न पुनर्हि जायते

जो शुद्ध आहे, ज्याला सोनं, माती आणि दगड सारखेच वाटतात, आणि जो सर्व जीवांमध्ये स्थिर राहतो, तो शाश्वत, अविनाशी, सर्वोच्च स्थान मिळवतो आणि तिथे पोहोचल्यानंतर पुन्हा जन्म घेत नाही.

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि अरिष्टानि निबोधत येन ज्ञानविशेषेण मृत्युं पश्यन्ति योगिनः

आता मी पुढे अपशकुन सांगतो, ऐका— ज्यामुळे विशेष ज्ञानाने योगी मृत्यूचं आगाऊ दर्शन करतात.

अरुन्धतीं ध्रुवं चैव सोमछायां महापथम् यो न पश्येन्न जीवेत्स नरः संवत्सरात्परम्

जो माणूस अरुंधती, ध्रुव, चंद्राची कडा किंवा आकाशगंगा पाहू शकत नाही, तो एक वर्षाहून जास्त जगत नाही.