लिङ्गपुराणम्

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम्

—तो दैवी किंवा पितृकर्मात असो, तो श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम् यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्

आता मी शौचाचाराचे लक्षण सांगतो, ज्याचे पालन केल्याने शुद्ध आत्मा असलेला माणूस मृत्यूनंतर सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्

हे पूर्वी ब्रह्मदेवांनी सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी सांगितले—सर्व वेदांचा सारांश, ब्रह्मविद्येच्या साधकांसाठी संक्षिप्त संग्रह.

उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम् यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति

शुद्धता प्राप्त करण्यासाठी, हेच ऋषींचे श्रेष्ठ स्थान आहे; जो तेथे सावध राहतो, तो ऋषीपदापासून कधीच खाली पडत नाही.

मानावमानौ द्वावेतौ तावेवाहुर् विषामृते अवमानो ऽमृतं तत्र सन्मानो विषमुच्यते

मान आणि अपमान हे दोनच अमृत व विष म्हणतात; अपमान तिथे अमृत आहे, आणि खरी मान्यता विष म्हणतात.

गुरोरपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत् नियमेष्वप्रमत्तस्तु यमेषु च सदा भवेत्

गुरूच्या हितासाठीही जो कार्यरत राहतो, त्याने एक वर्ष तेथे राहावे; नियमांमध्ये नेहमी जागरूक राहून, संयमात सदैव स्थित रहावे.

प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम् अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीमिमाम्

परवानगी मिळाल्यावर, त्याने श्रेष्ठ ज्ञानयोगाचा अभ्यास करावा आणि धर्माचा भंग न करता या पृथ्वीवर वावरावे.

चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्

शुद्ध नजरेने वाट चालावी, कापडाने गाळलेलं पाणी प्यावं, सत्याने शुद्ध केलेलं बोल बोलावं आणि मन शुद्ध ठेवून सर्व वर्तन करावं.

मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत् एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्

मासे खाल्ल्यामुळे सहा महिन्यांत जे पाप लागतं, तेवढंच पाप एक दिवस गाळलेलं नसलेलं पाणी प्यायल्याने मिळतं.

अपूतोदकपाने तु जपेच्च शतपञ्चकम् अघोरलक्षणं मन्त्रं ततः शुद्धिमवाप्नुयात्

गाळलेलं नसलेलं पाणी प्यायल्यावर, 'अघोर' मंत्र शंभर-पाच वेळा म्हणावं; तेव्हा शुद्धता मिळते.

अथवा पूजयेच्छंभुं घृतस्नानादिविस्तरैः त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते नात्र संशयः

किंवा, घृतस्नान वगैरे मोठ्या विधीने शंभूची पूजा करून, तीन वेळा प्रदक्षिणा घालावी; असं केल्याने नक्कीच शुद्धता मिळते.

आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित्क्वचित् एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारितम्

योग जाणणाऱ्याने कधीही पाहुणचार, श्राद्ध किंवा यज्ञ यांना जाऊ नये; असं केल्याने तो अहिंसक योगी राहतो, असं विचारलेलं आहे.

वह्नौ विधूमे ऽत्यङ्गारे सर्वस्मिन्भुक्तवज्जने चरेत्तु मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेष्वेव नित्यशः

ज्यांनी धूर नसलेल्या किंवा नुसत्या निखाऱ्यांवर अन्न शिजवलं आहे, अशा लोकांकडूनच शहाण्याने भिक्षा घ्यावी, पण नेहमी तिथूनच घ्यावी असं नाही.

अथैनम् अवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च तथा युक्तं चरेद्भैक्ष्यं सतां धर्ममदूषयन्

जर इतर लोक त्याचा तिरस्कार करतील किंवा अपमान करतील, तर त्याने योग्य रीतीने, सज्जनांच्या धर्माचा भंग न करता भिक्षा मागावी.

भैक्ष्यं चरेद्वनस्थेषु यायावरगृहेषु च श्रेष्ठा तु प्रथमा हीयं वृत्तिरस्योपजायते

वनात राहणाऱ्यांकडून किंवा फिरत्या घरांमध्ये भिक्षा मागावी; यातील पहिली पद्धत उत्तम, ती न मिळाल्यास दुसरी चालते.

अत ऊर्ध्वं गृहस्थेषु शीलीनेषु चरेद्द्विजाः श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

त्यानंतर, नीतीमंत, श्रद्धावान, संयमी, वेदपाठी आणि मोठ्या मनाच्या गृहस्थांकडून भिक्षा घ्यावी.

अत ऊर्ध्वं पुनश्चापि अदुष्टापतितेषु च भैक्ष्यचर्या हि वर्णेषु जघन्या वृत्तिरुच्यते

त्यानंतर, जे भ्रष्ट किंवा पतित नाहीत अशांकडूनही भिक्षा घ्यावी; कारण वर्णांमध्ये अशी भिक्षा मागणं ही सगळ्यात नीच वृति मानली जाते.

भैक्ष्यं यवागूस्तक्रं वा पयो यावकमेव च फलमूलादि पक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः

भिक्षेत जवारीची पेज, ताक, दूध, जव, फळं, कंद, शिजवलेलं अन्न किंवा जाडसारख्या पिठाच्या पोळ्या मिळू शकतात.

इत्येव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः आहारास्तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यमिति स्मृतम्

अशी योग्यांना सिद्धी वाढवणारी अन्नं मी सांगितली; त्यात भिक्षा मिळवणं हे सर्वात उत्तम मानलं जातं.

अब्बिन्दुं यः कुशाग्रेण मासि मासि समश्नुते न्यायतो यश्चरेद्भैक्ष्यं पूर्वोक्तात्स विशिष्यते

जो प्रत्येक महिन्याला कुशाच्या टोकाने एक थेंब पाणी योग्य पद्धतीने घेतो आणि वरीलप्रमाणेच भिक्षा मागतो, तो इतरांपेक्षा श्रेष्ठ ठरतो.

जरामरणगर्भेभ्यो भीतस्य नरकादिषु एवं दाययते तस्मात् तद्भैक्ष्यमिति संस्मृतम्

ज्याला वार्धक्य, मृत्यूची भीती आहे, किंवा नरक वगैरेची भीती वाटते, त्याच्यासाठी अशी भिक्षा मागणं मुक्त करणारी मानली जाते.

दधिभक्षाः पयोभक्षा ये चान्ये जीवक्षीणकाः सर्वे ते भैक्ष्यभक्षस्य कलां नार्हन्ति षोडशीम्

दही, दूध किंवा इतर आयुष्य कमी करणारी अन्नं खाणारे, भिक्षेवर जगणाऱ्याच्या पुण्याच्या सोळाव्या भागालाही पात्र नाहीत.

भस्मशायी भवेन्नित्यं भिक्षाचारी जितेन्द्रियः य इच्छेत् परमं स्थानं व्रतं पाशुपतं चरेत्

सतत भस्मावर झोपावं, भिक्षा मागावी आणि इंद्रियांवर ताबा ठेवावा; जो सर्वोच्च स्थान मिळवू इच्छितो, त्याने पाशुपत व्रत पाळावं.

योगिनां चैव सर्वेषां श्रेष्ठं चान्द्रायणं भवेत् एकं द्वे त्रीणि चत्वारि शक्तितो वा समाचरेत्

सर्व योग्यांमध्ये चंद्रायण व्रत हे सर्वात श्रेष्ठ आहे; आपल्या शक्तीनुसार एक, दोन, तीन किंवा चार वेळा करावं.

अस्तेयं ब्रह्मचर्यं च अलोभस्त्याग एव च व्रतानि पञ्च भिक्षूणाम् अहिंसा परमा त्विह

चोरी न करणे, ब्रह्मचर्य, लोभ न ठेवणे, त्याग — ही भिक्षुकांची पाच व्रतं आहेत; पण इथे अहिंसा ही सर्वात मोठी आहे.

अक्रोधो गुरुशुश्रूषा शौचमाहारलाघवम् नित्यं स्वाध्याय इत्येते नियमाः परिकीर्तिताः

कोप न करणे, गुरूची सेवा, स्वच्छता, अन्नात मितपणा आणि नेहमी अभ्यास करणे — हे नियम सांगितले आहेत.

बीजयोनिगुणा वस्तुबन्धः कर्मभिर् एव च यथा द्विप इवारण्ये मनुष्याणां विधीयते

बीज आणि गर्भातून येणारे गुण, वस्तूंचे बंधन हे सर्व कर्मामुळे ठरते, जसे जंगलातील हत्तीप्रमाणे माणसांचेही तसेच होते.

देवैस्तुल्याः सर्वयज्ञक्रियास्तु यज्ञाज्जाप्यं ज्ञानमाहुश् च जाप्यात् ज्ञानाद् ध्यानं संगरागादपेतं तस्मिन्प्राप्ते शाश्वतस्योपलम्भः

देवतांनी केलेल्या सर्व यज्ञकर्मे जपातून मिळणाऱ्या ज्ञानासारखीच आहेत; जपातून ज्ञान मिळते, ज्ञानातून आसक्ती व द्वेष नसलेले ध्यान येते; आणि ते मिळाले की शाश्वताचा अनुभव येतो.

दमः शमः सत्यमकल्मषत्वं मौनं च भूतेष्वखिलेषु चार्जवम् अतीन्द्रियं ज्ञानमिदं तथा शिवं प्राहुस् तथा ज्ञानविशुद्धबुद्धयः

इंद्रियसंयम, मनःशांती, सत्य बोलणे, दोषरहितपणा, मौन, सर्व प्राण्यांशी सरळपणा आणि इंद्रियांच्या पलीकडील ज्ञान — हे सर्व ज्ञानाने शुद्ध झालेल्या बुद्धीच्या लोकांनी शुभ मानले आहे.