लिङ्गपुराणम्

अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा उदानाय चतुर्थी स्यात् समानायेति पञ्चमी

दुसरी आहुती अपानासाठी, तिसरी व्यानासाठी, चौथी उदानासाठी आणि पाचवी समानासाठी दिली जाते.

स्वाहाकारैः पृथग्घुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

प्रत्येक आहुती 'स्वाहा' म्हणत वेगवेगळी अर्पण करावी, नंतर उरलेले अन्न इच्छेनुसार घ्यावे. पुन्हा एकदा पाणी पिऊन, तोंड धुवून, हृदयाला स्पर्श करावा.

प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम्

प्राणांचा गाठी म्हणजेच त्याचे स्वतःचे रूप आहे; रुद्र हाच आत्मा आहे, सर्वांचा संहार करणारा; रुद्र हा आत्म्याचा प्राण आहे, अशा प्रकारे तो स्वतःचे पोषण करतो.

प्राणे निविष्टो वै रुद्रस् तस्मात्प्राणमयः स्वयम् प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम्

रुद्र प्राणामध्येच वास करतो, म्हणून तो स्वतः प्राणमय आहे; प्राण आणि रुद्र यांना श्रेष्ठ अमृत अर्पण करावे.

शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम् एवं पञ्चाहुतीश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

हे प्रभो, तू मंगलरूपाने माझ्यात प्रवेश कर—स्वाहा—ब्रह्मस्वरूपाला; अशा प्रकारे या पाच आहुत्यांनी शाश्वत प्रभू संतुष्ट होवो.

पुरुषो ऽसि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठप्रमाणतः आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठम् ईशः परमकारणम्

तू या शरीररूपी नगरीत राहणारा पुरुष आहेस, अंगठ्याएवढ्या आकाराचा; तू अंगठ्यात वास करणारा, हे प्रभो, सर्वोच्च कारण आहेस.

सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा

सर्व जगाचा शाश्वत स्वामी संतुष्ट होवो; तू देवांमध्ये ज्येष्ठ आहेस, रुद्र, आणि सर्वांत श्रेष्ठ वृषभ आहेस.

मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यम् एतदस्तु हुतं तव इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः

तू आमच्याशी सौम्य वाग, हे अन्न आमच्यासाठी असो; हे हवन तुझेच असो—असे म्हणून, गुणप्राप्तीसाठी सर्व काही सांगितले गेले आहे.

योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः

योगाचा हा आचार पूर्वी ब्रह्मदेवांनी सांगितला; म्हणून, पशुपतीचे ज्ञान परिश्रमपूर्वक जाणून घ्यावे.

भस्मस्नायी भवेन् नित्यं भस्मलिप्तः सदा भवेत् यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

नेहमी भस्माने स्नान करावे, नेहमी भस्म लावावे; जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो किंवा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना ऐकवतो—

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम्

—तो दैवी किंवा पितृकर्मात असो, तो श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम् यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्

आता मी शौचाचाराचे लक्षण सांगतो, ज्याचे पालन केल्याने शुद्ध आत्मा असलेला माणूस मृत्यूनंतर सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्

हे पूर्वी ब्रह्मदेवांनी सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी सांगितले—सर्व वेदांचा सारांश, ब्रह्मविद्येच्या साधकांसाठी संक्षिप्त संग्रह.

उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम् यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति

शुद्धता प्राप्त करण्यासाठी, हेच ऋषींचे श्रेष्ठ स्थान आहे; जो तेथे सावध राहतो, तो ऋषीपदापासून कधीच खाली पडत नाही.

मानावमानौ द्वावेतौ तावेवाहुर् विषामृते अवमानो ऽमृतं तत्र सन्मानो विषमुच्यते

मान आणि अपमान हे दोनच अमृत व विष म्हणतात; अपमान तिथे अमृत आहे, आणि खरी मान्यता विष म्हणतात.

गुरोरपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत् नियमेष्वप्रमत्तस्तु यमेषु च सदा भवेत्

गुरूच्या हितासाठीही जो कार्यरत राहतो, त्याने एक वर्ष तेथे राहावे; नियमांमध्ये नेहमी जागरूक राहून, संयमात सदैव स्थित रहावे.

प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम् अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीमिमाम्

परवानगी मिळाल्यावर, त्याने श्रेष्ठ ज्ञानयोगाचा अभ्यास करावा आणि धर्माचा भंग न करता या पृथ्वीवर वावरावे.

चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्

शुद्ध नजरेने वाट चालावी, कापडाने गाळलेलं पाणी प्यावं, सत्याने शुद्ध केलेलं बोल बोलावं आणि मन शुद्ध ठेवून सर्व वर्तन करावं.

मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत् एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्

मासे खाल्ल्यामुळे सहा महिन्यांत जे पाप लागतं, तेवढंच पाप एक दिवस गाळलेलं नसलेलं पाणी प्यायल्याने मिळतं.

अपूतोदकपाने तु जपेच्च शतपञ्चकम् अघोरलक्षणं मन्त्रं ततः शुद्धिमवाप्नुयात्

गाळलेलं नसलेलं पाणी प्यायल्यावर, 'अघोर' मंत्र शंभर-पाच वेळा म्हणावं; तेव्हा शुद्धता मिळते.

अथवा पूजयेच्छंभुं घृतस्नानादिविस्तरैः त्रिधा प्रदक्षिणीकृत्य शुध्यते नात्र संशयः

किंवा, घृतस्नान वगैरे मोठ्या विधीने शंभूची पूजा करून, तीन वेळा प्रदक्षिणा घालावी; असं केल्याने नक्कीच शुद्धता मिळते.

आतिथ्यश्राद्धयज्ञेषु न गच्छेद्योगवित्क्वचित् एवं ह्यहिंसको योगी भवेदिति विचारितम्

योग जाणणाऱ्याने कधीही पाहुणचार, श्राद्ध किंवा यज्ञ यांना जाऊ नये; असं केल्याने तो अहिंसक योगी राहतो, असं विचारलेलं आहे.

वह्नौ विधूमे ऽत्यङ्गारे सर्वस्मिन्भुक्तवज्जने चरेत्तु मतिमान् भैक्ष्यं न तु तेष्वेव नित्यशः

ज्यांनी धूर नसलेल्या किंवा नुसत्या निखाऱ्यांवर अन्न शिजवलं आहे, अशा लोकांकडूनच शहाण्याने भिक्षा घ्यावी, पण नेहमी तिथूनच घ्यावी असं नाही.

अथैनम् अवमन्यन्ते परे परिभवन्ति च तथा युक्तं चरेद्भैक्ष्यं सतां धर्ममदूषयन्

जर इतर लोक त्याचा तिरस्कार करतील किंवा अपमान करतील, तर त्याने योग्य रीतीने, सज्जनांच्या धर्माचा भंग न करता भिक्षा मागावी.

भैक्ष्यं चरेद्वनस्थेषु यायावरगृहेषु च श्रेष्ठा तु प्रथमा हीयं वृत्तिरस्योपजायते

वनात राहणाऱ्यांकडून किंवा फिरत्या घरांमध्ये भिक्षा मागावी; यातील पहिली पद्धत उत्तम, ती न मिळाल्यास दुसरी चालते.

अत ऊर्ध्वं गृहस्थेषु शीलीनेषु चरेद्द्विजाः श्रद्दधानेषु दान्तेषु श्रोत्रियेषु महात्मसु

त्यानंतर, नीतीमंत, श्रद्धावान, संयमी, वेदपाठी आणि मोठ्या मनाच्या गृहस्थांकडून भिक्षा घ्यावी.

अत ऊर्ध्वं पुनश्चापि अदुष्टापतितेषु च भैक्ष्यचर्या हि वर्णेषु जघन्या वृत्तिरुच्यते

त्यानंतर, जे भ्रष्ट किंवा पतित नाहीत अशांकडूनही भिक्षा घ्यावी; कारण वर्णांमध्ये अशी भिक्षा मागणं ही सगळ्यात नीच वृति मानली जाते.

भैक्ष्यं यवागूस्तक्रं वा पयो यावकमेव च फलमूलादि पक्वं वा कणपिण्याकसक्तवः

भिक्षेत जवारीची पेज, ताक, दूध, जव, फळं, कंद, शिजवलेलं अन्न किंवा जाडसारख्या पिठाच्या पोळ्या मिळू शकतात.

इत्येव ते मया प्रोक्ता योगिनां सिद्धिवर्द्धनाः आहारास्तेषु सिद्धेषु श्रेष्ठं भैक्ष्यमिति स्मृतम्

अशी योग्यांना सिद्धी वाढवणारी अन्नं मी सांगितली; त्यात भिक्षा मिळवणं हे सर्वात उत्तम मानलं जातं.