लिङ्गपुराणम्

ततस्तत्परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति संसारः पूर्वधर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः

म्हणून, हे ऋषी, मग कोणी सर्वोच्च ब्रह्माला कसे आठवेल? पूर्वजन्मीच्या कर्मांच्या संस्कारांनीच संसाराचे चक्र पुढे सरकते.

मानुषं भजते नित्यं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् चतुर्दशविधं ह्येतद् बुद्ध्वा संसारमण्डलम्

नेहमी मानवजन्मच मिळतो, म्हणून हे चौदा प्रकारचे जन्ममरणाचे चक्र समजून ध्यान करावे.

नित्यं समारभेद्धर्मं संसारभयपीडितः ततस्तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः

संसाराच्या भीतीने त्रस्त झालेला माणूस नेहमी धर्माचरण करावा. मग हळूहळू बदलत जाऊन तो संसारसागर पार करू शकतो.

तस्माच्च सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति

म्हणून नेहमीच एकाग्र राहून, ध्यानात मन लावावे आणि योगाचा सराव असा करावा की स्वतःचे खरे स्वरूप दिसावे.

एष आपः परं ज्योतिर् एष सेतुरनुत्तमः विवृत्या ह्येष संभेदाद् भूतानां चैव शाश्वतः

हेच श्रेष्ठ जल, हेच परम तेज, हेच सर्वोच्च सेतू आहे. त्याच्या विस्ताराने आणि एकरूपतेने सर्व जीवांचे शाश्वत तत्त्व ठरते.

तदेनं सेतुमात्मानम् अग्निं वै विश्वतोमुखम् हृदिस्थं सर्वभूतानाम् उपासीत महेश्वरम्

हा आत्मा, सर्वदिशांनी तोंड असलेली अग्नी, सर्व जीवांच्या हृदयात वास करणारा महेश्वर, याला सेतू म्हणून उपासना करावी.

तथान्तः संस्थितं देवं स्वशक्त्या परिमण्डितम् अष्टधा चाष्टधा चैव तथा चाष्टविधेन च

अशा प्रकारे, आपल्या शक्तीने सुशोभित, आठ प्रकारांनी आणि पुन्हा आठ प्रकारांनी, तसेच आठ मार्गांनी अंतःकरणात वास करणाऱ्या देवाचे ध्यान करावे.

सृष्ट्यर्थं संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम् ध्यात्वा यथावद्देवेशं रुद्रं भुवननायकम्

सृष्टीसाठी स्थापन केलेली अग्नी, पुन्हा संकुचित करून हृदयात ठेवावी. योग्य प्रकारे भुवनांचा स्वामी, रुद्र याचे ध्यान करावे.

हुत्वा पञ्चाहुतीः सम्यक् तच्चिन्तागतमानसः वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावदनुपूर्वशः

पाच आहुती योग्य रीतीने दिल्यावर, मन त्या चिंतनात एकरूप झाले की, हृदयात वास करणाऱ्या वैश्वानर अग्नीचे योग्य क्रमाने ध्यान करावे.

आपः पूताः सकृत्प्राश्य तूष्णीं हुत्वा ह्युपाविशन् प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता

एकदा शुद्ध पाणी पिऊन, शांतपणे बसावे आणि हवन करून, ही पहिली आहुती प्राणासाठी दिली जाते असे मानले जाते.

अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा उदानाय चतुर्थी स्यात् समानायेति पञ्चमी

दुसरी आहुती अपानासाठी, तिसरी व्यानासाठी, चौथी उदानासाठी आणि पाचवी समानासाठी दिली जाते.

स्वाहाकारैः पृथग्घुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

प्रत्येक आहुती 'स्वाहा' म्हणत वेगवेगळी अर्पण करावी, नंतर उरलेले अन्न इच्छेनुसार घ्यावे. पुन्हा एकदा पाणी पिऊन, तोंड धुवून, हृदयाला स्पर्श करावा.

प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम्

प्राणांचा गाठी म्हणजेच त्याचे स्वतःचे रूप आहे; रुद्र हाच आत्मा आहे, सर्वांचा संहार करणारा; रुद्र हा आत्म्याचा प्राण आहे, अशा प्रकारे तो स्वतःचे पोषण करतो.

प्राणे निविष्टो वै रुद्रस् तस्मात्प्राणमयः स्वयम् प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम्

रुद्र प्राणामध्येच वास करतो, म्हणून तो स्वतः प्राणमय आहे; प्राण आणि रुद्र यांना श्रेष्ठ अमृत अर्पण करावे.

शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम् एवं पञ्चाहुतीश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

हे प्रभो, तू मंगलरूपाने माझ्यात प्रवेश कर—स्वाहा—ब्रह्मस्वरूपाला; अशा प्रकारे या पाच आहुत्यांनी शाश्वत प्रभू संतुष्ट होवो.

पुरुषो ऽसि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठप्रमाणतः आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठम् ईशः परमकारणम्

तू या शरीररूपी नगरीत राहणारा पुरुष आहेस, अंगठ्याएवढ्या आकाराचा; तू अंगठ्यात वास करणारा, हे प्रभो, सर्वोच्च कारण आहेस.

सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा

सर्व जगाचा शाश्वत स्वामी संतुष्ट होवो; तू देवांमध्ये ज्येष्ठ आहेस, रुद्र, आणि सर्वांत श्रेष्ठ वृषभ आहेस.

मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यम् एतदस्तु हुतं तव इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः

तू आमच्याशी सौम्य वाग, हे अन्न आमच्यासाठी असो; हे हवन तुझेच असो—असे म्हणून, गुणप्राप्तीसाठी सर्व काही सांगितले गेले आहे.

योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः

योगाचा हा आचार पूर्वी ब्रह्मदेवांनी सांगितला; म्हणून, पशुपतीचे ज्ञान परिश्रमपूर्वक जाणून घ्यावे.

भस्मस्नायी भवेन् नित्यं भस्मलिप्तः सदा भवेत् यः पठेच्छृणुयाद्वापि श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

नेहमी भस्माने स्नान करावे, नेहमी भस्म लावावे; जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो किंवा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना ऐकवतो—

दैवे कर्मणि पित्र्ये वा स याति परमां गतिम्

—तो दैवी किंवा पितृकर्मात असो, तो श्रेष्ठ अवस्था प्राप्त करतो.

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि शौचाचारस्य लक्षणम् यदनुष्ठाय शुद्धात्मा परेत्य गतिमाप्नुयात्

आता मी शौचाचाराचे लक्षण सांगतो, ज्याचे पालन केल्याने शुद्ध आत्मा असलेला माणूस मृत्यूनंतर सर्वोच्च स्थान प्राप्त करतो.

ब्रह्मणा कथितं पूर्वं सर्वभूतहिताय वै संक्षेपात्सर्ववेदार्थं संचयं ब्रह्मवादिनाम्

हे पूर्वी ब्रह्मदेवांनी सर्व प्राण्यांच्या हितासाठी सांगितले—सर्व वेदांचा सारांश, ब्रह्मविद्येच्या साधकांसाठी संक्षिप्त संग्रह.

उदयार्थं तु शौचानां मुनीनामुत्तमं पदम् यस्तत्राथाप्रमत्तः स्यात् स मुनिर्नावसीदति

शुद्धता प्राप्त करण्यासाठी, हेच ऋषींचे श्रेष्ठ स्थान आहे; जो तेथे सावध राहतो, तो ऋषीपदापासून कधीच खाली पडत नाही.

मानावमानौ द्वावेतौ तावेवाहुर् विषामृते अवमानो ऽमृतं तत्र सन्मानो विषमुच्यते

मान आणि अपमान हे दोनच अमृत व विष म्हणतात; अपमान तिथे अमृत आहे, आणि खरी मान्यता विष म्हणतात.

गुरोरपि हिते युक्तः स तु संवत्सरं वसेत् नियमेष्वप्रमत्तस्तु यमेषु च सदा भवेत्

गुरूच्या हितासाठीही जो कार्यरत राहतो, त्याने एक वर्ष तेथे राहावे; नियमांमध्ये नेहमी जागरूक राहून, संयमात सदैव स्थित रहावे.

प्राप्यानुज्ञां ततश्चैव ज्ञानयोगमनुत्तमम् अविरोधेन धर्मस्य चरेत पृथिवीमिमाम्

परवानगी मिळाल्यावर, त्याने श्रेष्ठ ज्ञानयोगाचा अभ्यास करावा आणि धर्माचा भंग न करता या पृथ्वीवर वावरावे.

चक्षुःपूतं चरेन्मार्गं वस्त्रपूतं जलं पिबेत् सत्यपूतं वदेद्वाक्यं मनःपूतं समाचरेत्

शुद्ध नजरेने वाट चालावी, कापडाने गाळलेलं पाणी प्यावं, सत्याने शुद्ध केलेलं बोल बोलावं आणि मन शुद्ध ठेवून सर्व वर्तन करावं.

मत्स्यगृह्यस्य यत्पापं षण्मासाभ्यन्तरे भवेत् एकाहं तत्समं ज्ञेयम् अपूतं यज्जलं भवेत्

मासे खाल्ल्यामुळे सहा महिन्यांत जे पाप लागतं, तेवढंच पाप एक दिवस गाळलेलं नसलेलं पाणी प्यायल्याने मिळतं.