लिङ्गपुराणम्

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति यदनेन कृतं कर्म तदेनमनुगच्छति

कारण जो प्रवासाला निघतो त्याच्यासोबत कोणीही जात नाही; फक्त त्याने केलेली कर्मेच त्याच्या मागे जातात.

ते नित्यं यमविषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः शुष्यन्ते परिगतवेदनाः शरीरा बह्वीभिः सुभृशमनन्तयातनाभिः

ते यमाच्या प्रदेशात नेहमीच अडकलेले, सतत अशुभ संगतीमुळे दुःखी होऊन, अखंड रडत राहतात. त्यांच्या शरीराला वेदना वेढतात आणि ती अनेक, तीव्र, न संपणाऱ्या यातनांनी कोरडी पडतात.

कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते तदभ्यासो हरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत्

माणूस जे काही वारंवार कृतीने, मनाने किंवा वाणीने करतो, ती सवय त्याला पुढे नेत असते. म्हणून नेहमी चांगलेच वागावे.

अनादिमान्प्रबन्धः स्यात् पूर्वकर्मणि देहिनः संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते

शरीरधारी जीवाचा जन्ममरणाचा साखळी सुरुवातीपासूनच आहे, ती पूर्वीच्या कर्मांमुळे निर्माण होते आणि ती भीषण, अंधाऱ्या, सहा प्रकारच्या संसारात फिरत राहते.

मानुष्यात्पशुभावश् च पशुभावान् मृगो भवेत् मृगत्वात्पक्षिभावश् च तस्माच्चैव सरीसृपः

मानवजन्मानंतर पशूत्व येते, पशूत्वानंतर मृगत्व, मग मृगत्वानंतर पक्षीपणा, आणि त्यानंतर सरिसृपाचा जन्म मिळतो.

सरीसृपत्वाद्गच्छेद्वै स्थावरत्वं न संशयः स्थावरत्वे पुनः प्राप्ते यावद् उन्मिलते जनः

सरिसृप झाल्यावर नक्कीच वनस्पतीचा जन्म मिळतो, यात शंका नाही. वनस्पती अवस्थेत पोहोचल्यावर पुन्हा जन्म होईपर्यंत तिथेच राहावे लागते.

कुलालचक्रवद्भ्रान्तस् तत्रैव परिवर्तते इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारः स्थावरान्तिकः

कुंभाराच्या चाकासारखे हे जन्ममरणाचे चक्र सतत फिरत राहते. मानवापासून वनस्पतीपर्यंतचा हा संसार पुन्हा पुन्हा घडत राहतो.

विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्तते सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्तितः

हे चक्र तामसिक म्हणून ओळखावे, ते असेच फिरत राहते. सात्त्विक चक्र ब्रह्मादिकांपासून सुरू होते, असेही सांगितले आहे.

पिशाचान्तः स विज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः

पिशाच्चांपर्यंत पोहोचणारे चक्र देहधाऱ्यांसाठी स्वर्गलोकात असेच समजावे. ब्रह्मावस्थेत फक्त सत्त्व असते आणि वनस्पती अवस्थेत फक्त तमस असते.

चतुर्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः मर्मसु छिद्यमानेषु वेदनार्तस्य देहिनः

चौदा अवस्थांमध्ये रज हे आधार आहे. जेव्हा शरीराच्या मर्मस्थळी आघात होतो, तेव्हा देहधारी जीव वेदनेने त्रस्त होतो.

ततस्तत्परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति संसारः पूर्वधर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः

म्हणून, हे ऋषी, मग कोणी सर्वोच्च ब्रह्माला कसे आठवेल? पूर्वजन्मीच्या कर्मांच्या संस्कारांनीच संसाराचे चक्र पुढे सरकते.

मानुषं भजते नित्यं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् चतुर्दशविधं ह्येतद् बुद्ध्वा संसारमण्डलम्

नेहमी मानवजन्मच मिळतो, म्हणून हे चौदा प्रकारचे जन्ममरणाचे चक्र समजून ध्यान करावे.

नित्यं समारभेद्धर्मं संसारभयपीडितः ततस्तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः

संसाराच्या भीतीने त्रस्त झालेला माणूस नेहमी धर्माचरण करावा. मग हळूहळू बदलत जाऊन तो संसारसागर पार करू शकतो.

तस्माच्च सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति

म्हणून नेहमीच एकाग्र राहून, ध्यानात मन लावावे आणि योगाचा सराव असा करावा की स्वतःचे खरे स्वरूप दिसावे.

एष आपः परं ज्योतिर् एष सेतुरनुत्तमः विवृत्या ह्येष संभेदाद् भूतानां चैव शाश्वतः

हेच श्रेष्ठ जल, हेच परम तेज, हेच सर्वोच्च सेतू आहे. त्याच्या विस्ताराने आणि एकरूपतेने सर्व जीवांचे शाश्वत तत्त्व ठरते.

तदेनं सेतुमात्मानम् अग्निं वै विश्वतोमुखम् हृदिस्थं सर्वभूतानाम् उपासीत महेश्वरम्

हा आत्मा, सर्वदिशांनी तोंड असलेली अग्नी, सर्व जीवांच्या हृदयात वास करणारा महेश्वर, याला सेतू म्हणून उपासना करावी.

तथान्तः संस्थितं देवं स्वशक्त्या परिमण्डितम् अष्टधा चाष्टधा चैव तथा चाष्टविधेन च

अशा प्रकारे, आपल्या शक्तीने सुशोभित, आठ प्रकारांनी आणि पुन्हा आठ प्रकारांनी, तसेच आठ मार्गांनी अंतःकरणात वास करणाऱ्या देवाचे ध्यान करावे.

सृष्ट्यर्थं संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम् ध्यात्वा यथावद्देवेशं रुद्रं भुवननायकम्

सृष्टीसाठी स्थापन केलेली अग्नी, पुन्हा संकुचित करून हृदयात ठेवावी. योग्य प्रकारे भुवनांचा स्वामी, रुद्र याचे ध्यान करावे.

हुत्वा पञ्चाहुतीः सम्यक् तच्चिन्तागतमानसः वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावदनुपूर्वशः

पाच आहुती योग्य रीतीने दिल्यावर, मन त्या चिंतनात एकरूप झाले की, हृदयात वास करणाऱ्या वैश्वानर अग्नीचे योग्य क्रमाने ध्यान करावे.

आपः पूताः सकृत्प्राश्य तूष्णीं हुत्वा ह्युपाविशन् प्राणायेति ततस्तस्य प्रथमा ह्याहुतिः स्मृता

एकदा शुद्ध पाणी पिऊन, शांतपणे बसावे आणि हवन करून, ही पहिली आहुती प्राणासाठी दिली जाते असे मानले जाते.

अपानाय द्वितीया च व्यानायेति तथा परा उदानाय चतुर्थी स्यात् समानायेति पञ्चमी

दुसरी आहुती अपानासाठी, तिसरी व्यानासाठी, चौथी उदानासाठी आणि पाचवी समानासाठी दिली जाते.

स्वाहाकारैः पृथग्घुत्वा शेषं भुञ्जीत कामतः अपः पुनः सकृत्प्राश्य आचम्य हृदयं स्पृशेत्

प्रत्येक आहुती 'स्वाहा' म्हणत वेगवेगळी अर्पण करावी, नंतर उरलेले अन्न इच्छेनुसार घ्यावे. पुन्हा एकदा पाणी पिऊन, तोंड धुवून, हृदयाला स्पर्श करावा.

प्राणानां ग्रन्थिरस्यात्मा रुद्रो ह्यात्मा विशान्तकः रुद्रो वै ह्यात्मनः प्राण एवमाप्याययेत्स्वयम्

प्राणांचा गाठी म्हणजेच त्याचे स्वतःचे रूप आहे; रुद्र हाच आत्मा आहे, सर्वांचा संहार करणारा; रुद्र हा आत्म्याचा प्राण आहे, अशा प्रकारे तो स्वतःचे पोषण करतो.

प्राणे निविष्टो वै रुद्रस् तस्मात्प्राणमयः स्वयम् प्राणाय चैव रुद्राय जुहोत्यमृतमुत्तमम्

रुद्र प्राणामध्येच वास करतो, म्हणून तो स्वतः प्राणमय आहे; प्राण आणि रुद्र यांना श्रेष्ठ अमृत अर्पण करावे.

शिवाविशेह मामीश स्वाहा ब्रह्मात्मने स्वयम् एवं पञ्चाहुतीश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः

हे प्रभो, तू मंगलरूपाने माझ्यात प्रवेश कर—स्वाहा—ब्रह्मस्वरूपाला; अशा प्रकारे या पाच आहुत्यांनी शाश्वत प्रभू संतुष्ट होवो.

पुरुषो ऽसि पुरे शेषे त्वं अङ्गुष्ठप्रमाणतः आश्रितश्चैव चाङ्गुष्ठम् ईशः परमकारणम्

तू या शरीररूपी नगरीत राहणारा पुरुष आहेस, अंगठ्याएवढ्या आकाराचा; तू अंगठ्यात वास करणारा, हे प्रभो, सर्वोच्च कारण आहेस.

सर्वस्य जगतश्चैव प्रभुः प्रीणातु शाश्वतः त्वं देवानामसि ज्येष्ठो रुद्रस्त्वं च पुरो वृषा

सर्व जगाचा शाश्वत स्वामी संतुष्ट होवो; तू देवांमध्ये ज्येष्ठ आहेस, रुद्र, आणि सर्वांत श्रेष्ठ वृषभ आहेस.

मृदुस्त्वमन्नमस्मभ्यम् एतदस्तु हुतं तव इत्येवं कथितं सर्वं गुणप्राप्तिविशेषतः

तू आमच्याशी सौम्य वाग, हे अन्न आमच्यासाठी असो; हे हवन तुझेच असो—असे म्हणून, गुणप्राप्तीसाठी सर्व काही सांगितले गेले आहे.

योगाचारः स्वयं तेन ब्रह्मणा कथितः पुरा एवं पाशुपतं ज्ञानं ज्ञातव्यं च प्रयत्नतः

योगाचा हा आचार पूर्वी ब्रह्मदेवांनी सांगितला; म्हणून, पशुपतीचे ज्ञान परिश्रमपूर्वक जाणून घ्यावे.