लिङ्गपुराणम्

वायुः संभवते खात्तु वाताद्भवति वै जलम् जलात् सम्भवति प्राणः प्राणाच्छुक्रं विवर्धते

वायू आकाशातून निर्माण होतो, वाऱ्यापासून पाणी तयार होते, पाण्यातून प्राण निर्माण होतो आणि प्राणापासून शुक्र वाढतो.

रक्तभागास् त्रयस्त्रिंशद् रेतोभागाश् चतुर्दश भागतो ऽर्धफलं कृत्वा ततो गर्भो निषिच्यते

रक्ताचे तैंतीस भाग आणि शुक्राचे चौदा भाग असतात; त्यातील अर्धा भाग एकत्र करून मग गर्भ तयार होतो.

ततस्तु गर्भसंयुक्तः पञ्चभिर् वायुभिर् वृतः पितुः शरीरात्प्रत्यङ्गं रूपमस्योपजायते

मग गर्भाशी एकरूप होऊन आणि पाच वायूंनी वेढला जाऊन, पित्याच्या शरीरातून प्रत्येक अवयवाचा विकास होतो.

ततो ऽस्य मातुराहारात् पीतलीढप्रवेशनात् नाभिदेशेन वै प्राणास् ते ह्य् आधारा हि देहिनाम्

मग आईच्या अन्नातून, पचन झालेल्या रसाच्या प्रवेशाने, नाभीमार्गे प्राण शरीरात येतात, कारण तेच देहधारकांचे आधार असतात.

नवमासात् परिक्लिष्टः संवेष्टितशिरोधरः वेष्टितः सर्वगात्रैश् च अपर्याप्तप्रवेशनः

नऊ महिने उलटल्यावर, डोके आणि मान वाकलेली, सगळे अवयव दाबलेले, असा जीव हालचाल करू शकत नाही.

नवमासोषितश्चापि योनिच्छिद्रादवाङ्मुखः ततः स्वकर्मभिः पापैर् निरयं सम्प्रपद्यते

नऊ महिने गर्भात राहून, योनीच्या छिद्राजवळ खाली डोके करून, आपल्या वाईट कर्मांमुळे तो नरकात जातो.

असिपत्रवनं चैव शाल्मलिच्छेदनं तथा ताडनं भक्षणं चैव पूयशोणितभक्षणम्

तो असिपत्रवनाचा त्रास, शाल्मली वृक्षाची कापणी, मारहाण, पू आणि रक्त खाण्याचा अनुभव घेतो.

यथा ह्यापस्तु संछिन्नाः संश्लेष्मम् उपयान्ति वै तथा छिन्नाश् च भिन्नाश्च यातनास्थानम् आगताः

जशा पाण्याच्या धारांना वेगळे केले तरी त्या पुन्हा एकत्र येतात, तसंच छाटलेले आणि तुटलेले जीव यातना मिळवतात.

एवं जीवास्तु तैः पापैस् तप्यमानाः स्वयंकृतैः प्राप्नुयुः कर्मभिः शेषैर् दुःखं वा यदि वेतरत्

अशा प्रकारे, स्वतः केलेल्या पापांनी जिवांना यातना मिळतात; उरलेल्या कर्मांमुळे त्यांना दुःख किंवा काही वेगळे फळ मिळते.

एकेनैव तु गन्तव्यं सर्वमुत्सृज्य वै जनम् एकेनैव तु भोक्तव्यं तस्मात्सुकृतमाचरेत्

सर्वांना सोडून प्रत्येकाला एकट्यानेच जावे लागते; आणि एकट्यानेच भोगावे लागते, म्हणून चांगली कर्मे करावीत.

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति यदनेन कृतं कर्म तदेनमनुगच्छति

कारण जो प्रवासाला निघतो त्याच्यासोबत कोणीही जात नाही; फक्त त्याने केलेली कर्मेच त्याच्या मागे जातात.

ते नित्यं यमविषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः शुष्यन्ते परिगतवेदनाः शरीरा बह्वीभिः सुभृशमनन्तयातनाभिः

ते यमाच्या प्रदेशात नेहमीच अडकलेले, सतत अशुभ संगतीमुळे दुःखी होऊन, अखंड रडत राहतात. त्यांच्या शरीराला वेदना वेढतात आणि ती अनेक, तीव्र, न संपणाऱ्या यातनांनी कोरडी पडतात.

कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते तदभ्यासो हरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत्

माणूस जे काही वारंवार कृतीने, मनाने किंवा वाणीने करतो, ती सवय त्याला पुढे नेत असते. म्हणून नेहमी चांगलेच वागावे.

अनादिमान्प्रबन्धः स्यात् पूर्वकर्मणि देहिनः संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते

शरीरधारी जीवाचा जन्ममरणाचा साखळी सुरुवातीपासूनच आहे, ती पूर्वीच्या कर्मांमुळे निर्माण होते आणि ती भीषण, अंधाऱ्या, सहा प्रकारच्या संसारात फिरत राहते.

मानुष्यात्पशुभावश् च पशुभावान् मृगो भवेत् मृगत्वात्पक्षिभावश् च तस्माच्चैव सरीसृपः

मानवजन्मानंतर पशूत्व येते, पशूत्वानंतर मृगत्व, मग मृगत्वानंतर पक्षीपणा, आणि त्यानंतर सरिसृपाचा जन्म मिळतो.

सरीसृपत्वाद्गच्छेद्वै स्थावरत्वं न संशयः स्थावरत्वे पुनः प्राप्ते यावद् उन्मिलते जनः

सरिसृप झाल्यावर नक्कीच वनस्पतीचा जन्म मिळतो, यात शंका नाही. वनस्पती अवस्थेत पोहोचल्यावर पुन्हा जन्म होईपर्यंत तिथेच राहावे लागते.

कुलालचक्रवद्भ्रान्तस् तत्रैव परिवर्तते इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारः स्थावरान्तिकः

कुंभाराच्या चाकासारखे हे जन्ममरणाचे चक्र सतत फिरत राहते. मानवापासून वनस्पतीपर्यंतचा हा संसार पुन्हा पुन्हा घडत राहतो.

विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्तते सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्तितः

हे चक्र तामसिक म्हणून ओळखावे, ते असेच फिरत राहते. सात्त्विक चक्र ब्रह्मादिकांपासून सुरू होते, असेही सांगितले आहे.

पिशाचान्तः स विज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः

पिशाच्चांपर्यंत पोहोचणारे चक्र देहधाऱ्यांसाठी स्वर्गलोकात असेच समजावे. ब्रह्मावस्थेत फक्त सत्त्व असते आणि वनस्पती अवस्थेत फक्त तमस असते.

चतुर्दशानां स्थानानां मध्ये विष्टम्भकं रजः मर्मसु छिद्यमानेषु वेदनार्तस्य देहिनः

चौदा अवस्थांमध्ये रज हे आधार आहे. जेव्हा शरीराच्या मर्मस्थळी आघात होतो, तेव्हा देहधारी जीव वेदनेने त्रस्त होतो.

ततस्तत्परमं ब्रह्म कथं विप्रः स्मरिष्यति संसारः पूर्वधर्मस्य भावनाभिः प्रणोदितः

म्हणून, हे ऋषी, मग कोणी सर्वोच्च ब्रह्माला कसे आठवेल? पूर्वजन्मीच्या कर्मांच्या संस्कारांनीच संसाराचे चक्र पुढे सरकते.

मानुषं भजते नित्यं तस्माद्ध्यानं समाचरेत् चतुर्दशविधं ह्येतद् बुद्ध्वा संसारमण्डलम्

नेहमी मानवजन्मच मिळतो, म्हणून हे चौदा प्रकारचे जन्ममरणाचे चक्र समजून ध्यान करावे.

नित्यं समारभेद्धर्मं संसारभयपीडितः ततस्तरति संसारं क्रमेण परिवर्तितः

संसाराच्या भीतीने त्रस्त झालेला माणूस नेहमी धर्माचरण करावा. मग हळूहळू बदलत जाऊन तो संसारसागर पार करू शकतो.

तस्माच्च सततं युक्तो ध्यानतत्परयुञ्जकः तथा समारभेद्योगं यथात्मानं स पश्यति

म्हणून नेहमीच एकाग्र राहून, ध्यानात मन लावावे आणि योगाचा सराव असा करावा की स्वतःचे खरे स्वरूप दिसावे.

एष आपः परं ज्योतिर् एष सेतुरनुत्तमः विवृत्या ह्येष संभेदाद् भूतानां चैव शाश्वतः

हेच श्रेष्ठ जल, हेच परम तेज, हेच सर्वोच्च सेतू आहे. त्याच्या विस्ताराने आणि एकरूपतेने सर्व जीवांचे शाश्वत तत्त्व ठरते.

तदेनं सेतुमात्मानम् अग्निं वै विश्वतोमुखम् हृदिस्थं सर्वभूतानाम् उपासीत महेश्वरम्

हा आत्मा, सर्वदिशांनी तोंड असलेली अग्नी, सर्व जीवांच्या हृदयात वास करणारा महेश्वर, याला सेतू म्हणून उपासना करावी.

तथान्तः संस्थितं देवं स्वशक्त्या परिमण्डितम् अष्टधा चाष्टधा चैव तथा चाष्टविधेन च

अशा प्रकारे, आपल्या शक्तीने सुशोभित, आठ प्रकारांनी आणि पुन्हा आठ प्रकारांनी, तसेच आठ मार्गांनी अंतःकरणात वास करणाऱ्या देवाचे ध्यान करावे.

सृष्ट्यर्थं संस्थितं वह्निं संक्षिप्य च हृदि स्थितम् ध्यात्वा यथावद्देवेशं रुद्रं भुवननायकम्

सृष्टीसाठी स्थापन केलेली अग्नी, पुन्हा संकुचित करून हृदयात ठेवावी. योग्य प्रकारे भुवनांचा स्वामी, रुद्र याचे ध्यान करावे.

हुत्वा पञ्चाहुतीः सम्यक् तच्चिन्तागतमानसः वैश्वानरं हृदिस्थं तु यथावदनुपूर्वशः

पाच आहुती योग्य रीतीने दिल्यावर, मन त्या चिंतनात एकरूप झाले की, हृदयात वास करणाऱ्या वैश्वानर अग्नीचे योग्य क्रमाने ध्यान करावे.