लिङ्गपुराणम्

सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल् लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

त्याचे हात-पाय सर्वत्र आहेत, त्याचे डोळे, डोके आणि तोंडे सर्वत्र आहेत; त्याचे कान जगभर पसरलेले असून, तो सर्वत्र व्यापून राहतो.

युक्तो योगेन चेशानं सर्वतश् च सनातनम् पुरुषं सर्वभूतानां तं विद्वान्न विमुह्यति

योगाने एकरूप झाल्यावर, ज्ञानी पुरुष सर्वत्र असणाऱ्या, सनातन, सर्व जीवांचा पुरुष आणि ईश्वर याला ओळखतो आणि तो कधीही गोंधळत नाही.

भूतात्मानं महात्मानं परमात्मानमव्ययम् सर्वात्मानं परं ब्रह्म तद्वै ध्याता न मुह्यति

जो सर्व जीवांचा आत्मा, महान आत्मा, अविनाशी परमात्मा, सर्वांचा आत्मा आणि परम ब्रह्म याचे ध्यान करतो, तो कधीही गोंधळत नाही.

पवनो हि यथा ग्राह्यो विचरन्सर्वमूर्तिषु पुरि शेते सुदुर्ग्राह्यस् तस्मात्पुरुष उच्यते

जसा वारा सगळ्या रूपांत असूनही पकडता येत नाही आणि शरीरात राहतो, तसाच पुरुषही अगदी सूक्ष्म आणि समजायला कठीण असतो.

अथ चेल्लुप्तधर्मा तु सावशेषैः स्वकर्मभिः ततस्तु ब्रह्मगर्भे वै शुक्रशोणितसंयुते

जर एखाद्याच्या कर्माचा उरलेला भाग असेल आणि तो देह सोडतो, तर तो शुक्र आणि रक्त यांच्या संयोगाने ब्रह्माच्या गर्भात प्रवेश करतो.

स्त्रीपुंसोः संप्रयोगे हि जायते हि ततः प्रभुः ततस्तु गर्भकालेन कललं नाम जायते

पुरुष आणि स्त्री यांच्या संयोगातून प्रभू जन्माला येतो; मग योग्य वेळी 'कलल' नावाचा गर्भ तयार होतो.

कालेन कललं चापि बुद्बुदं सम्प्रजायते मृत्पिण्डस्तु यथा चक्रे चक्रावर्तेन पीडितः

काळानुसार ते कलल फुग्याप्रमाणे होते, जसा चिखलाचा गोळा चाकावर फिरवून आकार घेतो.

हस्ताभ्यां क्रियमाणस्तु बिंबत्वमनुगच्छति एवमाध्यात्मिकैर्युक्ता वायुना संप्रपूरितः

हातांनी आकार दिल्यावर तो गोल बनतो; अशा प्रकारे आतल्या शक्तींनी आणि वायूने भरून त्याचा विकास होतो.

यदि योनिं विमुञ्चामि तत्प्रपद्ये महेश्वरम् यावद्धि वैष्णवो वायुर् जातमात्रं न संस्पृशेत्

जर मी गर्भ सोडला, तर मी महेश्वराच्या आश्रयाला जाईन; जोपर्यंत वैष्णव वायू नवजात बाळाला स्पर्श करत नाही, तोपर्यंत महादेवाची उपासना करावी असे मनात ठेवावे.

तावत्कालं महादेवम् अर्चयामीति चिन्तयेत् जायते मानुषस्तत्र यथारूपं यथावयः

त्या काळात 'मी महादेवाची पूजा करीन' असे मनाशी ठरवावे; मग तिथे मनुष्य आपल्या रूप आणि वयाप्रमाणे जन्म घेतो.

वायुः संभवते खात्तु वाताद्भवति वै जलम् जलात् सम्भवति प्राणः प्राणाच्छुक्रं विवर्धते

वायू आकाशातून निर्माण होतो, वाऱ्यापासून पाणी तयार होते, पाण्यातून प्राण निर्माण होतो आणि प्राणापासून शुक्र वाढतो.

रक्तभागास् त्रयस्त्रिंशद् रेतोभागाश् चतुर्दश भागतो ऽर्धफलं कृत्वा ततो गर्भो निषिच्यते

रक्ताचे तैंतीस भाग आणि शुक्राचे चौदा भाग असतात; त्यातील अर्धा भाग एकत्र करून मग गर्भ तयार होतो.

ततस्तु गर्भसंयुक्तः पञ्चभिर् वायुभिर् वृतः पितुः शरीरात्प्रत्यङ्गं रूपमस्योपजायते

मग गर्भाशी एकरूप होऊन आणि पाच वायूंनी वेढला जाऊन, पित्याच्या शरीरातून प्रत्येक अवयवाचा विकास होतो.

ततो ऽस्य मातुराहारात् पीतलीढप्रवेशनात् नाभिदेशेन वै प्राणास् ते ह्य् आधारा हि देहिनाम्

मग आईच्या अन्नातून, पचन झालेल्या रसाच्या प्रवेशाने, नाभीमार्गे प्राण शरीरात येतात, कारण तेच देहधारकांचे आधार असतात.

नवमासात् परिक्लिष्टः संवेष्टितशिरोधरः वेष्टितः सर्वगात्रैश् च अपर्याप्तप्रवेशनः

नऊ महिने उलटल्यावर, डोके आणि मान वाकलेली, सगळे अवयव दाबलेले, असा जीव हालचाल करू शकत नाही.

नवमासोषितश्चापि योनिच्छिद्रादवाङ्मुखः ततः स्वकर्मभिः पापैर् निरयं सम्प्रपद्यते

नऊ महिने गर्भात राहून, योनीच्या छिद्राजवळ खाली डोके करून, आपल्या वाईट कर्मांमुळे तो नरकात जातो.

असिपत्रवनं चैव शाल्मलिच्छेदनं तथा ताडनं भक्षणं चैव पूयशोणितभक्षणम्

तो असिपत्रवनाचा त्रास, शाल्मली वृक्षाची कापणी, मारहाण, पू आणि रक्त खाण्याचा अनुभव घेतो.

यथा ह्यापस्तु संछिन्नाः संश्लेष्मम् उपयान्ति वै तथा छिन्नाश् च भिन्नाश्च यातनास्थानम् आगताः

जशा पाण्याच्या धारांना वेगळे केले तरी त्या पुन्हा एकत्र येतात, तसंच छाटलेले आणि तुटलेले जीव यातना मिळवतात.

एवं जीवास्तु तैः पापैस् तप्यमानाः स्वयंकृतैः प्राप्नुयुः कर्मभिः शेषैर् दुःखं वा यदि वेतरत्

अशा प्रकारे, स्वतः केलेल्या पापांनी जिवांना यातना मिळतात; उरलेल्या कर्मांमुळे त्यांना दुःख किंवा काही वेगळे फळ मिळते.

एकेनैव तु गन्तव्यं सर्वमुत्सृज्य वै जनम् एकेनैव तु भोक्तव्यं तस्मात्सुकृतमाचरेत्

सर्वांना सोडून प्रत्येकाला एकट्यानेच जावे लागते; आणि एकट्यानेच भोगावे लागते, म्हणून चांगली कर्मे करावीत.

न ह्येनं प्रस्थितं कश्चिद् गच्छन्तम् अनुगच्छति यदनेन कृतं कर्म तदेनमनुगच्छति

कारण जो प्रवासाला निघतो त्याच्यासोबत कोणीही जात नाही; फक्त त्याने केलेली कर्मेच त्याच्या मागे जातात.

ते नित्यं यमविषयेषु सम्प्रवृत्ताः क्रोशन्तः सततमनिष्टसंप्रयोगैः शुष्यन्ते परिगतवेदनाः शरीरा बह्वीभिः सुभृशमनन्तयातनाभिः

ते यमाच्या प्रदेशात नेहमीच अडकलेले, सतत अशुभ संगतीमुळे दुःखी होऊन, अखंड रडत राहतात. त्यांच्या शरीराला वेदना वेढतात आणि ती अनेक, तीव्र, न संपणाऱ्या यातनांनी कोरडी पडतात.

कर्मणा मनसा वाचा यदभीक्ष्णं निषेवते तदभ्यासो हरत्येनं तस्मात्कल्याणमाचरेत्

माणूस जे काही वारंवार कृतीने, मनाने किंवा वाणीने करतो, ती सवय त्याला पुढे नेत असते. म्हणून नेहमी चांगलेच वागावे.

अनादिमान्प्रबन्धः स्यात् पूर्वकर्मणि देहिनः संसारं तामसं घोरं षड्विधं प्रतिपद्यते

शरीरधारी जीवाचा जन्ममरणाचा साखळी सुरुवातीपासूनच आहे, ती पूर्वीच्या कर्मांमुळे निर्माण होते आणि ती भीषण, अंधाऱ्या, सहा प्रकारच्या संसारात फिरत राहते.

मानुष्यात्पशुभावश् च पशुभावान् मृगो भवेत् मृगत्वात्पक्षिभावश् च तस्माच्चैव सरीसृपः

मानवजन्मानंतर पशूत्व येते, पशूत्वानंतर मृगत्व, मग मृगत्वानंतर पक्षीपणा, आणि त्यानंतर सरिसृपाचा जन्म मिळतो.

सरीसृपत्वाद्गच्छेद्वै स्थावरत्वं न संशयः स्थावरत्वे पुनः प्राप्ते यावद् उन्मिलते जनः

सरिसृप झाल्यावर नक्कीच वनस्पतीचा जन्म मिळतो, यात शंका नाही. वनस्पती अवस्थेत पोहोचल्यावर पुन्हा जन्म होईपर्यंत तिथेच राहावे लागते.

कुलालचक्रवद्भ्रान्तस् तत्रैव परिवर्तते इत्येवं हि मनुष्यादिः संसारः स्थावरान्तिकः

कुंभाराच्या चाकासारखे हे जन्ममरणाचे चक्र सतत फिरत राहते. मानवापासून वनस्पतीपर्यंतचा हा संसार पुन्हा पुन्हा घडत राहतो.

विज्ञेयस्तामसो नाम तत्रैव परिवर्तते सात्त्विकश्चापि संसारो ब्रह्मादिः परिकीर्तितः

हे चक्र तामसिक म्हणून ओळखावे, ते असेच फिरत राहते. सात्त्विक चक्र ब्रह्मादिकांपासून सुरू होते, असेही सांगितले आहे.

पिशाचान्तः स विज्ञेयः स्वर्गस्थानेषु देहिनाम् ब्राह्मे तु केवलं सत्त्वं स्थावरे केवलं तमः

पिशाच्चांपर्यंत पोहोचणारे चक्र देहधाऱ्यांसाठी स्वर्गलोकात असेच समजावे. ब्रह्मावस्थेत फक्त सत्त्व असते आणि वनस्पती अवस्थेत फक्त तमस असते.