लिङ्गपुराणम्

शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस् तथा प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया

शब्द, स्पर्श, रस, गंध, रूप आणि मन देखील—हे सर्व त्याच्या इच्छेप्रमाणे निर्माण होतात किंवा त्याच्या इच्छेने होत नाहीत.

न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते

तो जन्मत नाही, मरत नाही; तो कधी तुटत नाही, विभागला जात नाही; तो जळत नाही, भ्रमित होत नाही; तो विरघळत नाही, आणि त्याला काही चिकटत नाही.

न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च

तो कधीच कमी होत नाही, नष्ट होत नाही; त्याला कधीच थकवा येत नाही; तो कुठेही निर्माण होत नाही, आणि त्याच्यात कधीच बदल होत नाही.

अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः अवर्णो ह्यस्वरश् चैव असवर्णस्तु कर्हिचित्

त्याला गंध, चव, रूप नाही; स्पर्श नाही, शब्द नाही; रंग नाही, स्वर नाही, आणि कधी कधी कोणताही विशेष गुण नसतो.

स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः

तो विषयांचा उपभोग घेतो, पण त्यांना बांधला जात नाही; तो अत्यंत सूक्ष्म असल्यामुळे श्रेष्ठ आहे; आणि सूक्ष्मतेमुळे मुक्त करणारा आहे.

व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः

जो सर्वत्र व्यापलेला आहे आणि मुक्तीकडे नेतो, त्याला पुरुष असे म्हणतात; त्याची अत्यंत सूक्ष्म अशी स्थिती असून, तो पुरुष पराकोटीच्या ऐश्वर्यात वास करतो.

गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम्

गुणांच्या पलीकडे जाऊन, ऐश्वर्यात सर्वत्र सूक्ष्म म्हणवला जातो; जेव्हा कोणी अडथळ्यांशिवाय ते ऐश्वर्य मिळवतो, तेव्हा तो श्रेष्ठ योग प्राप्त करतो.

अपवर्गं ततो गच्छेत् सूक्ष्मं तत्परमं पदम् एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः

त्यानंतर तो मुक्तीकडे, त्या सूक्ष्म आणि परम अवस्थेकडे जातो; म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनीहो, पाशुपत योग असे ओळखावे.

स्वर्गापवर्गफलदं शिवसायुज्यकारणम् अथवा गतविज्ञानो रागात्कर्म समाचरेत्

हा योग स्वर्ग आणि मुक्तीचे फळ देतो, आणि शिवाशी एकरूप होण्याचे कारण ठरतो; किंवा, मार्गाचे ज्ञान मिळाल्यावर, जर कोणी आसक्तीने कर्म करतो, तर तो तसे करतो.

राजसं तामसं वापि भुक्त्वा तत्रैव मुच्यते तथा सुकृतकर्मा तु फलं स्वर्गे समश्नुते

राजस किंवा तामस कर्मांचा अनुभव घेतल्यावर, तिथेच त्याची मुक्ती होते; तसेच, ज्याने सत्कर्मे केली आहेत, तो स्वर्गात त्याचे फळ भोगतो.

तस्मात्स्थानात्पुनः श्रेष्ठो मानुष्यमुपपद्यते तस्माद्ब्रह्म परं सौख्यं ब्रह्म शाश्वतम् उत्तमम्

त्या ठिकाणाहून, श्रेष्ठ पुन्हा मनुष्यजन्म घेतो; आणि त्यानंतर, तो ब्रह्माचे परम, शाश्वत आणि उत्तम सुख प्राप्त करतो.

ब्रह्म एव हि सेवेत ब्रह्मैव हि परं सुखम् परिश्रमो हि यज्ञानां महतार्थेन वर्तते

म्हणूनच, केवळ ब्रह्माची सेवा करावी, कारण ब्रह्म हेच सर्वोच्च सुख आहे; मोठ्या यज्ञांचा परिश्रम ह्याच मोठ्या हेतूसाठी असतो.

भूयो मृत्युवशं याति तस्मान्मोक्षः परं सुखम् अथवा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मतत्त्वपरायणः

पुन्हा मृत्यूच्या अधीन जावे लागते; म्हणूनच, मुक्ती हेच श्रेष्ठ सुख आहे; किंवा, ध्यानाशी एकरूप होऊन, ब्रह्मतत्त्वाला समर्पित राहावे.

न तु च्यावयितुं शक्यो मन्वन्तरशतैरपि दृष्ट्वा तु पुरुषं दिव्यं विश्वाख्यं विश्वतोमुखम्

शेकडो मन्वंतरांनीही त्याला हलवता येत नाही; जो दिव्य, सर्वदिशांना तोंड देणारा, विश्व नावाचा पुरुष आहे, त्याचे दर्शन झाल्यावर—

विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वरूपिणम् विश्वगन्धं विश्वमाल्यं विश्वांबरधरं प्रभुम्

ज्याचे पाय, डोके आणि मान हे विश्वच आहेत, जो विश्वाचा स्वामी, विश्वरूप, विश्वाचा सुगंध, विश्वमाळा आणि विश्ववस्त्र परिधान करणारा प्रभू आहे—

गोभिर् महीं संपतते पतत्रिणो नैवं भूयो जनयत्येवमेव कविं पुराणम् अनुशासितारं सूक्ष्माच्च सूक्ष्मं महतो महान्तम्

जो गायींनी पृथ्वीला व्यापतो, आणि पक्षी पुन्हा तसे निर्माण करत नाहीत; तोच प्राचीन ऋषी, शासक, सूक्ष्मात सूक्ष्म आणि महानात महान आहे.

योगेन पश्येन्न च चक्षुषा पुनर् निरिन्द्रियं पुरुषं रुक्मवर्णम् अलिङ्गिनं निर्गुणं चेतनं च नित्यं सदा सर्वगं सर्वसारम्

तो योगानेच पाहता येतो, डोळ्यांनी नाही; तो इंद्रियांपलीकडील, सुवर्णवर्णी, कोणताही चिन्ह नसलेला, निर्गुण, चेतन, नित्य, सदैव, सर्वत्र व्यापलेला आणि सर्वांचा सार आहे.

अपाणिपादोदरपार्श्वजिह्वो ह्यतीन्द्रियो वापि सुसूक्ष्म एकः

त्याला हात, पाय, पोट, बाजू किंवा जीभ नाही; तो इंद्रियांपलीकडे, अत्यंत सूक्ष्म आणि एकमेव आहे.

स वेद सर्वं न च सर्ववेद्यं तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्

तो सर्व काही जाणतो, पण सर्वांना तो ज्ञात होत नाही; त्याला श्रेष्ठ, महान पुरुष असे म्हणतात.

अचेतनां सर्वगतां सूक्ष्मां प्रसवधर्मिणीम् प्रकृतिं सर्वभूतानां युक्ताः पश्यन्ति योगिनः

योगी प्रकृतीला पाहतात—ती जड, सर्वत्र व्यापलेली, सूक्ष्म, सृष्टीचे मूळ आणि सर्व जीवांशी जोडलेली आहे.

सर्वतः पाणिपादं तत् सर्वतो ऽक्षिशिरोमुखम् सर्वतः श्रुतिमल् लोके सर्वमावृत्य तिष्ठति

त्याचे हात-पाय सर्वत्र आहेत, त्याचे डोळे, डोके आणि तोंडे सर्वत्र आहेत; त्याचे कान जगभर पसरलेले असून, तो सर्वत्र व्यापून राहतो.

युक्तो योगेन चेशानं सर्वतश् च सनातनम् पुरुषं सर्वभूतानां तं विद्वान्न विमुह्यति

योगाने एकरूप झाल्यावर, ज्ञानी पुरुष सर्वत्र असणाऱ्या, सनातन, सर्व जीवांचा पुरुष आणि ईश्वर याला ओळखतो आणि तो कधीही गोंधळत नाही.

भूतात्मानं महात्मानं परमात्मानमव्ययम् सर्वात्मानं परं ब्रह्म तद्वै ध्याता न मुह्यति

जो सर्व जीवांचा आत्मा, महान आत्मा, अविनाशी परमात्मा, सर्वांचा आत्मा आणि परम ब्रह्म याचे ध्यान करतो, तो कधीही गोंधळत नाही.

पवनो हि यथा ग्राह्यो विचरन्सर्वमूर्तिषु पुरि शेते सुदुर्ग्राह्यस् तस्मात्पुरुष उच्यते

जसा वारा सगळ्या रूपांत असूनही पकडता येत नाही आणि शरीरात राहतो, तसाच पुरुषही अगदी सूक्ष्म आणि समजायला कठीण असतो.

अथ चेल्लुप्तधर्मा तु सावशेषैः स्वकर्मभिः ततस्तु ब्रह्मगर्भे वै शुक्रशोणितसंयुते

जर एखाद्याच्या कर्माचा उरलेला भाग असेल आणि तो देह सोडतो, तर तो शुक्र आणि रक्त यांच्या संयोगाने ब्रह्माच्या गर्भात प्रवेश करतो.

स्त्रीपुंसोः संप्रयोगे हि जायते हि ततः प्रभुः ततस्तु गर्भकालेन कललं नाम जायते

पुरुष आणि स्त्री यांच्या संयोगातून प्रभू जन्माला येतो; मग योग्य वेळी 'कलल' नावाचा गर्भ तयार होतो.

कालेन कललं चापि बुद्बुदं सम्प्रजायते मृत्पिण्डस्तु यथा चक्रे चक्रावर्तेन पीडितः

काळानुसार ते कलल फुग्याप्रमाणे होते, जसा चिखलाचा गोळा चाकावर फिरवून आकार घेतो.

हस्ताभ्यां क्रियमाणस्तु बिंबत्वमनुगच्छति एवमाध्यात्मिकैर्युक्ता वायुना संप्रपूरितः

हातांनी आकार दिल्यावर तो गोल बनतो; अशा प्रकारे आतल्या शक्तींनी आणि वायूने भरून त्याचा विकास होतो.

यदि योनिं विमुञ्चामि तत्प्रपद्ये महेश्वरम् यावद्धि वैष्णवो वायुर् जातमात्रं न संस्पृशेत्

जर मी गर्भ सोडला, तर मी महेश्वराच्या आश्रयाला जाईन; जोपर्यंत वैष्णव वायू नवजात बाळाला स्पर्श करत नाही, तोपर्यंत महादेवाची उपासना करावी असे मनात ठेवावे.