लिङ्गपुराणम्

इन्द्रियाणि मनश्चित्तबुद्ध्यहङ्कारसंज्ञितम् तथा सर्वमयं चैव आत्मस्था ख्यातिरेव च

इंद्रिये, मन, चित्त, बुद्धी, अहंकार असे ओळखले जाणारे, तसेच सर्वत्र व्यापलेले आणि आत्म्यात स्थिर असलेले जे ज्ञान आहे, तेही त्यात येते.

संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेष्वेव प्रवर्तते पुनरष्टगुणश्चापि सूक्ष्मेष्वेव विधीयते

संयोग हा तीन प्रकारचा असून तो फक्त सूक्ष्मातच घडतो; आणि आठ प्रकारची विभागणी देखील सूक्ष्मातच होते.

तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यथाह भगवान्प्रभुः त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथास्य नियमः स्मृतः

त्याचे रूप मी सांगतो, जसे भगवंताने सांगितले आहे—तीनही लोकांमध्ये सर्व जीवांमध्ये त्याचा कसा नियम आहे, ते समजावतो.

अणिमाद्यं तथाव्यक्तं सर्वत्रैव प्रतिष्ठितम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां दुष्प्राप्यं समुदाहृतम्

अणिमा वगैरे सिद्धी आणि अव्यक्त स्वरूप सर्वत्र स्थिर आहे; तीनही लोकांतील सर्व जीवांसाठी ते प्राप्त करणे कठीण मानले जाते.

तत् तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम् लङ्घनं प्लवनं लोके रूपमस्य सदा भवेत्

ते त्यांना मिळते; योग्यांना पहिली शक्ती म्हणजे जगात उडणे किंवा उडी मारणे—हेच त्याचे स्वरूप नेहमी असते.

शीघ्रत्वं सर्वभूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां महिम्ना चैव वन्दितम्

सर्व जीवांमध्ये वेग हे दुसरे पाऊल मानले जाते; तीनही लोकांतील सर्व जीव त्याच्या महिमेसाठी त्याचा सन्मान करतात.

महित्वं चापि लोके ऽस्मिंस् तृतीयो योग उच्यते त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथेष्टगमनं स्मृतम्

या जगात मोठेपण हे तिसरे योग म्हणून ओळखले जाते; तीनही लोकांतील सर्व जीवांमध्ये इच्छेनुसार कुठेही जाणे म्हणून ते ओळखले जाते.

प्राकामान् विषयान् भुङ्क्ते तथाप्रतिहतः क्वचित् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां सुखदुःखं प्रवर्तते

तो इच्छेनुसार सर्व विषयांचा उपभोग घेतो, कुठेही त्याला अडथळा येत नाही; तीनही लोकांतील सर्व जीवांसाठी सुखदुःख निर्माण होते.

ईशो भवति सर्वत्र प्रविभागेन योगवित् वश्यानि चास्य भूतानि त्रैलोक्ये सचराचरे

तो सर्वत्र स्वामी होतो, योग जाणणारा वेगळेपणाने ओळखला जातो; तीनही लोकांतील सर्व चराचर जीव त्याच्या अधीन असतात.

इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च यत्र कामावसायित्वं त्रैलोक्ये सचराचरे

त्याच्या इच्छेने रूपे निर्माण होतात किंवा होत नाहीत; जिथे इच्छा तशी पूर्ण होते, तिथे तीनही लोकांतील चराचर जीवांमध्ये हे घडते.

शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस् तथा प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया

शब्द, स्पर्श, रस, गंध, रूप आणि मन देखील—हे सर्व त्याच्या इच्छेप्रमाणे निर्माण होतात किंवा त्याच्या इच्छेने होत नाहीत.

न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते

तो जन्मत नाही, मरत नाही; तो कधी तुटत नाही, विभागला जात नाही; तो जळत नाही, भ्रमित होत नाही; तो विरघळत नाही, आणि त्याला काही चिकटत नाही.

न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च

तो कधीच कमी होत नाही, नष्ट होत नाही; त्याला कधीच थकवा येत नाही; तो कुठेही निर्माण होत नाही, आणि त्याच्यात कधीच बदल होत नाही.

अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः अवर्णो ह्यस्वरश् चैव असवर्णस्तु कर्हिचित्

त्याला गंध, चव, रूप नाही; स्पर्श नाही, शब्द नाही; रंग नाही, स्वर नाही, आणि कधी कधी कोणताही विशेष गुण नसतो.

स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः

तो विषयांचा उपभोग घेतो, पण त्यांना बांधला जात नाही; तो अत्यंत सूक्ष्म असल्यामुळे श्रेष्ठ आहे; आणि सूक्ष्मतेमुळे मुक्त करणारा आहे.

व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः

जो सर्वत्र व्यापलेला आहे आणि मुक्तीकडे नेतो, त्याला पुरुष असे म्हणतात; त्याची अत्यंत सूक्ष्म अशी स्थिती असून, तो पुरुष पराकोटीच्या ऐश्वर्यात वास करतो.

गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम्

गुणांच्या पलीकडे जाऊन, ऐश्वर्यात सर्वत्र सूक्ष्म म्हणवला जातो; जेव्हा कोणी अडथळ्यांशिवाय ते ऐश्वर्य मिळवतो, तेव्हा तो श्रेष्ठ योग प्राप्त करतो.

अपवर्गं ततो गच्छेत् सूक्ष्मं तत्परमं पदम् एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः

त्यानंतर तो मुक्तीकडे, त्या सूक्ष्म आणि परम अवस्थेकडे जातो; म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनीहो, पाशुपत योग असे ओळखावे.

स्वर्गापवर्गफलदं शिवसायुज्यकारणम् अथवा गतविज्ञानो रागात्कर्म समाचरेत्

हा योग स्वर्ग आणि मुक्तीचे फळ देतो, आणि शिवाशी एकरूप होण्याचे कारण ठरतो; किंवा, मार्गाचे ज्ञान मिळाल्यावर, जर कोणी आसक्तीने कर्म करतो, तर तो तसे करतो.

राजसं तामसं वापि भुक्त्वा तत्रैव मुच्यते तथा सुकृतकर्मा तु फलं स्वर्गे समश्नुते

राजस किंवा तामस कर्मांचा अनुभव घेतल्यावर, तिथेच त्याची मुक्ती होते; तसेच, ज्याने सत्कर्मे केली आहेत, तो स्वर्गात त्याचे फळ भोगतो.

तस्मात्स्थानात्पुनः श्रेष्ठो मानुष्यमुपपद्यते तस्माद्ब्रह्म परं सौख्यं ब्रह्म शाश्वतम् उत्तमम्

त्या ठिकाणाहून, श्रेष्ठ पुन्हा मनुष्यजन्म घेतो; आणि त्यानंतर, तो ब्रह्माचे परम, शाश्वत आणि उत्तम सुख प्राप्त करतो.

ब्रह्म एव हि सेवेत ब्रह्मैव हि परं सुखम् परिश्रमो हि यज्ञानां महतार्थेन वर्तते

म्हणूनच, केवळ ब्रह्माची सेवा करावी, कारण ब्रह्म हेच सर्वोच्च सुख आहे; मोठ्या यज्ञांचा परिश्रम ह्याच मोठ्या हेतूसाठी असतो.

भूयो मृत्युवशं याति तस्मान्मोक्षः परं सुखम् अथवा ध्यानसंयुक्तो ब्रह्मतत्त्वपरायणः

पुन्हा मृत्यूच्या अधीन जावे लागते; म्हणूनच, मुक्ती हेच श्रेष्ठ सुख आहे; किंवा, ध्यानाशी एकरूप होऊन, ब्रह्मतत्त्वाला समर्पित राहावे.

न तु च्यावयितुं शक्यो मन्वन्तरशतैरपि दृष्ट्वा तु पुरुषं दिव्यं विश्वाख्यं विश्वतोमुखम्

शेकडो मन्वंतरांनीही त्याला हलवता येत नाही; जो दिव्य, सर्वदिशांना तोंड देणारा, विश्व नावाचा पुरुष आहे, त्याचे दर्शन झाल्यावर—

विश्वपादशिरोग्रीवं विश्वेशं विश्वरूपिणम् विश्वगन्धं विश्वमाल्यं विश्वांबरधरं प्रभुम्

ज्याचे पाय, डोके आणि मान हे विश्वच आहेत, जो विश्वाचा स्वामी, विश्वरूप, विश्वाचा सुगंध, विश्वमाळा आणि विश्ववस्त्र परिधान करणारा प्रभू आहे—

गोभिर् महीं संपतते पतत्रिणो नैवं भूयो जनयत्येवमेव कविं पुराणम् अनुशासितारं सूक्ष्माच्च सूक्ष्मं महतो महान्तम्

जो गायींनी पृथ्वीला व्यापतो, आणि पक्षी पुन्हा तसे निर्माण करत नाहीत; तोच प्राचीन ऋषी, शासक, सूक्ष्मात सूक्ष्म आणि महानात महान आहे.

योगेन पश्येन्न च चक्षुषा पुनर् निरिन्द्रियं पुरुषं रुक्मवर्णम् अलिङ्गिनं निर्गुणं चेतनं च नित्यं सदा सर्वगं सर्वसारम्

तो योगानेच पाहता येतो, डोळ्यांनी नाही; तो इंद्रियांपलीकडील, सुवर्णवर्णी, कोणताही चिन्ह नसलेला, निर्गुण, चेतन, नित्य, सदैव, सर्वत्र व्यापलेला आणि सर्वांचा सार आहे.

अपाणिपादोदरपार्श्वजिह्वो ह्यतीन्द्रियो वापि सुसूक्ष्म एकः

त्याला हात, पाय, पोट, बाजू किंवा जीभ नाही; तो इंद्रियांपलीकडे, अत्यंत सूक्ष्म आणि एकमेव आहे.

स वेद सर्वं न च सर्ववेद्यं तमाहुरग्र्यं पुरुषं महान्तम्

तो सर्व काही जाणतो, पण सर्वांना तो ज्ञात होत नाही; त्याला श्रेष्ठ, महान पुरुष असे म्हणतात.