अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि योगं परमदुर्लभम् पञ्चधा संस्मरेदादौ स्थाप्य चित्ते सनातनम्
आता मी तो अत्यंत दुर्मिळ योग सांगतो; सुरुवातीला मनात सनातन तत्व पाच प्रकारे ध्यानात धरावे.
कल्पयेच्चासनं पद्मं सोमसूर्याग्निसंयुतम् षड्विंशच्छक्तिसंयुक्तम् अष्टधा च द्विजोत्तमाः
पद्मासनाची रचना करावी, त्यात चंद्र, सूर्य आणि अग्नी यांच्या शक्तींचा समावेश असावा, सहावीसंख्या शक्तींसह आणि आठ प्रकारांनी, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.
ततः षोडशधा चैव पुनर्द्वादशधा द्विजाः स्मरेच् च तत् तथा मध्ये देव्या देवम् उमापतिम्
त्यानंतर, सोळा प्रकारांनी आणि पुन्हा बारा प्रकारांनी, हे द्विजांनो, देवी मध्यभागी आणि उमापती देव यांचे ध्यान करावे.
अष्टशक्तिसमायुक्तम् अष्टमूर्तिमजं प्रभुम् ताभिश्चाष्टविधा रुद्राश् चतुःषष्टिविधाः पुनः
आठ शक्ती आणि आठ रूपांनी युक्त, अजन्मा प्रभू, आणि त्या आठ शक्तींनी पुन्हा चौसष्ट प्रकारचे रुद्र.
शक्तयश् च तथा सर्वा गुणाष्टकसमन्विताः एवं स्मरेत्क्रमेणैव लब्ध्वा ज्ञानमनुत्तमम्
तसेच, सर्व शक्ती आठ गुणांनी युक्त आहेत; अशा प्रकारे क्रमाने ध्यान केल्याने श्रेष्ठ ज्ञान मिळते.
एवं पाशुपतं योगं मोक्षसिद्धिप्रदायकम् तस्याणिमादयो विप्रा नान्यथा कर्मकोटिभिः
असा हा पाशुपत योग, जो मुक्ती आणि सिद्धी देतो; अणिमा वगैरे शक्ती दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे, लाखो कर्मांनीही, मिळत नाहीत.
तत्राष्टगुणमैश्वर्यं योगिनां समुदाहृतम् तत्सर्वं क्रमयोगेन ह्य् उच्यमानं निबोधत
तेथे योग्यांच्या आठ प्रकारच्या ऐश्वर्यशक्ती सांगितल्या आहेत; हे सर्व मी क्रमाने सांगतो, ते नीट समजून घ्या.
अणिमा लघिमा चैव महिमा प्राप्तिरेव च प्राकाम्यं चैव सर्वत्र ईशित्वं चैव सर्वतः
अणिमा, लघिमा, महिमा, प्राप्ती, प्राकाम्य सर्वत्र, आणि ईशित्व सर्वत्र—
वशित्वमथ सर्वत्र यत्र कामावसायिता तच्चापि त्रिविधं ज्ञेयम् ऐश्वर्यं सार्वकामिकम्
सर्वत्र जिथे इच्छा तशी पूर्ण होते, तिथे मिळणारे वशित्व हे तीन प्रकारचे असते, आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारे ऐश्वर्य म्हणून ओळखले जाते.
सावद्यं निरवद्यं च सूक्ष्मं चैव प्रवर्तते सावद्यं नाम यत्तत्र पञ्चभूतात्मकं स्मृतम्
हे दोषयुक्त, निर्दोष आणि सूक्ष्म असे तीन प्रकारचे असते. दोषयुक्त तेच जे पाच घटकांनी बनलेले आहे असे समजले जाते.
इन्द्रियाणि मनश्चैव अहङ्कारश् च यः स्मृतः तत्र सूक्ष्मप्रवृत्तिस्तु पञ्चभूतात्मिका पुनः
इंद्रिये, मन आणि अहंकार असे जे म्हटले जाते, तिथे सूक्ष्म क्रिया देखील पुन्हा पाच घटकांनीच बनलेली असते.
इन्द्रियाणि मनश्चित्तबुद्ध्यहङ्कारसंज्ञितम् तथा सर्वमयं चैव आत्मस्था ख्यातिरेव च
इंद्रिये, मन, चित्त, बुद्धी, अहंकार असे ओळखले जाणारे, तसेच सर्वत्र व्यापलेले आणि आत्म्यात स्थिर असलेले जे ज्ञान आहे, तेही त्यात येते.
संयोग एव त्रिविधः सूक्ष्मेष्वेव प्रवर्तते पुनरष्टगुणश्चापि सूक्ष्मेष्वेव विधीयते
संयोग हा तीन प्रकारचा असून तो फक्त सूक्ष्मातच घडतो; आणि आठ प्रकारची विभागणी देखील सूक्ष्मातच होते.
तस्य रूपं प्रवक्ष्यामि यथाह भगवान्प्रभुः त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथास्य नियमः स्मृतः
त्याचे रूप मी सांगतो, जसे भगवंताने सांगितले आहे—तीनही लोकांमध्ये सर्व जीवांमध्ये त्याचा कसा नियम आहे, ते समजावतो.
अणिमाद्यं तथाव्यक्तं सर्वत्रैव प्रतिष्ठितम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां दुष्प्राप्यं समुदाहृतम्
अणिमा वगैरे सिद्धी आणि अव्यक्त स्वरूप सर्वत्र स्थिर आहे; तीनही लोकांतील सर्व जीवांसाठी ते प्राप्त करणे कठीण मानले जाते.
तत् तस्य भवति प्राप्यं प्रथमं योगिनां बलम् लङ्घनं प्लवनं लोके रूपमस्य सदा भवेत्
ते त्यांना मिळते; योग्यांना पहिली शक्ती म्हणजे जगात उडणे किंवा उडी मारणे—हेच त्याचे स्वरूप नेहमी असते.
शीघ्रत्वं सर्वभूतेषु द्वितीयं तु पदं स्मृतम् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां महिम्ना चैव वन्दितम्
सर्व जीवांमध्ये वेग हे दुसरे पाऊल मानले जाते; तीनही लोकांतील सर्व जीव त्याच्या महिमेसाठी त्याचा सन्मान करतात.
महित्वं चापि लोके ऽस्मिंस् तृतीयो योग उच्यते त्रैलोक्ये सर्वभूतेषु यथेष्टगमनं स्मृतम्
या जगात मोठेपण हे तिसरे योग म्हणून ओळखले जाते; तीनही लोकांतील सर्व जीवांमध्ये इच्छेनुसार कुठेही जाणे म्हणून ते ओळखले जाते.
प्राकामान् विषयान् भुङ्क्ते तथाप्रतिहतः क्वचित् त्रैलोक्ये सर्वभूतानां सुखदुःखं प्रवर्तते
तो इच्छेनुसार सर्व विषयांचा उपभोग घेतो, कुठेही त्याला अडथळा येत नाही; तीनही लोकांतील सर्व जीवांसाठी सुखदुःख निर्माण होते.
ईशो भवति सर्वत्र प्रविभागेन योगवित् वश्यानि चास्य भूतानि त्रैलोक्ये सचराचरे
तो सर्वत्र स्वामी होतो, योग जाणणारा वेगळेपणाने ओळखला जातो; तीनही लोकांतील सर्व चराचर जीव त्याच्या अधीन असतात.
इच्छया तस्य रूपाणि भवन्ति न भवन्ति च यत्र कामावसायित्वं त्रैलोक्ये सचराचरे
त्याच्या इच्छेने रूपे निर्माण होतात किंवा होत नाहीत; जिथे इच्छा तशी पूर्ण होते, तिथे तीनही लोकांतील चराचर जीवांमध्ये हे घडते.
शब्दः स्पर्शो रसो गन्धो रूपं चैव मनस् तथा प्रवर्तन्ते ऽस्य चेच्छातो न भवन्ति यथेच्छया
शब्द, स्पर्श, रस, गंध, रूप आणि मन देखील—हे सर्व त्याच्या इच्छेप्रमाणे निर्माण होतात किंवा त्याच्या इच्छेने होत नाहीत.
न जायते न म्रियते छिद्यते न च भिद्यते न दह्यते न मुह्येत लीयते न च लिप्यते
तो जन्मत नाही, मरत नाही; तो कधी तुटत नाही, विभागला जात नाही; तो जळत नाही, भ्रमित होत नाही; तो विरघळत नाही, आणि त्याला काही चिकटत नाही.
न क्षीयते न क्षरति खिद्यते न कदाचन क्रियते वा न सर्वत्र तथा विक्रियते न च
तो कधीच कमी होत नाही, नष्ट होत नाही; त्याला कधीच थकवा येत नाही; तो कुठेही निर्माण होत नाही, आणि त्याच्यात कधीच बदल होत नाही.
अगन्धरसरूपस्तु अस्पर्शः शब्दवर्जितः अवर्णो ह्यस्वरश् चैव असवर्णस्तु कर्हिचित्
त्याला गंध, चव, रूप नाही; स्पर्श नाही, शब्द नाही; रंग नाही, स्वर नाही, आणि कधी कधी कोणताही विशेष गुण नसतो.
स भुङ्क्ते विषयांश्चैव विषयैर्न च युज्यते अणुत्वात्तु परः सूक्ष्मः सूक्ष्मत्वाद् अपवर्गिकः
तो विषयांचा उपभोग घेतो, पण त्यांना बांधला जात नाही; तो अत्यंत सूक्ष्म असल्यामुळे श्रेष्ठ आहे; आणि सूक्ष्मतेमुळे मुक्त करणारा आहे.
व्यापकस्त्वपवर्गाच्च व्यापकात्पुरुषः स्मृतः पुरुषः सूक्ष्मभावात्तु ऐश्वर्ये परमे स्थितः
जो सर्वत्र व्यापलेला आहे आणि मुक्तीकडे नेतो, त्याला पुरुष असे म्हणतात; त्याची अत्यंत सूक्ष्म अशी स्थिती असून, तो पुरुष पराकोटीच्या ऐश्वर्यात वास करतो.
गुणोत्तरमथैश्वर्ये सर्वतः सूक्ष्ममुच्यते ऐश्वर्यं चाप्रतीघातं प्राप्य योगमनुत्तमम्
गुणांच्या पलीकडे जाऊन, ऐश्वर्यात सर्वत्र सूक्ष्म म्हणवला जातो; जेव्हा कोणी अडथळ्यांशिवाय ते ऐश्वर्य मिळवतो, तेव्हा तो श्रेष्ठ योग प्राप्त करतो.
अपवर्गं ततो गच्छेत् सूक्ष्मं तत्परमं पदम् एवं पाशुपतं योगं ज्ञातव्यं मुनिपुङ्गवाः
त्यानंतर तो मुक्तीकडे, त्या सूक्ष्म आणि परम अवस्थेकडे जातो; म्हणून, हे श्रेष्ठ मुनीहो, पाशुपत योग असे ओळखावे.
स्वर्गापवर्गफलदं शिवसायुज्यकारणम् अथवा गतविज्ञानो रागात्कर्म समाचरेत्
हा योग स्वर्ग आणि मुक्तीचे फळ देतो, आणि शिवाशी एकरूप होण्याचे कारण ठरतो; किंवा, मार्गाचे ज्ञान मिळाल्यावर, जर कोणी आसक्तीने कर्म करतो, तर तो तसे करतो.