लिङ्गपुराणम्

ज्ञानवैराग्ययुक्तस्य योगसिद्धिर्द्विजोत्तमाः योगसिद्ध्या विमुक्तिः स्यात् सत्त्वनिष्ठस्य नान्यथा

ज्ञान व वैराग्य असलेल्या माणसाला योगसिद्धी मिळते, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; योगसिद्धीमुळे सत्त्वगुणी व्यक्तीस मुक्ती मिळते, अन्यथा नाही.

तमोविद्यापदच्छन्नं चित्रं यत्पदमव्ययम् सत्त्वशक्तिं समास्थाय शिवमभ्यर्चयेद्द्विजाः

अज्ञान व अंधकाराने झाकलेली ती अद्भुत, अविनाशी अवस्था—सत्त्वशक्तीचा आधार घेऊन, द्विजांनो, शिवाची उपासना करावी.

यः सत्त्वनिष्ठो मद्भक्तो मदर्चनपरायणः सर्वतो धर्मनिष्ठश् च सदोत्साही समाहितः

जो सत्त्वगुणी आहे, माझा भक्त आहे, माझ्या पूजेत मन लावतो, सर्व प्रकारे धर्मनिष्ठ आहे, नेहमी उत्साही व एकाग्र आहे—

सर्वद्वन्द्वसहो धीरः सर्वभूतहिते रतः ऋजुस्वभावः सततं स्वस्थचित्तो मृदुः सदा

जो सर्व द्वंद्व सहन करतो, धीर आहे, सर्व प्राण्यांच्या हितात रमतो, सरळ स्वभावाचा आहे, नेहमी मनःशांत व नेहमी सौम्य आहे—

अमानी बुद्धिमाञ्छान्तस् त्यक्तस्पर्धो द्विजोत्तमाः सदा मुमुक्षुर्धर्मज्ञः स्वात्मलक्षणलक्षणः

जो अहंकाररहित, बुद्धिमान, शांत, स्पर्धा सोडलेला आहे, नेहमी मुक्तीची इच्छा ठेवतो, धर्म जाणतो आणि आत्म्याच्या गुणांनी युक्त आहे—

ऋणत्रयविनिर्मुक्तः पूर्वजन्मनि पुण्यभाक् जरायुक्तो द्विजो भूत्वा श्रद्धया च गुरोः क्रमात्

जो तीन ऋणांतून मुक्त आहे, पूर्वजन्मी पुण्यसंचय लाभलेला आहे, वृद्धावस्थेत द्विज झाला आहे आणि श्रद्धेने, गुरूंकडून क्रमाने शिक्षण घेतो—

अन्यथा वापि शुश्रूषां कृत्वा कृत्रिमवर्जितः स्वर्गलोकमनुप्राप्य भुक्त्वा भोगाननुक्रमात्

किंवा अन्य प्रकारे, कपट न करता सेवा करून, स्वर्गलोक मिळवतो आणि तेथील सुखांचा अनुभव घेतो—

आसाद्य भारतं वर्षं ब्रह्मविज्जायते द्विजाः संपर्काज्ज्ञानमासाद्य ज्ञानिनो योगविद्भवेत्

भारतराष्ट्रात जन्म घेऊन, हे द्विजांनो, तो ब्रह्मज्ञानी होतो; संगतीने ज्ञान मिळवून, तो योग जाणणारा बनतो.

क्रमो ऽयं मलपूर्णस्य ज्ञानप्राप्तेर्द्विजोत्तमाः तस्मादनेन मार्गेण त्यक्तसंगो दृढव्रतः

मलिनतेने भरलेल्या व्यक्तीसाठी हे ज्ञानप्राप्तीचे पद्धत आहे, हे श्रेष्ठ द्विजांनो; म्हणून, या मार्गाने, आसक्ती सोडून आणि दृढनिश्चयाने—

संसारकालकूटाख्यान् मुच्यते मुनिपुङ्गवाः एवं संक्षेपतः प्रोक्तं मया युष्माकमच्युतम्

तो संसाररूपी कालकूट विषातून मुक्त होतो, हे श्रेष्ठ मुनींनो. अशा प्रकारे, मी तुम्हाला संक्षिप्तपणे अविनाशी तत्व सांगितले.

ज्ञानस्यैवेह माहात्म्यं प्रसंगादिह शोभनम् एवं पाशुपतं योगं कथितं त्वीश्वरेण तु

इथे फक्त ज्ञानाचेच महत्त्व शुभ आहे; अशा प्रकारे, पाशुपत योग प्रभूने तुम्हाला शिकवला आहे.

न देयं यस्य कस्यापि शिवोक्तं मुनिपुङ्गवाः दातव्यं योगिने नित्यं भस्मनिष्ठाय सुप्रियम्

हे ऋषिश्रेष्ठांनो, शिवांनी सांगितलेली गोष्ट कुणालाही देऊ नये; ती नेहमी राखेवर प्रेम करणाऱ्या, योगात मग्न असलेल्या, खऱ्या अर्थाने प्रिय असलेल्या योग्य व्यक्तीलाच द्यावी.

यः पठेच्छृणुयाद्वापि संसारशमनं नरः स याति ब्रह्मसायुज्यं नात्र कार्या विचारणा

जो कोणी हे वाचतो किंवा ऐकतो, जे संसारातून मुक्ती देणारे आहे, तो मनुष्य ब्रह्माशी एकरूप होतो—याबद्दल काहीही शंका ठेवू नये.

निशम्य ते महाप्राज्ञाः कुमाराद्याः पिनाकिनम् प्रोचुः प्रणम्य वै भीताः प्रसन्नं परमेश्वरम्

हे ऐकल्यावर कुमार व इतर ज्ञानी लोक धनुष्यधारी परमेश्वराजवळ गेले, त्यांनी भीतीने नमस्कार केला आणि प्रसन्न असलेल्या परमेश्वराला बोलले.

एवं चेदनया देव्या हैमवत्या महेश्वर क्रीडसे विविधैर्भोगैः कथं वक्तुमिहार्हसि

हे महादेव, जर तुम्ही हिमालयकन्या पार्वतीसोबत विविध प्रकारच्या लीलांनी रमण करता, तर आम्ही हे येथे कसे सांगावे?

एवमुक्तः प्रहस्येशः पिनाकी नीललोहितः प्राह ताम् अंबिकां प्रेक्ष्य प्रणिपत्य स्थितान् द्विजान्

असे विचारल्यावर निळ्या गळ्याचे, धनुष्यधारी ईश्वर हसले आणि अंबिकेकडे पाहून, नमस्कार केलेल्या द्विजांकडे पाहत बोलले.

बन्धमोक्षौ न चैवेह मम स्वेच्छा शरीरिणः अकर्तज्ञः पशुर्जीवो विभुर्भोक्ता ह्यणुः पुमान्

शरीरधारी जीवांसाठी बंधन आणि मुक्ती माझ्या इच्छेवर नाही; अज्ञानामुळे जीव बांधला जातो, तोच अनुभव घेणारा असतो, आणि परमात्मा सर्वांचा भोक्ता असतो—हीच खरी ओळख आहे.

मायी च मायया बद्धः कर्मभिर् युज्यते तु सः ज्ञानं ध्यानं च बन्धश् च मोक्षो नास्त्यात्मनो द्विजाः

मायेने बांधला गेलेला जीव कर्मांमध्ये गुंततो; ज्ञान, ध्यान, बंधन आणि मुक्ती हे आत्म्याचे नाहीत, हे द्विजांनो.

यदैवं मयि विद्वान् यस् तस्यापि न च सर्वतः एषा विद्या ह्यहं वेद्यः प्रज्ञैषा च श्रुतिः स्मृतिः

जो मला या प्रकारे ओळखतो, त्यालाही सर्व ठिकाणी हे तंतोतंत लागू होत नाही; हीच खरी विद्या आहे—मीच जाणण्यासारखा आहे—हीच प्रज्ञा, वेद आणि स्मृती आहे.

धृतिरेषा मया निष्ठा ज्ञानशक्तिः क्रिया तथा इच्छाख्या च तथा ह्याज्ञा द्वे विद्ये न च संशयः

हीच दृढता, माझी स्थिती, ज्ञानशक्ती आणि कृती आहे; इच्छाशक्ती आणि आज्ञा देखील ह्याच प्रकारच्या दोन विद्याच आहेत—यात काहीही शंका नाही.

न ह्येषा प्रकृतिर्जैवी विकृतिश् च विचारतः विकारो नैव मायैषा सदसद्व्यक्तिवर्जिता

ही निसर्ग नाही, बदलही नाही; विचार केला तर ही माया कोणताही विकार नाही, ती प्रकट किंवा अप्रकटही नाही.

पुरा ममाज्ञा मद्वक्त्रात् समुत्पन्ना सनातनी पञ्चवक्त्रा महाभागा जगतामभयप्रदा

पूर्वी माझ्या पाच मुखांतून, सनातन, अत्यंत तेजस्वी अशी माझी आज्ञा प्रकट झाली, जी जगांना निर्भयता देणारी आहे.

तामाज्ञां सम्प्रविश्याहं चिन्तयन् जगतां हितम् सप्तविंशत्प्रकारेण सर्वं व्याप्यानया शिवः

त्या आज्ञेत प्रवेश करून, जगाच्या कल्याणाचा विचार करत, मी शिवाने त्या आज्ञेद्वारे सत्तावीस प्रकारांनी सर्वत्र व्याप्त झालो.

तदाप्रभृति वै मोक्षप्रवृत्तिर्द्विजसत्तमाः एवमुक्त्वा तदापश्यद् भवानीं परमेश्वरः

त्या वेळेपासून, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, मुक्तीचा मार्ग सुरू झाला; असे सांगून परमेश्वराने भवानीकडे पाहिले.

भवानी च तमालोक्य मायामहरदव्यया ते मायामलनिर्मुक्ता मुनयः प्रेक्ष्य पार्वतीम्

भवानीने त्यांच्याकडे पाहून, अविनाशी माया दूर केली; आणि मायेच्या कलुषातून मुक्त झालेले ते ऋषी पार्वतीला पाहू लागले.

प्रीता बभूवुर्मुक्ताश् च तस्मादेषा परा गतिः उमाशङ्करयोर्भेदो नास्त्येव परमार्थतः

ते सर्व आनंदित आणि मुक्त झाले; म्हणून हीच सर्वोच्च अवस्था आहे—उमा आणि शंकर यांच्यात खऱ्या अर्थाने काहीही भेद नाही.

द्विधासौ रूपमास्थाय स्थित एव न संशयः यदा विद्वानसंगः स्याद् आज्ञया परमेष्ठिनः

ते दोघे द्वैत रूप धारण करून असतात—यात शंका नाही; जेव्हा ज्ञानी माणूस आसक्ती सोडतो, तेव्हा ते सर्व परमेश्वराच्या आज्ञेनेच होते.

तदा मुक्तिः क्षणादेव नान्यथा कर्मकोटिभिः क्रमो ऽविवक्षितो भूतविवृद्धः परमेष्ठिनः

त्या वेळी मुक्ती क्षणात मिळते—कोट्यवधी कर्मांनीही नाही; क्रम हा परमेश्वराच्या इच्छेने नसतो, कारण तो सर्व वाढीचा मूळ आहे.

प्रसादेन क्षणान्मुक्तिः प्रतिज्ञैषा न संशयः गर्भस्थो जायमानो वा बालो वा तरुणो ऽपि वा

कृपेने मुक्ती क्षणात मिळते—ही परमेश्वराची खात्री आहे, यात शंका नाही; मग तो गर्भात असो, जन्म घेणारा असो, लहान असो किंवा तरुण असो.