लिङ्गपुराणम्

नाड्यां प्राणे च विज्ञाने त्व् आनन्दे च यथाक्रमम् हृद्याकाशे य एतस्मिन् सर्वस्मिन्नन्तरे परः

नाडीमध्ये, श्वासामध्ये, ज्ञानामध्ये आणि आनंदामध्ये, तसेच हृदयातील आकाशात—या सर्वांत परमात्मा वास करतो.

आत्मा एकश् च चरति तमुपासीत मां प्रभुम् अजरं तमनन्तं च अशोकममृतं ध्रुवम्

एक आत्मा या सर्वांत संचार करतो; माझ्या, म्हणजेच प्रभूच्या, ज्याला वय नाही, जो अनंत आहे, दुःखरहित, अमर आणि अचल आहे, त्याचा ध्यान करा.

चतुर्दशविधेष्वेव संचरत्येक एव सः लीयन्ते तानि तत्रैव यदन्यं नास्ति वै द्विजाः

हा एकच त्या चौदा प्रकारांत संचार करतो; ती सर्व त्याच्यात विलीन होतात, कारण दुसरे काहीच नाही, हे द्विजांनो.

एक एव हि सर्वज्ञः सर्वेशस्त्वेक एव सः एष सर्वाधिपो देवस् त्व् अन्तर्यामी महाद्युतिः

तोच सर्वज्ञ, तोच सर्वांचा स्वामी; तोच सर्वांचा अधिपती, अंतर्यामी देव आणि तेजस्वी आहे.

उपास्यमानः सर्वस्य सर्वसौख्यः सनातनः उपास्यति न चैवेह सर्वसौख्यं द्विजोत्तमाः

सर्वांनी पूजला जाणारा, तोच सनातन सर्वसुखाचा स्रोत आहे; तरीही, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, प्रत्येकाला येथे सर्वसुख मिळत नाही.

उपास्यमानो वेदैश् च शास्त्रैर्नानाविधैरपि न वैष वेदशास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः

वेदांनी किंवा अनेक प्रकारच्या शास्त्रांनी जरी पूजा केली, तरी हा सर्वज्ञ प्रभू वेद-शास्त्रांकडे जात नाही.

अस्यैवान्नमिदं सर्वं न सो ऽन्नं भवति स्वयम् स्वात्मना रक्षितं चाद्याद् अन्नभूतं न कुत्रचित्

हे सर्व त्याचेच अन्न आहे, पण तो स्वतः कधीच अन्न होत नाही; आत्म्याने जे जपले आहे ते खाता येते, पण तो कुठेही अन्न होत नाही.

सर्वत्र प्राणिनामन्नं प्राणिनां ग्रन्थिरस्म्यहम् प्रशास्ता नयनश्चैव पञ्चात्मा स विभागशः

सर्वत्र मीच प्राण्यांचे अन्न आहे, मीच प्राण्यांचा बंध, मीच शासक आणि मार्गदर्शक, आणि विभागानुसार पाच प्रकारचा आत्मा आहे.

अन्नमयो ऽसौ भूतात्मा चाद्यते ह्यन्नमुच्यते प्राणमयश्चेन्द्रियात्मा संकल्पात्मा मनोमयः

हा देह अन्नमय आहे, म्हणून त्याला अन्न खाणारा म्हणतात; प्राणमय, इंद्रियमय, संकल्पमय आणि मनोमय असे आत्म्याचे प्रकार आहेत.

कालात्मा सोम एवेह विज्ञानमय उच्यते सदानन्दमयो भूत्वा महेशः परमेश्वरः

येथे सोमच काळाचा आत्मा आहे, त्याला विज्ञानमय म्हणतात; तो नेहमी आनंदमय राहून, महेश आणि परमेच्छ्वर होतो.

सो ऽहम् एवं जगत्सर्वं मय्येव सकलं स्थितम् परतन्त्रं स्वतन्त्रे ऽपि तदभावाद्विचारतः

मीच हे सर्व जग आहे; सर्व काही माझ्यातच आहे. जरी मी स्वतंत्र आहे, तरी सर्व माझ्यावरच अवलंबून आहे, कारण माझ्याशिवाय काहीच नाही.

एकत्वमपि नास्त्येव द्वैतं तत्र कुतस्त्वहो एवं नास्त्यथ मर्त्यं च कुतो ऽमृतमजोद्भवः

इथे एकत्वच नाही, मग द्वैत कुठून येईल? म्हणून, ना मरण आहे, ना अमरत्व, ना अजन्मा उत्पत्ती.

नान्तःप्रज्ञो बहिःप्रज्ञो न चोभयगतस् तथा न प्रज्ञानघनस्त्वेवं न प्राज्ञो ज्ञानपूर्वकः

तो ना अंतर्गत जाणणारा, ना बाह्य जाणणारा, ना दोन्ही प्रकारे जाणणारा; तो केवळ ज्ञानाचा समूह नाही, ना सामान्य अर्थाने ज्ञानी, ना ज्ञानापूर्वीचा.

विदितं नास्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः निर्वाणं चैव कैवल्यं निःश्रेयसमनामयम्

इथे काहीच ज्ञात किंवा जाणण्यासारखे नाही; मुक्तीच खरे सत्य आहे. मुक्ती म्हणजे एकटेपणा, सर्वोच्च कल्याण आणि दुःखरहित अवस्था.

अमृतं चाक्षरं ब्रह्म परमात्मा परापरम् निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्यायवाचकम्

अमर, अक्षर ब्रह्म, परात्मा—जो श्रेष्ठ आणि सामान्य दोन्ही आहे, भेदरहित, रूपरहित, हेच ज्ञान आणि त्याची अनेक नावे आहेत.

प्रसन्नं च यदेकाग्रं तदा ज्ञानमिति स्मृतम् अज्ञानमितरत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा

जे निर्मळ आणि एकाग्र आहे, त्यालाच ज्ञान म्हणतात; उरलेले सर्व अज्ञान आहे—यापुढे काही विचार करण्याची गरज नाही.

इत्थं प्रसन्नं विज्ञानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् रागद्वेषानृतक्रोधं कामतृष्णादिभिः सदा

गुरूच्या संगतीतून जे निर्मळ ज्ञान मिळते, तेच खरे आणि स्थिर असते; ते नेहमीच राग, द्वेष, असत्य, राग, इच्छा आणि तृष्णा यांपासून मुक्त असते.

अपरामृष्टमद्यैव विज्ञेयं मुक्तिदं त्विदम् अज्ञानमलपूर्वत्वात् पुरुषो मलिनः स्मृतः

मद्याचा स्पर्श न झालेलं हे आजच समजावं, कारण हेच मुक्ती देणारं आहे. अज्ञान हा मुळचा दोष असल्यामुळे माणूस अपवित्र मानला जातो.

तत्क्षयाद्धि भवेन्मुक्तिर् नान्यथा जन्मकोटिभिः ज्ञानमेकं विना नास्ति पुण्यपापपरिक्षयः

त्या अज्ञानाचा नाश झाला कीच मुक्ती मिळते, लाखो जन्म झाले तरी दुसऱ्या कुठल्याही मार्गानं नाही. फक्त ज्ञानाशिवाय पुण्य आणि पाप संपत नाहीत.

ज्ञानम् एवाभ्यसेत् तस्मान् मुक्त्यर्थं ब्रह्मवित्तमाः ज्ञानाभ्यासाद्धि वै पुंसां बुद्धिर्भवति निर्मला

म्हणून, हे ब्रह्मज्ञानात श्रेष्ठ असणाऱ्यांनो, मुक्तीसाठी फक्त ज्ञानाचा सराव करावा. कारण ज्ञानाचा सराव केल्याने माणसाची बुद्धी खरंच निर्मळ होते.

तस्मात्सदाभ्यसेज्ज्ञानं तन्निष्ठस्तत्परायणः ज्ञानेनैकेन तृप्तस्य त्यक्तसंगस्य योगिनः

म्हणून नेहमी ज्ञानाचा सराव करावा, त्यातच निष्ठा ठेवावी आणि त्यालाच जीवनाचं ध्येय मानावं. ज्याला ज्ञानातच समाधान मिळालं आहे आणि ज्याने आसक्ती सोडली आहे, त्या योग्याला दुसरं काही करायचं राहत नाही.

कर्तव्यं नास्ति विप्रेन्द्रा अस्ति चेत्तत्त्वविन्न च इह लोके परे चापि कर्तव्यं नास्ति तस्य वै

हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, अशा माणसाला काहीच करावं लागत नाही. आणि काही राहिलं तरी ते तत्वज्ञाला करावं लागत नाही. या जगात आणि पुढच्या जन्मातही त्याला काहीच करावं लागत नाही.

जीवन्मुक्तो यतस् तस्माद् ब्रह्मवित् परमार्थतः ज्ञानाभ्यासरतो नित्यं ज्ञानतत्त्वार्थवित् स्वयम्

कारण तो जिवंतपणीच मुक्त झालेला असतो, म्हणून तो खऱ्या अर्थानं ब्रह्मज्ञानी असतो. तो नेहमी ज्ञानाच्या सरावात मग्न असतो आणि ज्ञानाचं खरं स्वरूप स्वतः जाणतो.

कर्तव्याभ्यासमुत्सृज्य ज्ञानमेवाधिगच्छति वर्णाश्रमाभिमानी यस् त्यक्तक्रोधो द्विजोत्तमाः

कर्तव्याचा सराव सोडून तो फक्त ज्ञान मिळवतो. हे श्रेष्ठ द्विजांनो, जो वर्ण आणि आश्रम यांचा अभिमान ठेवतो, आणि ज्याने क्रोध सोडला आहे.

अन्यत्र रमते मूढः सो ऽज्ञानी नात्र संशयः संसारहेतुरज्ञानं संसारस्तनुसंग्रहः

मूढ माणूस दुसरीकडेच रमतो—तो अज्ञानी आहे, यात शंका नाही. अज्ञान हेच संसाराचं कारण आहे आणि संसार म्हणजेच शरीरांची गोळाबेरीज आहे.

मोक्षहेतुस् तथा ज्ञानं मुक्तः स्वात्मन्यवस्थितः अज्ञाने सति विप्रेन्द्राः क्रोधाद्या नात्र संशयः

तसंच, ज्ञान हेच मुक्तीचं कारण आहे; मुक्त झालेला स्वतःच्या आत्म्यात स्थिर असतो. अज्ञान असताना, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, क्रोध वगैरे येतात—यात काहीच शंका नाही.

क्रोधो हर्षस् तथा लोभो मोहो दम्भो द्विजोत्तमाः धर्माधर्मौ हि तेषां च तद्वशात्तनुसंग्रहः

क्रोध, आनंद, लोभ, मोह, दंभ, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, आणि धर्म-अधर्म—हे सगळं शरीराच्या गोळाबेरीजचं कारण आहे.

शरीरे सति वै क्लेशः सो ऽविद्यां संत्यजेद्बुधः अविद्यां विद्यया हित्वा स्थितस्यैव च योगिनः

शरीर असताना दुःख असतंच; ज्ञानी माणसाने अज्ञान सोडावं. ज्याने अज्ञानाला ज्ञानानं सोडलं आहे, तो योगी स्थिर राहतो.

क्रोधाद्या नाशमायान्ति धर्माधर्मौ च वै द्विजाः तत्क्षयाच्च शरीरेण न पुनः सम्प्रयुज्यते

क्रोध वगैरे आणि धर्म-अधर्म, हे द्विजांनो, नष्ट होतात. आणि त्यांचा नाश झाला की पुन्हा शरीर मिळत नाही.