लिङ्गपुराणम्

द्रष्टव्यं चैव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम् रसितव्यं मुनिश्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथैव च

पाहावं, ऐकावं, वास घ्यावा, चव घ्यावी आणि स्पर्श करावा — हे सर्व योग्य क्रमाने, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.

मन्तव्यं चैव बोद्धव्यम् अहंकर्तव्यमेव च तथा चेतयितव्यं च वक्तव्यं मुनिपुङ्गवाः

विचारावं, समजावं, 'मी' असं करावं, तसेच जाणावं आणि बोलावं, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.

आदातव्यं च गन्तव्यं विसर्गायितमेव च आनन्दितव्यमित्येते ह्य् अधिभूतमनुक्रमात्

घ्यावं, जावं, सोडावं आणि आनंद घ्यावा — हे सर्व अधिभौतिक प्रकार आहेत.

आदित्यो ऽपि दिशश्चैव पृथिवी वरुणस् तथा वायुश्चन्द्रस् तथा ब्रह्मा रुद्रः क्षेत्रज्ञ एव च

सूर्य, दिशा, पृथ्वी, वरुण, वायू, चंद्र, ब्रह्मा, रुद्र आणि क्षेत्रज्ञ — हे सर्व आहेत.

अग्निरिन्द्रस् तथा विष्णुर् मित्रो देवः प्रजापतिः आधिदैविकमेवं हि चतुर्दशविधं क्रमात्

अग्नी, इंद्र, विष्णू, मित्र, प्रजापती — असे क्रमाने चौदा अधिदैविक प्रकार सांगितले आहेत.

राज्ञी सुदर्शना चैव जिता सौम्या यथाक्रमम् मोघा रुद्रामृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः

राणी सुधर्शन, जिता, सौम्या, मग मोगा, रुद्रामृत, सत्य आणि मध्यम — हे सर्व श्रेष्ठ द्विजांनो.

नाडी राशिशुका चैव असुरा चैव कृत्तिका भास्वती नाडयश्चैताश् चतुर्दशनिबन्धनाः

नाडी, राशी, शुका, असुरा, कृतिका, भास्वती — या चौदा प्रकारच्या नाड्या आहेत.

वायवो नाडिमध्यस्था वाहकाश् च चतुर्दश प्राणो व्यानस्त्वपानश् च उदानश् च समानकः

नाड्यांच्या मध्ये असणारे वारे आणि वाहक — हे चौदा आहेत: प्राण, व्यान, अपान, उदान आणि समान.

वैरम्भश् च तथा मुख्यो ह्य् अन्तर्यामः प्रभञ्जनः कूर्मकश् च तथा श्येनः श्वेतः कृष्णस् तथानिलः

वैरंभ, मुख्य, अंतर्यामा, प्रभंजन, कूर्मक, श्येन, श्वेत, कृष्ण आणि अनिल — हे सर्व आहेत.

नाग इत्येव कथिता वायवश् च चतुर्दश यश्चक्षुःष्वथ द्रष्टव्ये तथादित्ये च सुव्रताः

नाग आणि चौदा वायू, तसेच डोळ्यांनी दिसणारे आणि सूर्य, हे सर्व, हे सज्जनहो—

नाड्यां प्राणे च विज्ञाने त्व् आनन्दे च यथाक्रमम् हृद्याकाशे य एतस्मिन् सर्वस्मिन्नन्तरे परः

नाडीमध्ये, श्वासामध्ये, ज्ञानामध्ये आणि आनंदामध्ये, तसेच हृदयातील आकाशात—या सर्वांत परमात्मा वास करतो.

आत्मा एकश् च चरति तमुपासीत मां प्रभुम् अजरं तमनन्तं च अशोकममृतं ध्रुवम्

एक आत्मा या सर्वांत संचार करतो; माझ्या, म्हणजेच प्रभूच्या, ज्याला वय नाही, जो अनंत आहे, दुःखरहित, अमर आणि अचल आहे, त्याचा ध्यान करा.

चतुर्दशविधेष्वेव संचरत्येक एव सः लीयन्ते तानि तत्रैव यदन्यं नास्ति वै द्विजाः

हा एकच त्या चौदा प्रकारांत संचार करतो; ती सर्व त्याच्यात विलीन होतात, कारण दुसरे काहीच नाही, हे द्विजांनो.

एक एव हि सर्वज्ञः सर्वेशस्त्वेक एव सः एष सर्वाधिपो देवस् त्व् अन्तर्यामी महाद्युतिः

तोच सर्वज्ञ, तोच सर्वांचा स्वामी; तोच सर्वांचा अधिपती, अंतर्यामी देव आणि तेजस्वी आहे.

उपास्यमानः सर्वस्य सर्वसौख्यः सनातनः उपास्यति न चैवेह सर्वसौख्यं द्विजोत्तमाः

सर्वांनी पूजला जाणारा, तोच सनातन सर्वसुखाचा स्रोत आहे; तरीही, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, प्रत्येकाला येथे सर्वसुख मिळत नाही.

उपास्यमानो वेदैश् च शास्त्रैर्नानाविधैरपि न वैष वेदशास्त्राणि सर्वज्ञो यास्यति प्रभुः

वेदांनी किंवा अनेक प्रकारच्या शास्त्रांनी जरी पूजा केली, तरी हा सर्वज्ञ प्रभू वेद-शास्त्रांकडे जात नाही.

अस्यैवान्नमिदं सर्वं न सो ऽन्नं भवति स्वयम् स्वात्मना रक्षितं चाद्याद् अन्नभूतं न कुत्रचित्

हे सर्व त्याचेच अन्न आहे, पण तो स्वतः कधीच अन्न होत नाही; आत्म्याने जे जपले आहे ते खाता येते, पण तो कुठेही अन्न होत नाही.

सर्वत्र प्राणिनामन्नं प्राणिनां ग्रन्थिरस्म्यहम् प्रशास्ता नयनश्चैव पञ्चात्मा स विभागशः

सर्वत्र मीच प्राण्यांचे अन्न आहे, मीच प्राण्यांचा बंध, मीच शासक आणि मार्गदर्शक, आणि विभागानुसार पाच प्रकारचा आत्मा आहे.

अन्नमयो ऽसौ भूतात्मा चाद्यते ह्यन्नमुच्यते प्राणमयश्चेन्द्रियात्मा संकल्पात्मा मनोमयः

हा देह अन्नमय आहे, म्हणून त्याला अन्न खाणारा म्हणतात; प्राणमय, इंद्रियमय, संकल्पमय आणि मनोमय असे आत्म्याचे प्रकार आहेत.

कालात्मा सोम एवेह विज्ञानमय उच्यते सदानन्दमयो भूत्वा महेशः परमेश्वरः

येथे सोमच काळाचा आत्मा आहे, त्याला विज्ञानमय म्हणतात; तो नेहमी आनंदमय राहून, महेश आणि परमेच्छ्वर होतो.

सो ऽहम् एवं जगत्सर्वं मय्येव सकलं स्थितम् परतन्त्रं स्वतन्त्रे ऽपि तदभावाद्विचारतः

मीच हे सर्व जग आहे; सर्व काही माझ्यातच आहे. जरी मी स्वतंत्र आहे, तरी सर्व माझ्यावरच अवलंबून आहे, कारण माझ्याशिवाय काहीच नाही.

एकत्वमपि नास्त्येव द्वैतं तत्र कुतस्त्वहो एवं नास्त्यथ मर्त्यं च कुतो ऽमृतमजोद्भवः

इथे एकत्वच नाही, मग द्वैत कुठून येईल? म्हणून, ना मरण आहे, ना अमरत्व, ना अजन्मा उत्पत्ती.

नान्तःप्रज्ञो बहिःप्रज्ञो न चोभयगतस् तथा न प्रज्ञानघनस्त्वेवं न प्राज्ञो ज्ञानपूर्वकः

तो ना अंतर्गत जाणणारा, ना बाह्य जाणणारा, ना दोन्ही प्रकारे जाणणारा; तो केवळ ज्ञानाचा समूह नाही, ना सामान्य अर्थाने ज्ञानी, ना ज्ञानापूर्वीचा.

विदितं नास्ति वेद्यं च निर्वाणं परमार्थतः निर्वाणं चैव कैवल्यं निःश्रेयसमनामयम्

इथे काहीच ज्ञात किंवा जाणण्यासारखे नाही; मुक्तीच खरे सत्य आहे. मुक्ती म्हणजे एकटेपणा, सर्वोच्च कल्याण आणि दुःखरहित अवस्था.

अमृतं चाक्षरं ब्रह्म परमात्मा परापरम् निर्विकल्पं निराभासं ज्ञानं पर्यायवाचकम्

अमर, अक्षर ब्रह्म, परात्मा—जो श्रेष्ठ आणि सामान्य दोन्ही आहे, भेदरहित, रूपरहित, हेच ज्ञान आणि त्याची अनेक नावे आहेत.

प्रसन्नं च यदेकाग्रं तदा ज्ञानमिति स्मृतम् अज्ञानमितरत्सर्वं नात्र कार्या विचारणा

जे निर्मळ आणि एकाग्र आहे, त्यालाच ज्ञान म्हणतात; उरलेले सर्व अज्ञान आहे—यापुढे काही विचार करण्याची गरज नाही.

इत्थं प्रसन्नं विज्ञानं गुरुसंपर्कजं ध्रुवम् रागद्वेषानृतक्रोधं कामतृष्णादिभिः सदा

गुरूच्या संगतीतून जे निर्मळ ज्ञान मिळते, तेच खरे आणि स्थिर असते; ते नेहमीच राग, द्वेष, असत्य, राग, इच्छा आणि तृष्णा यांपासून मुक्त असते.

अपरामृष्टमद्यैव विज्ञेयं मुक्तिदं त्विदम् अज्ञानमलपूर्वत्वात् पुरुषो मलिनः स्मृतः

मद्याचा स्पर्श न झालेलं हे आजच समजावं, कारण हेच मुक्ती देणारं आहे. अज्ञान हा मुळचा दोष असल्यामुळे माणूस अपवित्र मानला जातो.

तत्क्षयाद्धि भवेन्मुक्तिर् नान्यथा जन्मकोटिभिः ज्ञानमेकं विना नास्ति पुण्यपापपरिक्षयः

त्या अज्ञानाचा नाश झाला कीच मुक्ती मिळते, लाखो जन्म झाले तरी दुसऱ्या कुठल्याही मार्गानं नाही. फक्त ज्ञानाशिवाय पुण्य आणि पाप संपत नाहीत.