लिङ्गपुराणम्

प्रसीदति न संदेहो धर्मश्चायं द्विजोत्तमाः किं तु गुह्यतमं वक्ष्ये सर्वत्र परमेश्वरे

—त्याला नक्कीच शांती मिळते, यात शंका नाही. हेच खरे धर्म आहे, द्विजश्रेष्ठांनो. पण आता मी सर्वत्र परमेश्वरासंबंधी अत्यंत गुप्त गोष्ट सांगतो.

भवे भक्तिर्न संदेहस् तया युक्तो विमुच्यते अयोग्यस्यापि भगवान् भक्तस्य परमेश्वरः

भक्ती जन्मोजन्मी निश्चितपणे होते; ती लाभली की माणूस मुक्त होतो. अगदी अयोग्य असला तरी, भगवंत, परमेश्वर भक्तावर प्रसन्न होतो.

प्रसीदति न संदेहो निगृह्य विविधं तमः ज्ञानमध्यापनं होमो ध्यानं यज्ञस्तपः श्रुतम्

सर्व प्रकारच्या अज्ञानाचा नाश करून, तो नक्कीच प्रसन्न होतो—ज्ञान शिकवणं, होम, ध्यान, यज्ञ, तप, वाचन—

दानमध्ययनं सर्वं भवभक्त्यै न संशयः चान्द्रायणसहस्रैश् च प्राजापत्यशतैस् तथा

दान, आणि सर्व वाचन, हे सर्व जन्मभक्तीसाठीच आहे, यात शंका नाही. हजारो चांद्रायण व्रतं आणि शेकडो प्राजापत्य व्रतं केली—

मासोपवासैश्चान्यैर्वा भक्तिर्मुनिवरोत्तमाः अभक्ता भगवत्यस्मिंल् लोके गिरिगुहाशये

—किंवा इतर मासिक उपवास केले, तरीही, हे मुनिश्रेष्ठ, भक्तीच श्रेष्ठ आहे. या जगात पर्वताच्या गुहेत राहणाऱ्या भगवंतावर ज्यांची भक्ती नाही—

पतन्ति चात्मभोगार्थं भक्तो भावेन मुच्यते भक्तानां दर्शनादेव नृणां स्वर्गादयो द्विजाः

—ते फक्त स्वतःच्या सुखासाठी पडतात; पण भक्त मात्र भक्तीमुळे मुक्त होतो. फक्त भक्तांचं दर्शन केलं तरी, द्विजांनो, लोकांना स्वर्ग वगैरे प्राप्त होतं.

न दुर्लभा न सन्देहो भक्तानां किं पुनस् तथा ब्रह्मविष्णुसुरेन्द्राणां तथान्येषामपि स्थितिः

भक्तांसाठी अशा गोष्टी मिळवणं कठीण नाही, यात शंका नाही. मग ब्रह्मा, विष्णु, इंद्र आणि इतर सर्वांसाठी तर किती सोपं!

भक्त्या एव मुनीनां च बलसौभाग्यमेव च भवेन च तथा प्रोक्तं सम्प्रेक्ष्योमां पिनाकिना

फक्त भक्तीमुळेच मुनिंना बळ आणि सौभाग्य मिळतं; असंच सांगितलं आहे, पिनाकधारीने उमा देवीकडे पाहून.

देव्यै देवेन मधुरं वाराणस्यां पुरा द्विजाः अविमुक्ते समासीना रुद्रेण परमात्मना

पूर्वी, द्विजांनो, वाराणसीमध्ये, अविमुक्त क्षेत्रात बसलेल्या परमात्मा रुद्राने देवीला गोड शब्दांत सांगितलं.

रुद्राणी रुद्रमाहेदं लब्ध्वा वाराणसीं पुरीम् केन वश्यो महादेव पूज्यो दृश्यस्त्वमीश्वरः

रुद्राणी, रुद्र आणि ही वाराणसी नगरी मिळाल्यावर, महादेव आपल्या अधीन कसा होतो, त्याची पूजा कशी करावी आणि तो ईश्वर म्हणून कसा दिसतो, हे कोणत्या उपायाने घडते?

तपसा विद्यया वापि योगेनेह वद प्रभो निशम्य वचनं तस्यास् तथा ह्यालोक्य पार्वतीम्

हे प्रभो, तप, विद्या किंवा योग यापैकी कोणत्या मार्गाने हे शक्य आहे? तिचे शब्द ऐकून आणि पार्वतीकडे पाहून सांग.

आह बालेन्दुतिलकः पूर्णेन्दुवदनां हसन् स्मृत्वाथ मेनया पत्न्या गिरेर्गां कथितां पुरा

चंद्रकोरीचा टिळा लावलेला, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेला तो, हसत हसत, पूर्वी मेना या गिरिराजाच्या पत्नीने सांगितलेली गोष्ट आठवतो.

चिरकालस्थितिं प्रेक्ष्य गिरौ देव्या महात्मनः देवि लब्धा पुरी रम्या त्वया यत्प्रष्टुमर्हसि

महात्मा देवीने डोंगरावर दीर्घकाळ केलेली साधना पाहून, हे देवी, तुला ही रम्य नगरी मिळाली आहे; म्हणूनच तू याबद्दल विचारण्यास पात्र आहेस.

स्थानार्थं कथितं मात्रा विस्मृतेह विलासिनि पुरा पितामहेनापि पृष्टः प्रश्नवतां वरे

या स्थळी मिळणाऱ्या स्थानासाठी आईने ही गोष्ट सांगितली होती, पण येथे ती विसरली गेली, हे खेळकरिणी; पूर्वी पितामहानेही, प्रश्न विचारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असताना, हेच विचारले होते.

यथा त्वयाद्य वै पृष्टो द्रष्टुं ब्रह्मात्मकं त्वहम् श्वेते श्वेतेन वर्णेन दृष्ट्वा कल्पे तु मां शुभे

जसे तू आज मला ब्रह्मस्वरूप पाहण्यासाठी विचारतेस, तशीच पूर्वी शुभ काळात ब्रह्माने मला पांढऱ्या रंगात, पांढऱ्या स्वरूपात पाहिले होते.

सद्योजातं तथा रक्ते रक्तं वामं पितामहः पीते तत्पुरुषं पीतम् अघोरे कृष्णमीश्वरम्

सद्योजात पांढऱ्या स्वरूपात प्रकट झाला, वामदेव लाल रंगात, पितामहाने तात्पुरुषाला पिवळ्या रंगात पाहिले, आणि अघोर ईश्वर काळ्या रंगात दिसला.

ईशानं विश्वरूपाख्यो विश्वरूपं तदाह माम्

ईशान, ज्याला विश्वरूप म्हणतात, त्याने मला तेव्हा विश्वरूप म्हणून सांगितले.

वाम तत्पुरुषाघोर सद्योजात महेश्वर दृष्टो मया त्वं गायत्र्या देवदेव महेश्वर केन वश्यो महादेव ध्येयः कुत्र घृणानिधे

वामदेव, तात्पुरुष, अघोर, सद्योजात, महेश्वर—गायत्रीच्या कृपेने तू मला पाहिले आहेस, हे देवाधिदेव महेश्वर. महादेव आपल्या अधीन कसा होतो, ध्यानात कसा ठेवावा आणि कुठे, हे तेजाचा स्रोत असलेल्या तू सांग.

दृश्यः पूज्यस् तथा देव्या वक्तुमर्हसि शङ्कर अवोचं श्रद्धयैवेति वश्यो वारिजसंभव

तो देवीने पाहावा आणि पूजावा, हे सांगणे योग्य आहे, हे शंकरा. मी म्हणालो: केवळ श्रद्धेनेच तो आपल्या अधीन होतो, हे कमळातून जन्मलेल्या.

ध्येयो लिङ्गे त्वया दृष्टे विष्णुना पयसां निधौ पूज्यः पञ्चास्यरूपेण पवित्रैः पञ्चभिर्द्विजैः

त्याचे लिंगात ध्यान करावे, विष्णूने पाण्याच्या महासागरात पाहिले, आणि पाच पवित्र ब्राह्मणांनी पाचमुखी रूपात त्याची पूजा करावी.

भव भक्त्याद्य दृष्टो ऽहं त्वयाण्डज जगद्गुरो सो ऽपि मामाह भावार्थं दत्तं तस्मै मया पुरा

आज तू मला भक्तीने पाहिले आहेस, हे अंडज, जगाचा गुरु. त्यानेही मला बोलले आणि पूर्वी मी त्याला भक्तीचा अर्थ दिला.

भावं भावेन देवेशि दृष्टवान्मां हृदीश्वरम् तस्मात्तु श्रद्धया वश्यो दृश्यः श्रेष्ठगिरेः सुते

देवेश्वरी, भक्तीने त्याने मला हृदयातील ईश्वर म्हणून पाहिले. म्हणून, हे श्रेष्ठ पर्वताच्या कन्ये, श्रद्धेनेच तो आपल्या अधीन होतो आणि पाहिला जातो.

पूज्यो लिङ्गे न संदेहः सर्वदा श्रद्धया द्विजैः श्रद्धा धर्मः परः सूक्ष्मः श्रद्धा ज्ञानं हुतं तपः

लिंगात नेहमीच श्रद्धेने ब्राह्मणांनी त्याची पूजा करावी, यात शंका नाही. श्रद्धा हा श्रेष्ठ, सूक्ष्म धर्म आहे; श्रद्धा म्हणजे ज्ञान, होम आणि तप.

श्रद्धा स्वर्गश् च मोक्षश् च दृश्यो ऽहं श्रद्धया सदा

श्रद्धा म्हणजे स्वर्ग आणि मोक्ष; मी नेहमी श्रद्धेनेच पाहिला जातो.

कथं वै दृष्टवान्ब्रह्मा सद्योजातं महेश्वरम् वामदेवं महात्मानं पुराणपुरुषोत्तमम्

ब्रह्माने सद्योजात, महेश्वर, वामदेव, हा महान आत्मा, प्राचीन परमपुरुष, यांना कसे पाहिले?

अघोरं च तथेशानं यथावद्वक्तुमर्हसि एकोनत्रिंशकः कल्पो विज्ञेयः श्वेतलोहितः

अघोर आणि ईशान यांनाही कसे पाहिले, हे योग्य प्रकारे सांग. एकोणतीसवा कल्प 'श्वेतलोहित' म्हणून ओळखावा.

तस्मिंस्तत्परमं ध्यानं ध्यायतो ब्रह्मणस्तदा उत्पन्नस्तु शिखायुक्तः कुमारः श्वेतलोहितः

त्या वेळी, ब्रह्मा परम ध्यान करत असताना, शिखा असलेला कुमार, श्वेतलोहित, प्रकट झाला.

तं दृष्ट्वा पुरुषं श्रीमान् ब्रह्मा वै विश्वतोमुखः हृदि कृत्वा महात्मानं ब्रह्मरूपिणमीश्वरम्

तो तेजस्वी पुरुष पाहून, चारही दिशांना तोंड असलेला ब्रह्मा, त्या महान आत्म्याला, ब्रह्मस्वरूप असलेल्या ईश्वराला, आपल्या हृदयात स्थान दिलं.

सद्योजातं ततो ब्रह्मा ध्यानयोगपरो ऽभवत् ध्यानयोगात्परं ज्ञात्वा ववन्दे देवमीश्वरम्

त्यानंतर ब्रह्मा सद्योजात याच्या ध्यानात मग्न झाला; ध्यानयोगाने परमात्म्याचं ज्ञान मिळवून, त्याने त्या देवतेची, ईश्वराची, भक्तीपूर्वक पूजा केली.