लिङ्गपुराणम्

अस्पर्शं तदरूपं च रसगन्धविवर्जितम् अव्ययं चाप्रतिष्ठं च तन्नित्यं सर्वगं विभुम्

ती न स्पर्श, न रूप, न चव, न गंध असलेली; अविनाशी, कुठेही न स्थिरावलेली, शाश्वत, सर्वत्र व्यापलेली आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.

महान्तं तद् बृहन्तं च तदजं चिन्मयं द्विजाः अप्राणममनस्कं च तदस्निग्धमलोहितम्

ती महान, विस्तीर्ण, अजन्मा आणि ज्ञानमय आहे, हे द्विजांनो; तिला श्वास नाही, मन नाही, ओलावा नाही, आणि लालपणा नाही.

अप्रमेयं तदस्थूलम् अदीर्घं तदनुल्बणम् अह्रस्वं तदपारं च तदानन्दं तदच्युतम्

ती मोजता न येणारी, स्थूल नसलेली, लांब नाही, फार नाही, लहान नाही, मर्यादा नसलेली, आनंदमय आणि कधीही न बदलणारी आहे.

अनपावृतमद्वैतं तदनन्तमगोचरम् असंवृतं तदात्मैकं परा विद्या न चान्यथा

ती कुठेही न अडथळा येणारी, अद्वैत, अनंत, इंद्रियांच्या पलीकडची, उघडी, एकात्म, परा विद्या आहे आणि दुसरं काहीच नाही.

परापरेति कथिते नैवेह परमार्थतः अहमेव जगत्सर्वं मय्येव सकलं जगत्

परा आणि अपरा असं जरी म्हटलं, तरी खऱ्या अर्थाने इथे काही भेद नाही; मीच हे सर्व जग आहे आणि सगळं विश्व माझ्यातच आहे.

मत्त उत्पद्यते तिष्ठन् मयि मय्येव लीयते मत्तो नान्यदितीक्षेत मनोवाक्पाणिभिस् तथा

माझ्यापासूनच सर्व काही उत्पन्न होतं, माझ्यातच टिकतं आणि माझ्यातच विलीन होतं; मन, वाणी किंवा कृतीने माझ्याशिवाय दुसरं काहीच दिसत नाही.

सर्वमात्मनि संपश्येत् सच्चासच्च समाहितः सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः

आपण सर्व वास्तव आणि अवास्तव गोष्टी आत्म्यात पाहाव्यात, मन एकाग्र ठेवावं; जेव्हा सर्व काही आत्म्यात पाहिलं जातं, तेव्हा मन बाहेर वळत नाही.

अधोदृष्ट्या वितस्त्यां तु नाभ्यामुपरितिष्ठति हृदयं तद्विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत्

नाभीच्या बारा बोट वर नजर खाली ठेवून, त्या ठिकाणी हृदय आहे असं ओळखावं, जे विश्वाचं मोठं निवासस्थान आहे.

हृदयस्यास्य मध्ये तु पुण्डरीकमवस्थितम् धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्

या हृदयाच्या मध्यभागी एक कमळ आहे, जे धर्माच्या मुळातून उगवलं आहे आणि ज्ञानाचा सुंदर देठ आहे.

ऐश्वर्याष्टदलं श्वेतं परं वैराग्यकर्णिकम् छिद्राणि च दिशो यस्य प्राणाद्याश् च प्रतिष्ठिताः

त्याला ऐश्वर्याची आठ पांढऱ्या पाकळ्या आहेत, त्याचं वरचं भाग म्हणजे परमार्थाचा गर्भ; त्याच्या छिद्रांतून दिशांना प्राण वगैरे स्थिर आहेत.

प्राणाद्यैश्चैव संयुक्तः पश्यते बहुधा क्रमात् दशप्राणवहा नाड्यः प्रत्येकं मुनिपुङ्गवाः

प्राण वगैरे शक्तींनी एकत्रित होऊन, माणूस अनेक प्रकारे अनुक्रमे पाहतो; दहा प्राणवाहिनी नाड्या प्रत्येक वेगळ्या आहेत, हे श्रेष्ठ मुनींनो.

द्विसप्ततिसहस्राणि नाड्यः सम्परिकीर्तिताः नेत्रस्थं जाग्रतं विद्यात् कण्ठे स्वप्नं समादिशेत्

बाह्य शरीरात बहात्तर हजार नाड्या आहेत असं सांगितलं जातं. जागरण डोळ्यांत असतं, तर स्वप्न हे गळ्यात असतं असं समजावं.

सुषुप्तं हृदयस्थं तु तुरीयं मूर्धनि स्थितम् जाग्रे ब्रह्मा च विष्णुश् च स्वप्ने चैव यथाक्रमात्

गाढ झोप हृदयात असते आणि चतुर्थ अवस्था डोक्यात असते. जागरणात ब्रह्मा आणि विष्णू असतात, तसेच स्वप्नातही ते अनुक्रमे असतात.

ईश्वरस्तु सुषुप्ते तु तुरीये च महेश्वरः वदन्त्य् एवम् अथान्ये ऽपि समस्तकरणैः पुमान्

पण गाढ झोपेत ईश्वर असतो आणि चतुर्थ अवस्थेत महेश्वर असतो. असं इतर ज्ञानी लोकही सर्व इंद्रियांसह मनुष्याबद्दल सांगतात.

वर्तमानस्तदा तस्य जाग्रदित्यभिधीयते मनोबुद्धिर् अहङ्कारं चित्तं चेति चतुष्टयम्

या चार गोष्टींमध्ये जो राहतो, त्याला जागरण म्हणतात. मन, बुद्धी, अहंकार आणि चित्त — ही चार आहेत.

यदा व्यवस्थितस्त्वेतैः स्वप्न इत्यभिधीयते करणानि विलीनानि यदा स्वात्मनि सुव्रताः

या गोष्टींमध्ये जो स्थिर असतो, त्याला स्वप्न म्हणतात. आणि ज्या वेळी सर्व इंद्रिये आत्म्यात विलीन होतात, हे सज्जनहो,

सुषुप्तः करणैर्भिन्नस् तुरीयः परिकीर्त्यते परस्तुरीयातीतो ऽसौ शिवः परमकारणम्

ती गाढ झोप असते, जी इंद्रियांपासून वेगळी असते; चतुर्थ अवस्थेला तसं म्हणतात. त्या चतुर्थ अवस्थेपलीकडे शिव आहे, जो सर्वश्रेष्ठ कारण आहे.

जाग्रत्स्वप्नसुषुप्तिश् च तुरीयं चाधिभौतिकम् आध्यात्मिकं च विप्रेन्द्राश् चाधिदैविकमुच्यते

जागरण, स्वप्न, गाढ झोप आणि चतुर्थ अवस्था — या सर्वांना अधिभौतिक, अध्यात्मिक आणि अधिदैविक असं श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, म्हटलं जातं.

तत्सर्वमहम् एवेति वेदितव्यं विजानता बुद्धीन्द्रियाणि विप्रेन्द्रास् तथा कर्मेन्द्रियाणि च

हे सर्व 'मीच आहे' असं जाणणाऱ्याने समजावं. ज्ञानेन्द्रिये आणि तसेच कर्मेन्द्रिये, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.

मनोबुद्धिर् अहङ्कारश् चित्तं चेति चतुष्टयम् अध्यात्मं पृथगेवेदं चतुर्दशविधं स्मृतम्

मन, बुद्धी, अहंकार आणि चित्त — ही चार अध्यात्मात वेगळी मानली जातात; आणि एकूण चौदा प्रकार अशी आठवण ठेवली जाते.

द्रष्टव्यं चैव श्रोतव्यं घ्रातव्यं च यथाक्रमम् रसितव्यं मुनिश्रेष्ठाः स्पर्शितव्यं तथैव च

पाहावं, ऐकावं, वास घ्यावा, चव घ्यावी आणि स्पर्श करावा — हे सर्व योग्य क्रमाने, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.

मन्तव्यं चैव बोद्धव्यम् अहंकर्तव्यमेव च तथा चेतयितव्यं च वक्तव्यं मुनिपुङ्गवाः

विचारावं, समजावं, 'मी' असं करावं, तसेच जाणावं आणि बोलावं, हे श्रेष्ठ ऋषींनो.

आदातव्यं च गन्तव्यं विसर्गायितमेव च आनन्दितव्यमित्येते ह्य् अधिभूतमनुक्रमात्

घ्यावं, जावं, सोडावं आणि आनंद घ्यावा — हे सर्व अधिभौतिक प्रकार आहेत.

आदित्यो ऽपि दिशश्चैव पृथिवी वरुणस् तथा वायुश्चन्द्रस् तथा ब्रह्मा रुद्रः क्षेत्रज्ञ एव च

सूर्य, दिशा, पृथ्वी, वरुण, वायू, चंद्र, ब्रह्मा, रुद्र आणि क्षेत्रज्ञ — हे सर्व आहेत.

अग्निरिन्द्रस् तथा विष्णुर् मित्रो देवः प्रजापतिः आधिदैविकमेवं हि चतुर्दशविधं क्रमात्

अग्नी, इंद्र, विष्णू, मित्र, प्रजापती — असे क्रमाने चौदा अधिदैविक प्रकार सांगितले आहेत.

राज्ञी सुदर्शना चैव जिता सौम्या यथाक्रमम् मोघा रुद्रामृता सत्या मध्यमा च द्विजोत्तमाः

राणी सुधर्शन, जिता, सौम्या, मग मोगा, रुद्रामृत, सत्य आणि मध्यम — हे सर्व श्रेष्ठ द्विजांनो.

नाडी राशिशुका चैव असुरा चैव कृत्तिका भास्वती नाडयश्चैताश् चतुर्दशनिबन्धनाः

नाडी, राशी, शुका, असुरा, कृतिका, भास्वती — या चौदा प्रकारच्या नाड्या आहेत.

वायवो नाडिमध्यस्था वाहकाश् च चतुर्दश प्राणो व्यानस्त्वपानश् च उदानश् च समानकः

नाड्यांच्या मध्ये असणारे वारे आणि वाहक — हे चौदा आहेत: प्राण, व्यान, अपान, उदान आणि समान.

वैरम्भश् च तथा मुख्यो ह्य् अन्तर्यामः प्रभञ्जनः कूर्मकश् च तथा श्येनः श्वेतः कृष्णस् तथानिलः

वैरंभ, मुख्य, अंतर्यामा, प्रभंजन, कूर्मक, श्येन, श्वेत, कृष्ण आणि अनिल — हे सर्व आहेत.