लिङ्गपुराणम्

न भावयन्त्यतीतानि ह्य् अज्ञाने ज्ञानमानिनः क्षुद्व्याधेः परिहारार्थं न सुखायान्नमुच्यते

जे अज्ञानी असून स्वतःला ज्ञानी समजतात, ते पूर्वीच्या दुःखांचा विचार करत नाहीत; अन्न हे फक्त भूक आणि आजार दूर करण्यासाठी असते, ते सुख मानले जात नाही.

यथेतरेषां रोगाणाम् औषधं न सुखाय तत् शीतोष्णवातवर्षाद्यैस् तत्तत्कालेषु देहिनाम्

इतर आजारांसाठी औषध जसे केवळ आनंदासाठी नसते, तसेच थंडी, ऊन, वारा, पाऊस इत्यादी योग्य वेळी देहधारकांना भोगावे लागतात.

दुःखमेव न संदेहो न जानन्ति ह्यपण्डिताः स्वर्गे ऽप्येवं मुनिश्रेष्ठा ह्य् अविशुद्धक्षयादिभिः

हे नक्कीच दुःखच आहे; जे अज्ञानी आहेत, त्यांना हे कळत नाही—even स्वर्गातही, कारण तिथेही अशुद्धता, क्षय वगैरे असतात.

रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता रागद्वेषभयादिभिः छिन्नमूलतरुर्यद्वद् अवशः पतति क्षितौ

नाना प्रकारच्या आजारांनी, राग, द्वेष, भीती यांच्यामुळे त्रस्त झाल्यावर, जशी मुळं तुटलेली झाडे आपोआप पडतात, तशी स्थिती होते.

पुण्यवृक्षक्षयात्तद्वद् गां पतन्ति दिवौकसः दुःखाभिलाषनिष्ठानां दुःखभोगादिसंपदाम्

पुण्यरूपी झाड संपले की, स्वर्गवासी पृथ्वीवर पडतात; ज्यांची इच्छा आणि संपत्ती दुःखातच आहे, त्यांना हेच वाट्याला येते.

अस्मात्तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गाद्दिवौकसाम् नरके दुःखमेवात्र नरकाणां निषेवणात्

येथून खाली पडणाऱ्यांना, अगदी स्वर्गातील देवतांनाही, दुःख फारच तीव्र असते; नरकात तर नरकभोगामुळे दुःख निश्चितच असते.

विहिताकरणाच्चैव वर्णिनां मुनिपुङ्गवाः

मुनिश्रेष्ठा, वर्णधाऱ्यांनी ठरवलेली कर्तव्ये न केल्यामुळेही दुःख होते.

यथा मृगो मृत्युभयस्य भीत उच्छिन्नवासो न लभेत निद्राम् एवं यतिर्ध्यानपरो महात्मा संसारभीतो न लभेत निद्राम्

जसा मृत्यूच्या भीतीने आणि घर गमावलेल्या हरणाला झोप लागत नाही, तसाच ध्यानात मग्न असलेल्या, संसाराची भीती असलेल्या महात्म्यालाही झोप लागत नाही.

कीटपक्षिमृगाणां च पशूनां गजवाजिनाम् दृष्टम् एवासुखं तस्मात् त्यजतः सुखमुत्तमम्

कीटक, पक्षी, वन्य प्राणी, पशू, हत्ती, घोडे यांच्यात दुःख स्पष्ट दिसते; म्हणून, जो सर्व सोडतो त्यालाच खरे सुख मिळते.

वैमानिकानामप्येवं दुःखं कल्पाधिकारिणाम् स्थानाभिमानिनां चैव मन्वादीनां च सुव्रताः

स्वर्गातील देव, कल्पांचे अधिपती, आपल्या स्थानाशी आसक्त असणारे, मनु वगैरे यांनाही, हे सुव्रतांनो, दुःख असतेच.

देवानां चैव दैत्यानाम् अन्योन्यविजिगीषया दुःखमेव नृपाणां च राक्षसानां जगत्त्रये

देव आणि दैत्य यांच्यात परस्पर स्पर्धेमुळे फक्त दुःखच आहे; तसेच राजे, राक्षस आणि तिन्ही लोकांतही.

श्रमार्थमाश्रमश्चापि वर्णानां परमार्थतः आश्रमैर्न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैर्व्रतैस् तथा

वर्णधाऱ्यांसाठी चार आश्रम हे श्रमासाठीच आहेत; पण आश्रम, देव, यज्ञ, सांख्य, व्रत यांमुळे आत्मा मिळत नाही.

उग्रैस्तपोभिर् विविधैर् दानैर्नानाविधैरपि न लभन्ते तथात्मानं लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम्

कठोर तप, विविध दान यांमुळेही आत्मा मिळत नाही; फक्त ज्ञानी लोक स्वतःच तो प्राप्त करतात.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चरेत्पाशुपतव्रतम् भस्मशायी भवेन्नित्यं व्रते पाशुपते बुधः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी पाशुपत व्रत पाळावं. ज्ञानी माणसाने नेहमीच राखेवर झोपावं आणि पाशुपत व्रतात दृढ राहावं.

पञ्चार्थज्ञानसम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः कैवल्यकरणं योगविधिकर्मच्छिदं बुधः

पंचार्थ ज्ञानाने संपन्न, शिवतत्त्वात मन एकाग्र केलेला ज्ञानी, योगाच्या मार्गाने कर्मबंधन तोडून, मुक्ती प्राप्त करतो.

पञ्चार्थयोगसम्पन्नो दुःखान्तं व्रजते सुधीः परया विद्यया वेद्यं विदन्त्यपरया न हि

पंचार्थ योग साधलेला बुद्धिमान दु:खाचा अंत गाठतो; जे परा विद्येने समजावं लागतं, ते अपरा विद्येने कधीच समजत नाही.

द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा चैवापरा तथा अपरा तत्र ऋग्वेदो यजुर्वेदो द्विजोत्तमाः

दोन प्रकारच्या विद्या जाणून घ्यायच्या आहेत — एक परा आणि दुसरी अपरा. त्यात, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, ऋग्वेद आणि यजुर्वेद ही अपरा विद्या आहे.

सामवेदस्तथाथर्वो वेदः सर्वार्थसाधकः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च

सामवेद, अथर्ववेद, सर्वार्थ साधणारा वेद, शिक्षण, कल्प, व्याकरण, निरुक्त, आणि छंद हे सुद्धा त्यातच येतात.

ज्योतिषं चापरा विद्या पराक्षरमिति स्थितम् तददृश्यं तदग्राह्यम् अगोत्रं तदवर्णकम्

ज्योतिषही अपरा विद्यातच येतं. परा विद्या मात्र अक्षय आहे — ती न दिसणारी, न समजणारी, कुठलाही वंश नसलेली आणि कोणताही गुण नसलेली आहे.

तदचक्षुस्तदश्रोत्रं तदपाणि अपादकम् तदजातमभूतं च तदशब्दं द्विजोत्तमाः

ती डोळे, कान, हात, पाय नसलेली; न जन्मलेली आणि न प्रकट झालेली, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, आणि ती निरव आहे.

अस्पर्शं तदरूपं च रसगन्धविवर्जितम् अव्ययं चाप्रतिष्ठं च तन्नित्यं सर्वगं विभुम्

ती न स्पर्श, न रूप, न चव, न गंध असलेली; अविनाशी, कुठेही न स्थिरावलेली, शाश्वत, सर्वत्र व्यापलेली आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.

महान्तं तद् बृहन्तं च तदजं चिन्मयं द्विजाः अप्राणममनस्कं च तदस्निग्धमलोहितम्

ती महान, विस्तीर्ण, अजन्मा आणि ज्ञानमय आहे, हे द्विजांनो; तिला श्वास नाही, मन नाही, ओलावा नाही, आणि लालपणा नाही.

अप्रमेयं तदस्थूलम् अदीर्घं तदनुल्बणम् अह्रस्वं तदपारं च तदानन्दं तदच्युतम्

ती मोजता न येणारी, स्थूल नसलेली, लांब नाही, फार नाही, लहान नाही, मर्यादा नसलेली, आनंदमय आणि कधीही न बदलणारी आहे.

अनपावृतमद्वैतं तदनन्तमगोचरम् असंवृतं तदात्मैकं परा विद्या न चान्यथा

ती कुठेही न अडथळा येणारी, अद्वैत, अनंत, इंद्रियांच्या पलीकडची, उघडी, एकात्म, परा विद्या आहे आणि दुसरं काहीच नाही.

परापरेति कथिते नैवेह परमार्थतः अहमेव जगत्सर्वं मय्येव सकलं जगत्

परा आणि अपरा असं जरी म्हटलं, तरी खऱ्या अर्थाने इथे काही भेद नाही; मीच हे सर्व जग आहे आणि सगळं विश्व माझ्यातच आहे.

मत्त उत्पद्यते तिष्ठन् मयि मय्येव लीयते मत्तो नान्यदितीक्षेत मनोवाक्पाणिभिस् तथा

माझ्यापासूनच सर्व काही उत्पन्न होतं, माझ्यातच टिकतं आणि माझ्यातच विलीन होतं; मन, वाणी किंवा कृतीने माझ्याशिवाय दुसरं काहीच दिसत नाही.

सर्वमात्मनि संपश्येत् सच्चासच्च समाहितः सर्वं ह्यात्मनि संपश्यन् न बाह्ये कुरुते मनः

आपण सर्व वास्तव आणि अवास्तव गोष्टी आत्म्यात पाहाव्यात, मन एकाग्र ठेवावं; जेव्हा सर्व काही आत्म्यात पाहिलं जातं, तेव्हा मन बाहेर वळत नाही.

अधोदृष्ट्या वितस्त्यां तु नाभ्यामुपरितिष्ठति हृदयं तद्विजानीयाद् विश्वस्यायतनं महत्

नाभीच्या बारा बोट वर नजर खाली ठेवून, त्या ठिकाणी हृदय आहे असं ओळखावं, जे विश्वाचं मोठं निवासस्थान आहे.

हृदयस्यास्य मध्ये तु पुण्डरीकमवस्थितम् धर्मकन्दसमुद्भूतं ज्ञाननालं सुशोभनम्

या हृदयाच्या मध्यभागी एक कमळ आहे, जे धर्माच्या मुळातून उगवलं आहे आणि ज्ञानाचा सुंदर देठ आहे.