लिङ्गपुराणम्

तस्माद्विचारतो नास्ति संयोगादपि वै नृणाम् अर्थानाम् अर्जने ऽप्येवं पालने च व्यये तथा

म्हणून, विचार केला तर माणसांना विषयांचा संग, त्यांची मिळकत, राखण किंवा खर्च यात कधीच समाधान मिळत नाही.

पैशाचे राक्षसे दुःखं याक्षे चैव विचारतः गान्धर्वे च तथा चान्द्रे सौम्यलोके द्विजोत्तमाः

द्विजश्रेष्ठांनो, विचार केला तर पैशाच, राक्षस, यक्ष, गंधर्व आणि सोमलोकातही दु:ख आहेच.

प्राजापत्ये तथा ब्राह्मे प्राकृते पौरुषे तथा क्षयसातिशयाद्यैस्तु दुःखैर्दुःखानि सुव्रताः

सुव्रतांनो, प्रजापती, ब्रह्मा, नैसर्गिक आणि मानवी लोकांतही क्षय, अती आणि इतर कारणांनी दु:ख निर्माण होते.

तानि भाग्यान्यशुद्धानि संत्यजेच्च धनानि च तस्मादष्टगुणं भोगं तथा षोडशधा स्थितम्

ती सर्व संपत्ती अशुद्ध आहे, ती आणि धन दोन्ही सोडून द्यावे; म्हणून आठ प्रकारचा भोग आणि सोळा प्रकारची स्थितीही त्यागावी.

चतुर्विंशत्प्रकारेण संस्थितं चापि सुव्रताः द्वात्रिंशद्भेदमनघाश् चत्वारिंशद्गुणं पुनः

सुव्रतांनो, ती चोवीस प्रकारांनी, पुन्हा निष्पापांनो, बत्तीस भेदांनी आणि चाळीस गुणांनी स्थिर आहे.

तथाष्टचत्वारिंशच्च षट्पञ्चाशत्प्रकारतः चतुःषष्टिविधं चैव दुःखमेव विवेकिनः

त्याचप्रमाणे विवेकी माणसाला अठ्ठेचाळीस, छप्पन्न आणि चौसष्ट प्रकारची दुःखे असतात.

पार्थिवं च तथाप्यं च तैजसं च विचारतः वायव्यं च तथा व्यौम[ं] मानसं च यथाक्रमम्

पृथ्वी, पाणी, अग्नी, वारा, आकाश आणि मन या अनुक्रमे विचारात घेतल्या जातात.

आभिमानिकमप्येवं बौद्धं प्राकृतमेव च दुःखमेव न संदेहो योगिनां ब्रह्मवादिनाम्

अहंकार, बुद्धी आणि प्रकृती या प्रकारांचीही दुःखे आहेतच; योगी आणि ब्रह्मज्ञान असणाऱ्यांनाही यात शंका नाही.

गौणं गणेश्वराणां च दुःखमेव विचारतः आदौ मध्ये तथा चान्ते सर्वलोकेषु सर्वदा

देवतांच्या प्रमुखांनाही दुःख गौण असले तरी असतेच; सुरुवातीला, मध्ये आणि शेवटी, सर्व लोकांत, नेहमीच.

वर्तमानानि दुःखानि भविष्याणि यथातथम् दोषदुष्टेषु देशेषु दुःखानि विविधानि च

सध्याची आणि भविष्यातील दुःखे दोषांनी भरलेल्या प्रदेशात येतात आणि ती विविध प्रकारची असतात.

न भावयन्त्यतीतानि ह्य् अज्ञाने ज्ञानमानिनः क्षुद्व्याधेः परिहारार्थं न सुखायान्नमुच्यते

जे अज्ञानी असून स्वतःला ज्ञानी समजतात, ते पूर्वीच्या दुःखांचा विचार करत नाहीत; अन्न हे फक्त भूक आणि आजार दूर करण्यासाठी असते, ते सुख मानले जात नाही.

यथेतरेषां रोगाणाम् औषधं न सुखाय तत् शीतोष्णवातवर्षाद्यैस् तत्तत्कालेषु देहिनाम्

इतर आजारांसाठी औषध जसे केवळ आनंदासाठी नसते, तसेच थंडी, ऊन, वारा, पाऊस इत्यादी योग्य वेळी देहधारकांना भोगावे लागतात.

दुःखमेव न संदेहो न जानन्ति ह्यपण्डिताः स्वर्गे ऽप्येवं मुनिश्रेष्ठा ह्य् अविशुद्धक्षयादिभिः

हे नक्कीच दुःखच आहे; जे अज्ञानी आहेत, त्यांना हे कळत नाही—even स्वर्गातही, कारण तिथेही अशुद्धता, क्षय वगैरे असतात.

रोगैर् नानाविधैर् ग्रस्ता रागद्वेषभयादिभिः छिन्नमूलतरुर्यद्वद् अवशः पतति क्षितौ

नाना प्रकारच्या आजारांनी, राग, द्वेष, भीती यांच्यामुळे त्रस्त झाल्यावर, जशी मुळं तुटलेली झाडे आपोआप पडतात, तशी स्थिती होते.

पुण्यवृक्षक्षयात्तद्वद् गां पतन्ति दिवौकसः दुःखाभिलाषनिष्ठानां दुःखभोगादिसंपदाम्

पुण्यरूपी झाड संपले की, स्वर्गवासी पृथ्वीवर पडतात; ज्यांची इच्छा आणि संपत्ती दुःखातच आहे, त्यांना हेच वाट्याला येते.

अस्मात्तु पततां दुःखं कष्टं स्वर्गाद्दिवौकसाम् नरके दुःखमेवात्र नरकाणां निषेवणात्

येथून खाली पडणाऱ्यांना, अगदी स्वर्गातील देवतांनाही, दुःख फारच तीव्र असते; नरकात तर नरकभोगामुळे दुःख निश्चितच असते.

विहिताकरणाच्चैव वर्णिनां मुनिपुङ्गवाः

मुनिश्रेष्ठा, वर्णधाऱ्यांनी ठरवलेली कर्तव्ये न केल्यामुळेही दुःख होते.

यथा मृगो मृत्युभयस्य भीत उच्छिन्नवासो न लभेत निद्राम् एवं यतिर्ध्यानपरो महात्मा संसारभीतो न लभेत निद्राम्

जसा मृत्यूच्या भीतीने आणि घर गमावलेल्या हरणाला झोप लागत नाही, तसाच ध्यानात मग्न असलेल्या, संसाराची भीती असलेल्या महात्म्यालाही झोप लागत नाही.

कीटपक्षिमृगाणां च पशूनां गजवाजिनाम् दृष्टम् एवासुखं तस्मात् त्यजतः सुखमुत्तमम्

कीटक, पक्षी, वन्य प्राणी, पशू, हत्ती, घोडे यांच्यात दुःख स्पष्ट दिसते; म्हणून, जो सर्व सोडतो त्यालाच खरे सुख मिळते.

वैमानिकानामप्येवं दुःखं कल्पाधिकारिणाम् स्थानाभिमानिनां चैव मन्वादीनां च सुव्रताः

स्वर्गातील देव, कल्पांचे अधिपती, आपल्या स्थानाशी आसक्त असणारे, मनु वगैरे यांनाही, हे सुव्रतांनो, दुःख असतेच.

देवानां चैव दैत्यानाम् अन्योन्यविजिगीषया दुःखमेव नृपाणां च राक्षसानां जगत्त्रये

देव आणि दैत्य यांच्यात परस्पर स्पर्धेमुळे फक्त दुःखच आहे; तसेच राजे, राक्षस आणि तिन्ही लोकांतही.

श्रमार्थमाश्रमश्चापि वर्णानां परमार्थतः आश्रमैर्न च देवैश् च यज्ञैः सांख्यैर्व्रतैस् तथा

वर्णधाऱ्यांसाठी चार आश्रम हे श्रमासाठीच आहेत; पण आश्रम, देव, यज्ञ, सांख्य, व्रत यांमुळे आत्मा मिळत नाही.

उग्रैस्तपोभिर् विविधैर् दानैर्नानाविधैरपि न लभन्ते तथात्मानं लभन्ते ज्ञानिनः स्वयम्

कठोर तप, विविध दान यांमुळेही आत्मा मिळत नाही; फक्त ज्ञानी लोक स्वतःच तो प्राप्त करतात.

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन चरेत्पाशुपतव्रतम् भस्मशायी भवेन्नित्यं व्रते पाशुपते बुधः

म्हणून सर्व प्रयत्नांनी पाशुपत व्रत पाळावं. ज्ञानी माणसाने नेहमीच राखेवर झोपावं आणि पाशुपत व्रतात दृढ राहावं.

पञ्चार्थज्ञानसम्पन्नः शिवतत्त्वे समाहितः कैवल्यकरणं योगविधिकर्मच्छिदं बुधः

पंचार्थ ज्ञानाने संपन्न, शिवतत्त्वात मन एकाग्र केलेला ज्ञानी, योगाच्या मार्गाने कर्मबंधन तोडून, मुक्ती प्राप्त करतो.

पञ्चार्थयोगसम्पन्नो दुःखान्तं व्रजते सुधीः परया विद्यया वेद्यं विदन्त्यपरया न हि

पंचार्थ योग साधलेला बुद्धिमान दु:खाचा अंत गाठतो; जे परा विद्येने समजावं लागतं, ते अपरा विद्येने कधीच समजत नाही.

द्वे विद्ये वेदितव्ये हि परा चैवापरा तथा अपरा तत्र ऋग्वेदो यजुर्वेदो द्विजोत्तमाः

दोन प्रकारच्या विद्या जाणून घ्यायच्या आहेत — एक परा आणि दुसरी अपरा. त्यात, हे श्रेष्ठ द्विजांनो, ऋग्वेद आणि यजुर्वेद ही अपरा विद्या आहे.

सामवेदस्तथाथर्वो वेदः सर्वार्थसाधकः शिक्षा कल्पो व्याकरणं निरुक्तं छन्द एव च

सामवेद, अथर्ववेद, सर्वार्थ साधणारा वेद, शिक्षण, कल्प, व्याकरण, निरुक्त, आणि छंद हे सुद्धा त्यातच येतात.

ज्योतिषं चापरा विद्या पराक्षरमिति स्थितम् तददृश्यं तदग्राह्यम् अगोत्रं तदवर्णकम्

ज्योतिषही अपरा विद्यातच येतं. परा विद्या मात्र अक्षय आहे — ती न दिसणारी, न समजणारी, कुठलाही वंश नसलेली आणि कोणताही गुण नसलेली आहे.