लिङ्गपुराणम्

मन्त्रः स्थितः सदा मुख्यो लोके पञ्चाक्षरो मतः किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तृतैः

हा मंत्र नेहमीच मुख्य मानला जातो; जगात पञ्चाक्षरी मंत्र श्रेष्ठ समजला जातो. मग अनेक मंत्रांची किंवा विस्ताराने सांगितलेल्या शास्त्रांची काय गरज आहे?

यस्यैवं हृदि संस्थो ऽयं मन्त्रः स्यात्पारमेश्वरः तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्

ज्याच्या हृदयात हा परमेश्वराचा मंत्र वास करतो, त्याने जे काही शिकले, ऐकले किंवा आचरले, ते सर्व पूर्ण होते.

यो विद्वान्वै जपेत्सम्यग् अधीत्यैव विधानतः एतावद्धि शिवज्ञानम् एतावत्परमं पदम्

जो विद्वान योग्य रीतीने हा मंत्र नियमाने जपतो, त्याच्यासाठी हेच शिवज्ञान आणि हेच परमपद आहे.

एतावद् ब्रह्मविद्या च तस्मान्नित्यं जपेद्बुधः पञ्चाक्षरैः सप्रणवो मन्त्रो ऽयं हृदयं मम

हेच ब्रह्मविद्या आहे; म्हणून बुद्धिमानाने नेहमी पञ्चाक्षरी मंत्र प्रपाठ करून जपावा, कारण हा मंत्र माझ्या हृदयाचा आहे.

गुह्याद्गुह्यतरं साक्षान् मोक्षज्ञानम् अनुत्तमम् अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दो ऽधिदैवतम्

या मंत्राचे सर्वांत गुप्त, प्रत्यक्ष आणि श्रेष्ठ असे मोक्षज्ञान, त्याचा ऋषी, छंद आणि अधिदैवत मी सांगतो.

बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतः

प्रत्येक अक्षराचे बीज, शक्ती, स्वर, वर्ण, स्थान—हे सर्व वामदेव ऋषी, पंक्ति छंद असे सांगितले आहे.

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने नकारादीनि बीजानि पञ्चभूतात्मकानि च

सुंदर मुख असलेल्या देवी, या मंत्राची देवता मीच शिव आहे; 'न' पासून सुरू होणारी बीजे पाच महाभूतांचे स्वरूप आहेत.

आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृते

प्रणव म्हणजेच सर्वव्यापी, अविनाशी आत्मा आहे हे जाण; आणि देवी, सर्व देवांनी पूजिलेली, तूच शक्ती आहेस.

त्वदीयं प्रणवं किंचिन् मदीयं प्रणवं तथा त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः

तुझे प्रणव वेगळे, माझे प्रणव वेगळे; देवी, तुझे प्रणव मंत्रांची शक्ती आहे, यात काहीच शंका नाही.

अकारोकारमकारा मदीये प्रणवे स्थिताः उकारं च मकारं च अकारं च क्रमेण वै

माझ्या प्रणवामध्ये 'अ', 'उ' आणि 'म' हे स्वर क्रमाने स्थिर आहेत.

त्वदीयं प्रणवं विद्धि त्रिमात्रं प्लुतमुत्तमम् ओङ्कारस्य स्वरोदात्त ऋषिर्ब्रह्म सितं वपुः

तुझा प्रणव हा त्रैगुण्ययुक्त, दीर्घ आणि श्रेष्ठ आहे असे जाण. ओंकाराचा ऋषी ब्रह्मा आहे आणि त्याचे रूप पांढरे आहे.

छन्दो देवी च गायत्री परमात्माधिदेवता उदात्तः प्रथमस्तद्वच् चतुर्थश् च द्वितीयकः

त्याचा छंद गायत्री देवी आहे, परमात्मा हे अधिदेवता आहे. पहिला आणि चौथा स्वर उदात्त आहेत, तसेच दुसराही.

पञ्चमः स्वरितश्चैव मध्यमो निषधः स्मृताः नकारः पीतवर्णश् च स्थानं पूर्वमुखं स्मृतम्

पाचवा स्वर स्वरित आहे, मधला निषध आहे असे मानले जाते. 'न'काराचा रंग पिवळा आहे आणि त्याचे स्थान पूर्वेकडे आहे असे समजले जाते.

इन्द्रो ऽधिदैवतं छन्दो गायत्री गौतम ऋषिः मकारः कृष्णवर्णो ऽस्य स्थानं वै दक्षिणामुखम्

इंद्र हे अधिदेवता आहे, छंद गायत्री आहे, ऋषी गौतम आहे. 'म'काराचा रंग काळा आहे आणि त्याचे स्थान दक्षिणेकडे आहे.

छन्दो ऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवतमुच्यते शिकारो धूम्रवर्णो ऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखम्

छंद अनुष्टुप आहे, ऋषी अत्री आहे, रुद्र हे दैवत आहे असे सांगितले जाते. 'शि'काराचा रंग धुरकट आहे आणि त्याचे स्थान पश्चिमेकडे आहे.

विश्वामित्र ऋषिस्त्रिष्टुप् छन्दो विष्णुस्तु दैवतम् वाकारो हेमवर्णो ऽस्य स्थानं चैवोत्तरं मुखम्

ऋषी विश्वामित्र आहे, छंद त्रिष्टुप आहे, विष्णू हे दैवत आहे. 'व'काराचा रंग सोन्यासारखा आहे आणि त्याचे स्थान उत्तरेकडे आहे.

ब्रह्माधिदैवतं छन्दो बृहती चाङ्गिरा ऋषिः यकारो रक्तवर्णश् च स्थानम् ऊर्ध्वं मुखं विराट्

ब्रह्मा हे अधिदेवता आहे, छंद बृहती आहे, ऋषी अङ्गिरा आहे. 'य'काराचा रंग लाल आहे आणि त्याचे स्थान वरच्या दिशेला, विराट आहे.

छन्द ऋषिर्भरद्वाजः स्कन्दो दैवतमुच्यते न्यासमस्य प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं शुभम्

छंद ऋषी आहे, ऋषी भरद्वाज आहे, स्कंद हे दैवत आहे असे सांगितले जाते. मी त्याचा न्यास सांगतो, जो सर्व सिद्धी देणारा आणि शुभ आहे.

सर्वपापहरं चैव त्रिविधो न्यास उच्यते उत्पत्तिस्थितिसंहारभेदतस्त्रिविधः स्मृतः

सर्व पापे दूर करणारा, असा त्रिविध न्यास सांगितला आहे. उत्पत्ती, स्थिती आणि संहार या भेदाने तो त्रिविध मानला जातो.

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां क्रमशो भवेत् उत्पत्तिर्ब्रह्मचारिणां गृहस्थानां स्थितिः सदा

ब्रह्मचारी, गृहस्थ आणि यती यांच्यासाठी हा क्रमाने करावा. ब्रह्मचारीसाठी उत्पत्ती, गृहस्थांसाठी स्थिती नेहमी असते.

यतीनां संहृतिर् न्यासः सिद्धिर् भवति नान्यथा अङ्गन्यासः करन्यासो देहन्यास इति त्रिधा

यतींसाठी संहार हा न्यास आहे; याशिवाय सिद्धी मिळत नाही. अंगन्यास, करन्यास आणि देहन्यास असे तीन प्रकार आहेत.

उत्पत्त्यादित्रिभेदेन वक्ष्यते ते वरानने न्यसेत्पूर्वं करन्यासं देहन्यासम् अनन्तरम्

सुंदर मुख असलेल्या देवी, मी तुला उत्पत्तीपासून सुरू होणारा त्रिविध विभाग सांगतो. प्रथम करन्यास करावा, त्यानंतर देहन्यास.

अङ्गन्यासं ततः पश्चाद् अक्षराणां विधिक्रमात् मूर्धादिपादपर्यन्तम् उत्पत्तिन्यास उच्यते

त्यांनंतर, अक्षरांच्या योग्य क्रमाने, डोक्यापासून पायापर्यंत अंगन्यास करावा; यालाच उत्पत्ती न्यास म्हणतात.

पादादिमूर्धपर्यन्तं संहारो भवति प्रिये हृदयास्यगलन्यासः स्थितिन्यास उदाहृतः

पायापासून डोक्यापर्यंत न्यास करणे म्हणजे संहार, प्रिये. हृदय, तोंड आणि गळा यावर न्यास करणे म्हणजे स्थिती न्यास असे सांगितले आहे.

ब्रह्मचारिगृहस्थानां यतीनां चैव शोभने सशिरस्कं ततो देहं सर्वमन्त्रेण संस्पृशेत्

ब्रह्मचारी, गृहस्थ आणि यती यांच्यासाठी, शुभे, डोक्यावर स्पर्श केल्यानंतर संपूर्ण शरीर मंत्राने स्पर्श करावा.

स देहन्यास इत्युक्तः सर्वेषां सम एव स दक्षिणाङ्गुष्ठमारभ्य वामाङ्गुष्ठान्त एव हि

हा देहन्यास म्हणतात, जो सर्वांसाठी सारखाच आहे; उजव्या अंगठ्यापासून डाव्या अंगठ्यापर्यंत करावा.

न्यस्यते यत्तदुत्पत्तिर् विपरीतं तु संहृतिः अङ्गुष्ठादिकनिष्ठान्तं न्यस्यते हस्तयोर् द्वयोः

अशा प्रकारे जो न्यास केला जातो तो उत्पत्ती आहे; उलट केल्यास तो संहार होतो. अंगठ्यापासून लहान बोटापर्यंत दोन्ही हातांवर न्यास करावा.

अतीव भोगदो देवि स्थितिन्यासः कुटुंबिनाम् करन्यासं पुरा कृत्वा देहन्यासम् अनन्तरम्

हे देवी, हा अंगन्यासाचा विधी गृहस्थांसाठी फारच फलदायी आहे. आधी हातांवर करन्यास करून मगच शरीरावर अंगन्यास करावा.

अङ्गन्यासं न्यसेत्पश्चाद् एष साधारणो विधिः ओङ्कारं संपुटीकृत्य सर्वाङ्गेषु च विन्यसेत्

नंतर अंगन्यास करावा; हा सर्वसाधारण विधी आहे. ओंकार मनात धरून तो सर्व अंगांवर लावावा.