लिङ्गपुराणम्

तन्माहात्म्यात् तदा लोकान् सदेवासुरमानुषान् वर्णान्वर्णविभागांश् च सर्वधर्मांश् च शोभनान्

त्या मंत्राच्या महात्म्यामुळे, त्या वेळी, देव, दानव आणि मानवांसह सर्व लोक, वर्ण आणि त्यांचे विभाग, तसेच सर्व उत्तम धर्म निर्माण झाले.

पूर्वकल्पसमुद्भूताञ् छ्रुतवन्तो यथा पुरा पञ्चाक्षरप्रभावाच्च लोका वेदा महर्षयः

पूर्वीच्या कल्पांमध्ये जसे जग, वेद आणि महर्षी निर्माण झाले, तसेच त्या पाच अक्षरी मंत्राच्या प्रभावामुळेही लोकांनी हे ऐकले आहे.

तिष्ठन्ति शाश्वता धर्मा देवाः सर्वमिदं जगत् तद् इदानीं प्रवक्ष्यामि शृणु चावहिताखिलम्

शाश्वत धर्म, देव आणि हे सर्व जग कायम आहे; आता मी हे सर्व सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक.

अल्पाक्षरं महार्थं च वेदसारं विमुक्तिदम् आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

हे वचन थोड्या अक्षरांत असूनही मोठा अर्थ सांगणारे, वेदांचा सार, मुक्ती देणारे, आज्ञेने सिद्ध झालेले आणि शंकेपासून मुक्त, शिवस्वरूप आहे.

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरञ्जकम् सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं मे पारमेश्वरम्

विविध सिद्धीने युक्त, दिव्य, सर्व लोकांच्या मनाला आनंद देणारे, निश्चित अर्थ असलेले आणि खोल, असे हे माझे परम वचन आहे.

मन्त्रं मुखसुखोच्चार्यम् अशेषार्थप्रसाधकम् तद्बीजं सर्वविद्यानां मन्त्रमाद्यं सुशोभनम्

हा मंत्र सहज उच्चारता येतो, सर्व अर्थ साधणारा आहे; तो सर्व विद्यांचा बीज, मंत्रांमध्ये पहिला आणि अतिशय सुंदर आहे.

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत् वेदः स त्रिगुणातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

हा मंत्र अतिशय सूक्ष्म असूनही मोठा अर्थ सांगणारा आहे, वटवृक्षाच्या बीजासारखा जाणण्यासारखा आहे; तो वेद त्रिगुणांपलीकडे, सर्वज्ञ आणि सर्व कर्मांचा स्वामी आहे.

ओमित्येकाक्षरं मन्त्रं स्थितः सर्वगतः शिवः मन्त्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चाक्षरतनुः शिवः

'ॐ' हे एकाक्षरी मंत्र म्हणजेच शिव, जो सर्वत्र आहे; आणि सूक्ष्म षडक्षरी मंत्रात शिव पञ्चाक्षरी रूपाने वास करतो.

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः वाच्यः शिवः प्रमेयत्वान् मन्त्रस्तद्वाचकः स्मृतः

शिव स्वतःच अर्थ आणि शब्द या दोन्ही रूपात आहे; कारण तो जाणण्याचा विषय आहे म्हणून तो अर्थ, आणि मंत्र त्याचा शब्द म्हणून ओळखला जातो.

वाच्यवाचकभावो ऽयम् अनादिः संस्थितस्तयोः वेदे शिवागमे वापि यत्र यत्र षडक्षरः

अर्थ आणि शब्द यांचा हा संबंध अनादि आहे आणि दोघांत स्थिर आहे, वेदात असो वा शैव ग्रंथात, जिथे कुठे षडक्षरी मंत्र आहे.

मन्त्रः स्थितः सदा मुख्यो लोके पञ्चाक्षरो मतः किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तृतैः

हा मंत्र नेहमीच मुख्य मानला जातो; जगात पञ्चाक्षरी मंत्र श्रेष्ठ समजला जातो. मग अनेक मंत्रांची किंवा विस्ताराने सांगितलेल्या शास्त्रांची काय गरज आहे?

यस्यैवं हृदि संस्थो ऽयं मन्त्रः स्यात्पारमेश्वरः तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्

ज्याच्या हृदयात हा परमेश्वराचा मंत्र वास करतो, त्याने जे काही शिकले, ऐकले किंवा आचरले, ते सर्व पूर्ण होते.

यो विद्वान्वै जपेत्सम्यग् अधीत्यैव विधानतः एतावद्धि शिवज्ञानम् एतावत्परमं पदम्

जो विद्वान योग्य रीतीने हा मंत्र नियमाने जपतो, त्याच्यासाठी हेच शिवज्ञान आणि हेच परमपद आहे.

एतावद् ब्रह्मविद्या च तस्मान्नित्यं जपेद्बुधः पञ्चाक्षरैः सप्रणवो मन्त्रो ऽयं हृदयं मम

हेच ब्रह्मविद्या आहे; म्हणून बुद्धिमानाने नेहमी पञ्चाक्षरी मंत्र प्रपाठ करून जपावा, कारण हा मंत्र माझ्या हृदयाचा आहे.

गुह्याद्गुह्यतरं साक्षान् मोक्षज्ञानम् अनुत्तमम् अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दो ऽधिदैवतम्

या मंत्राचे सर्वांत गुप्त, प्रत्यक्ष आणि श्रेष्ठ असे मोक्षज्ञान, त्याचा ऋषी, छंद आणि अधिदैवत मी सांगतो.

बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतः

प्रत्येक अक्षराचे बीज, शक्ती, स्वर, वर्ण, स्थान—हे सर्व वामदेव ऋषी, पंक्ति छंद असे सांगितले आहे.

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने नकारादीनि बीजानि पञ्चभूतात्मकानि च

सुंदर मुख असलेल्या देवी, या मंत्राची देवता मीच शिव आहे; 'न' पासून सुरू होणारी बीजे पाच महाभूतांचे स्वरूप आहेत.

आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृते

प्रणव म्हणजेच सर्वव्यापी, अविनाशी आत्मा आहे हे जाण; आणि देवी, सर्व देवांनी पूजिलेली, तूच शक्ती आहेस.

त्वदीयं प्रणवं किंचिन् मदीयं प्रणवं तथा त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः

तुझे प्रणव वेगळे, माझे प्रणव वेगळे; देवी, तुझे प्रणव मंत्रांची शक्ती आहे, यात काहीच शंका नाही.

अकारोकारमकारा मदीये प्रणवे स्थिताः उकारं च मकारं च अकारं च क्रमेण वै

माझ्या प्रणवामध्ये 'अ', 'उ' आणि 'म' हे स्वर क्रमाने स्थिर आहेत.

त्वदीयं प्रणवं विद्धि त्रिमात्रं प्लुतमुत्तमम् ओङ्कारस्य स्वरोदात्त ऋषिर्ब्रह्म सितं वपुः

तुझा प्रणव हा त्रैगुण्ययुक्त, दीर्घ आणि श्रेष्ठ आहे असे जाण. ओंकाराचा ऋषी ब्रह्मा आहे आणि त्याचे रूप पांढरे आहे.

छन्दो देवी च गायत्री परमात्माधिदेवता उदात्तः प्रथमस्तद्वच् चतुर्थश् च द्वितीयकः

त्याचा छंद गायत्री देवी आहे, परमात्मा हे अधिदेवता आहे. पहिला आणि चौथा स्वर उदात्त आहेत, तसेच दुसराही.

पञ्चमः स्वरितश्चैव मध्यमो निषधः स्मृताः नकारः पीतवर्णश् च स्थानं पूर्वमुखं स्मृतम्

पाचवा स्वर स्वरित आहे, मधला निषध आहे असे मानले जाते. 'न'काराचा रंग पिवळा आहे आणि त्याचे स्थान पूर्वेकडे आहे असे समजले जाते.

इन्द्रो ऽधिदैवतं छन्दो गायत्री गौतम ऋषिः मकारः कृष्णवर्णो ऽस्य स्थानं वै दक्षिणामुखम्

इंद्र हे अधिदेवता आहे, छंद गायत्री आहे, ऋषी गौतम आहे. 'म'काराचा रंग काळा आहे आणि त्याचे स्थान दक्षिणेकडे आहे.

छन्दो ऽनुष्टुप् ऋषिश्चात्री रुद्रो दैवतमुच्यते शिकारो धूम्रवर्णो ऽस्य स्थानं वै पश्चिमं मुखम्

छंद अनुष्टुप आहे, ऋषी अत्री आहे, रुद्र हे दैवत आहे असे सांगितले जाते. 'शि'काराचा रंग धुरकट आहे आणि त्याचे स्थान पश्चिमेकडे आहे.

विश्वामित्र ऋषिस्त्रिष्टुप् छन्दो विष्णुस्तु दैवतम् वाकारो हेमवर्णो ऽस्य स्थानं चैवोत्तरं मुखम्

ऋषी विश्वामित्र आहे, छंद त्रिष्टुप आहे, विष्णू हे दैवत आहे. 'व'काराचा रंग सोन्यासारखा आहे आणि त्याचे स्थान उत्तरेकडे आहे.

ब्रह्माधिदैवतं छन्दो बृहती चाङ्गिरा ऋषिः यकारो रक्तवर्णश् च स्थानम् ऊर्ध्वं मुखं विराट्

ब्रह्मा हे अधिदेवता आहे, छंद बृहती आहे, ऋषी अङ्गिरा आहे. 'य'काराचा रंग लाल आहे आणि त्याचे स्थान वरच्या दिशेला, विराट आहे.

छन्द ऋषिर्भरद्वाजः स्कन्दो दैवतमुच्यते न्यासमस्य प्रवक्ष्यामि सर्वसिद्धिकरं शुभम्

छंद ऋषी आहे, ऋषी भरद्वाज आहे, स्कंद हे दैवत आहे असे सांगितले जाते. मी त्याचा न्यास सांगतो, जो सर्व सिद्धी देणारा आणि शुभ आहे.

सर्वपापहरं चैव त्रिविधो न्यास उच्यते उत्पत्तिस्थितिसंहारभेदतस्त्रिविधः स्मृतः

सर्व पापे दूर करणारा, असा त्रिविध न्यास सांगितला आहे. उत्पत्ती, स्थिती आणि संहार या भेदाने तो त्रिविध मानला जातो.