लिङ्गपुराणम्

वाच्यः पञ्चाक्षरैर्देवि शिवस्त्रैलोक्यपूजितः वाचकः परमो मन्त्रस् तस्य पञ्चाक्षरः स्थितः

देवी, तीनही लोकांत पूजिला जाणारा शिव पंचाक्षरी मंत्राने ओळखला जातो. तोच परम मंत्र आहे आणि पंचाक्षरी मंत्र त्याच्यामध्ये स्थिर आहे.

ज्ञात्वा प्रयोगं विधिना च सिद्धिं लब्ध्वा तथा पञ्चमुखो महात्मा प्रोवाच पुत्रेषु जगद्धिताय मन्त्रं महार्थं किल पञ्चवर्णम्

योग्य पद्धतीने त्याचा उपयोग समजून आणि सिद्धी प्राप्त करून, त्या पंचमुखी महात्म्याने आपल्या पुत्रांसाठी, जगाच्या कल्याणासाठी, मोठा अर्थ असलेला पंचाक्षरी मंत्र सांगितला.

ते लब्ध्वा मन्त्ररत्नं तु साक्षाल्लोकपितामहात् तमाराधयितुं देवं परात्परतरं शिवम्

जगाचा पितामह ब्रह्माकडून तो अमूल्य मंत्र मिळवून, त्यांनी सर्वश्रेष्ठ असलेल्या शिवाचे पूजन करण्याचा संकल्प केला.

ततस्तुतोष भगवान् त्रिमूर्तीनां परः शिवः दत्तवानखिलं ज्ञानम् अणिमादिगुणाष्टकम्

मग त्रिमूर्तींपेक्षा श्रेष्ठ असलेल्या भगवंत शिवाने प्रसन्न होऊन सर्व ज्ञान आणि अणिमा इत्यादी आठ सिद्धी दिल्या.

ते ऽपि लब्ध्वा वरान्विप्रास् तदाराधनकाङ्क्षिणः मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुञ्जवान्नाम पर्वतः

ते विद्वान ऋषी वर मिळवून आणि अधिक आराधनेची इच्छा धरून, मेरू पर्वताच्या सुंदर शिखरावर, मुंजवान नावाच्या पर्वतावर गेले.

मत्प्रियः सततं श्रीमान् मद्भूतैः परिरक्षितः तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकसृष्टिसमुत्सुकाः

ते नेहमीच मला प्रिय आणि तेजस्वी, माझ्या गणांनी संरक्षित, त्या ठिकाणी, जगाची सृष्टी करण्याच्या उत्कंठेने, कठोर तप करू लागले.

दिव्यवर्षसहस्रं तु वायुभक्षाः समाचरन् तिष्ठन्तो ऽनुग्रहार्थाय देवि ते ऋषयः पुरा

त्या प्राचीन ऋषींनी, कृपा मिळवण्यासाठी, हजार दिव्य वर्षे फक्त वायूवर उपजीविका करत, उभे राहून कठोर तप केले.

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम् पञ्चाक्षरम् ऋषिच्छन्दो दैवतं शक्तिबीजवत्

त्यांची मोठी भक्ती पाहून, मी त्वरित त्यांच्या समोर प्रकट झालो आणि पंचाक्षरी मंत्र, ऋषींच्या छंदासह, देवता, शक्ती आणि बीजासह दिला.

न्यासं षडङ्गं दिग्बन्धं विनियोगमशेषतः प्रोक्तवानहमार्याणां लोकानां हितकाम्यया

जगाच्या हितासाठी, मी त्या श्रेष्ठ ऋषींना षडंग न्यास, दिशांचे रक्षण करणारा बंध आणि सर्व विनियोग समजावून सांगितले.

तच्छ्रुत्वा मन्त्रमाहात्म्यम् ऋषयस्ते तपोधनाः मन्त्रस्य विनियोगं च कृत्वा सर्वमनुष्ठिताः

मंत्राचे महात्म्य ऐकून, त्या तपस्वी ऋषींनी मंत्राचा सर्व विनियोग योग्य प्रकारे केला.

तन्माहात्म्यात् तदा लोकान् सदेवासुरमानुषान् वर्णान्वर्णविभागांश् च सर्वधर्मांश् च शोभनान्

त्या मंत्राच्या महात्म्यामुळे, त्या वेळी, देव, दानव आणि मानवांसह सर्व लोक, वर्ण आणि त्यांचे विभाग, तसेच सर्व उत्तम धर्म निर्माण झाले.

पूर्वकल्पसमुद्भूताञ् छ्रुतवन्तो यथा पुरा पञ्चाक्षरप्रभावाच्च लोका वेदा महर्षयः

पूर्वीच्या कल्पांमध्ये जसे जग, वेद आणि महर्षी निर्माण झाले, तसेच त्या पाच अक्षरी मंत्राच्या प्रभावामुळेही लोकांनी हे ऐकले आहे.

तिष्ठन्ति शाश्वता धर्मा देवाः सर्वमिदं जगत् तद् इदानीं प्रवक्ष्यामि शृणु चावहिताखिलम्

शाश्वत धर्म, देव आणि हे सर्व जग कायम आहे; आता मी हे सर्व सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक.

अल्पाक्षरं महार्थं च वेदसारं विमुक्तिदम् आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

हे वचन थोड्या अक्षरांत असूनही मोठा अर्थ सांगणारे, वेदांचा सार, मुक्ती देणारे, आज्ञेने सिद्ध झालेले आणि शंकेपासून मुक्त, शिवस्वरूप आहे.

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरञ्जकम् सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं मे पारमेश्वरम्

विविध सिद्धीने युक्त, दिव्य, सर्व लोकांच्या मनाला आनंद देणारे, निश्चित अर्थ असलेले आणि खोल, असे हे माझे परम वचन आहे.

मन्त्रं मुखसुखोच्चार्यम् अशेषार्थप्रसाधकम् तद्बीजं सर्वविद्यानां मन्त्रमाद्यं सुशोभनम्

हा मंत्र सहज उच्चारता येतो, सर्व अर्थ साधणारा आहे; तो सर्व विद्यांचा बीज, मंत्रांमध्ये पहिला आणि अतिशय सुंदर आहे.

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत् वेदः स त्रिगुणातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

हा मंत्र अतिशय सूक्ष्म असूनही मोठा अर्थ सांगणारा आहे, वटवृक्षाच्या बीजासारखा जाणण्यासारखा आहे; तो वेद त्रिगुणांपलीकडे, सर्वज्ञ आणि सर्व कर्मांचा स्वामी आहे.

ओमित्येकाक्षरं मन्त्रं स्थितः सर्वगतः शिवः मन्त्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चाक्षरतनुः शिवः

'ॐ' हे एकाक्षरी मंत्र म्हणजेच शिव, जो सर्वत्र आहे; आणि सूक्ष्म षडक्षरी मंत्रात शिव पञ्चाक्षरी रूपाने वास करतो.

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः वाच्यः शिवः प्रमेयत्वान् मन्त्रस्तद्वाचकः स्मृतः

शिव स्वतःच अर्थ आणि शब्द या दोन्ही रूपात आहे; कारण तो जाणण्याचा विषय आहे म्हणून तो अर्थ, आणि मंत्र त्याचा शब्द म्हणून ओळखला जातो.

वाच्यवाचकभावो ऽयम् अनादिः संस्थितस्तयोः वेदे शिवागमे वापि यत्र यत्र षडक्षरः

अर्थ आणि शब्द यांचा हा संबंध अनादि आहे आणि दोघांत स्थिर आहे, वेदात असो वा शैव ग्रंथात, जिथे कुठे षडक्षरी मंत्र आहे.

मन्त्रः स्थितः सदा मुख्यो लोके पञ्चाक्षरो मतः किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तृतैः

हा मंत्र नेहमीच मुख्य मानला जातो; जगात पञ्चाक्षरी मंत्र श्रेष्ठ समजला जातो. मग अनेक मंत्रांची किंवा विस्ताराने सांगितलेल्या शास्त्रांची काय गरज आहे?

यस्यैवं हृदि संस्थो ऽयं मन्त्रः स्यात्पारमेश्वरः तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्

ज्याच्या हृदयात हा परमेश्वराचा मंत्र वास करतो, त्याने जे काही शिकले, ऐकले किंवा आचरले, ते सर्व पूर्ण होते.

यो विद्वान्वै जपेत्सम्यग् अधीत्यैव विधानतः एतावद्धि शिवज्ञानम् एतावत्परमं पदम्

जो विद्वान योग्य रीतीने हा मंत्र नियमाने जपतो, त्याच्यासाठी हेच शिवज्ञान आणि हेच परमपद आहे.

एतावद् ब्रह्मविद्या च तस्मान्नित्यं जपेद्बुधः पञ्चाक्षरैः सप्रणवो मन्त्रो ऽयं हृदयं मम

हेच ब्रह्मविद्या आहे; म्हणून बुद्धिमानाने नेहमी पञ्चाक्षरी मंत्र प्रपाठ करून जपावा, कारण हा मंत्र माझ्या हृदयाचा आहे.

गुह्याद्गुह्यतरं साक्षान् मोक्षज्ञानम् अनुत्तमम् अस्य मन्त्रस्य वक्ष्यामि ऋषिच्छन्दो ऽधिदैवतम्

या मंत्राचे सर्वांत गुप्त, प्रत्यक्ष आणि श्रेष्ठ असे मोक्षज्ञान, त्याचा ऋषी, छंद आणि अधिदैवत मी सांगतो.

बीजं शक्तिं स्वरं वर्णं स्थानं चैवाक्षरं प्रति वामदेवो नाम ऋषिः पङ्क्तिश्छन्द उदाहृतः

प्रत्येक अक्षराचे बीज, शक्ती, स्वर, वर्ण, स्थान—हे सर्व वामदेव ऋषी, पंक्ति छंद असे सांगितले आहे.

देवता शिव एवाहं मन्त्रस्यास्य वरानने नकारादीनि बीजानि पञ्चभूतात्मकानि च

सुंदर मुख असलेल्या देवी, या मंत्राची देवता मीच शिव आहे; 'न' पासून सुरू होणारी बीजे पाच महाभूतांचे स्वरूप आहेत.

आत्मानं प्रणवं विद्धि सर्वव्यापिनमव्ययम् शक्तिस्त्वमेव देवेशि सर्वदेवनमस्कृते

प्रणव म्हणजेच सर्वव्यापी, अविनाशी आत्मा आहे हे जाण; आणि देवी, सर्व देवांनी पूजिलेली, तूच शक्ती आहेस.

त्वदीयं प्रणवं किंचिन् मदीयं प्रणवं तथा त्वदीयं देवि मन्त्राणां शक्तिभूतं न संशयः

तुझे प्रणव वेगळे, माझे प्रणव वेगळे; देवी, तुझे प्रणव मंत्रांची शक्ती आहे, यात काहीच शंका नाही.