लिङ्गपुराणम्

पञ्चाक्षरस्य माहात्म्यं वर्षकोटिशतैरपि न शक्यं कथितुं देवि तस्मात् संक्षेपतः शृणु

पंचाक्षरी मंत्राचे महात्म्य शेकडो कोटी वर्षांतही पूर्णपणे सांगता येणार नाही, हे देवी; म्हणून तू ते थोडक्यात ऐक.

प्रलये समनुप्राप्ते नष्टे स्थावरजङ्गमे नष्टे देवासुरे चैव नष्टे चोरगराक्षसे

प्रलय आला की, स्थावर-जंगम सर्व नष्ट होते, देव-दानव नाहीसे होतात, आणि सर्प-राक्षसही राहात नाहीत,

सर्वं प्रकृतिमापन्नं त्वया प्रलयमेष्यति एको ऽहं संस्थितो देवि न द्वितीयो ऽस्ति कुत्रचित्

सर्व काही मूळ प्रकृतीत विलीन होते आणि तुझ्या द्वारे प्रलयाला पोहोचते; फक्त मीच उरतो, हे देवी—दुसरा कोणीही कुठेच नसतो.

तस्मिन्वेदाश् च शास्त्राणि मन्त्रे पञ्चाक्षरे स्थिताः ते नाशं नैव सम्प्राप्ता मच्छक्त्या ह्यनुपालिताः

त्या ठिकाणी वेद, शास्त्रे आणि पंचाक्षरी मंत्र स्थिर आहेत. माझ्या शक्तीमुळे ते कधीच नष्ट झाले नाहीत किंवा दुर्लक्षित राहिले नाहीत.

अहमेको द्विधाप्यासं प्रकृत्यात्मप्रभेदतः स तु नारायणः शेते देवो मायामयीं तनुम्

मी एकटाच होतो, पण प्रकृती आणि आत्म्याच्या भेदामुळे मी दोन झालो. त्या नारायणाने, जो देव आहे, मायेमुळे बनलेल्या देहात विश्रांती घेतली.

आस्थाय योगपर्यङ्कशयने तोयमध्यगः तन्नाभिपङ्कजाज्जातः पञ्चवक्त्रः पितामहः

पाण्याच्या मध्यभागी योगासनावर झोपलेला असताना, त्याच्या नाभीतील कमळातून पाच मुखांचा ब्रह्मा उत्पन्न झाला.

सिसृक्षमाणो लोकान्वै त्रीनशक्तो ऽसहायवान् दश ब्रह्मा ससर्जादौ मानसानमितौजसः

सृष्टी निर्माण करण्याची इच्छा असूनही, एकटाच आणि सहाय्याविना असल्यानं ब्रह्मदेवाने प्रथम प्रचंड तेजस्वी असे दहा मानसपुत्र निर्माण केले.

तेषां सृष्टिप्रसिद्ध्यर्थं मां प्रोवाच पितामहः मत्पुत्राणां महादेव शक्तिं देहि महेश्वर

त्यांच्या सृष्टीस यश मिळावे म्हणून ब्रह्मदेवाने मला म्हटले, 'महादेव, माझ्या मुलांना शक्ती दे.'

इति तेन समादिष्टः पञ्चवक्त्रधरो ह्यहम् पञ्चाक्षरान्पञ्चमुखैः प्रोक्तवान् पद्मयोनये

त्याच्या आज्ञेने, मी पाच मुखांनी पंचाक्षरी मंत्र कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्माला सांगितला.

तान्पञ्चवदनैर्गृह्णन् ब्रह्मा लोकपितामहः वाच्यवाचकभावेन ज्ञातवान्परमेश्वरम्

पंचमुखांनी तो मंत्र ग्रहण करून, ब्रह्मा या जगाचा पितामह, नाम आणि नामी यांच्या संबंधातून परमेश्वराला ओळखू लागला.

वाच्यः पञ्चाक्षरैर्देवि शिवस्त्रैलोक्यपूजितः वाचकः परमो मन्त्रस् तस्य पञ्चाक्षरः स्थितः

देवी, तीनही लोकांत पूजिला जाणारा शिव पंचाक्षरी मंत्राने ओळखला जातो. तोच परम मंत्र आहे आणि पंचाक्षरी मंत्र त्याच्यामध्ये स्थिर आहे.

ज्ञात्वा प्रयोगं विधिना च सिद्धिं लब्ध्वा तथा पञ्चमुखो महात्मा प्रोवाच पुत्रेषु जगद्धिताय मन्त्रं महार्थं किल पञ्चवर्णम्

योग्य पद्धतीने त्याचा उपयोग समजून आणि सिद्धी प्राप्त करून, त्या पंचमुखी महात्म्याने आपल्या पुत्रांसाठी, जगाच्या कल्याणासाठी, मोठा अर्थ असलेला पंचाक्षरी मंत्र सांगितला.

ते लब्ध्वा मन्त्ररत्नं तु साक्षाल्लोकपितामहात् तमाराधयितुं देवं परात्परतरं शिवम्

जगाचा पितामह ब्रह्माकडून तो अमूल्य मंत्र मिळवून, त्यांनी सर्वश्रेष्ठ असलेल्या शिवाचे पूजन करण्याचा संकल्प केला.

ततस्तुतोष भगवान् त्रिमूर्तीनां परः शिवः दत्तवानखिलं ज्ञानम् अणिमादिगुणाष्टकम्

मग त्रिमूर्तींपेक्षा श्रेष्ठ असलेल्या भगवंत शिवाने प्रसन्न होऊन सर्व ज्ञान आणि अणिमा इत्यादी आठ सिद्धी दिल्या.

ते ऽपि लब्ध्वा वरान्विप्रास् तदाराधनकाङ्क्षिणः मेरोस्तु शिखरे रम्ये मुञ्जवान्नाम पर्वतः

ते विद्वान ऋषी वर मिळवून आणि अधिक आराधनेची इच्छा धरून, मेरू पर्वताच्या सुंदर शिखरावर, मुंजवान नावाच्या पर्वतावर गेले.

मत्प्रियः सततं श्रीमान् मद्भूतैः परिरक्षितः तस्याभ्याशे तपस्तीव्रं लोकसृष्टिसमुत्सुकाः

ते नेहमीच मला प्रिय आणि तेजस्वी, माझ्या गणांनी संरक्षित, त्या ठिकाणी, जगाची सृष्टी करण्याच्या उत्कंठेने, कठोर तप करू लागले.

दिव्यवर्षसहस्रं तु वायुभक्षाः समाचरन् तिष्ठन्तो ऽनुग्रहार्थाय देवि ते ऋषयः पुरा

त्या प्राचीन ऋषींनी, कृपा मिळवण्यासाठी, हजार दिव्य वर्षे फक्त वायूवर उपजीविका करत, उभे राहून कठोर तप केले.

तेषां भक्तिमहं दृष्ट्वा सद्यः प्रत्यक्षतामियाम् पञ्चाक्षरम् ऋषिच्छन्दो दैवतं शक्तिबीजवत्

त्यांची मोठी भक्ती पाहून, मी त्वरित त्यांच्या समोर प्रकट झालो आणि पंचाक्षरी मंत्र, ऋषींच्या छंदासह, देवता, शक्ती आणि बीजासह दिला.

न्यासं षडङ्गं दिग्बन्धं विनियोगमशेषतः प्रोक्तवानहमार्याणां लोकानां हितकाम्यया

जगाच्या हितासाठी, मी त्या श्रेष्ठ ऋषींना षडंग न्यास, दिशांचे रक्षण करणारा बंध आणि सर्व विनियोग समजावून सांगितले.

तच्छ्रुत्वा मन्त्रमाहात्म्यम् ऋषयस्ते तपोधनाः मन्त्रस्य विनियोगं च कृत्वा सर्वमनुष्ठिताः

मंत्राचे महात्म्य ऐकून, त्या तपस्वी ऋषींनी मंत्राचा सर्व विनियोग योग्य प्रकारे केला.

तन्माहात्म्यात् तदा लोकान् सदेवासुरमानुषान् वर्णान्वर्णविभागांश् च सर्वधर्मांश् च शोभनान्

त्या मंत्राच्या महात्म्यामुळे, त्या वेळी, देव, दानव आणि मानवांसह सर्व लोक, वर्ण आणि त्यांचे विभाग, तसेच सर्व उत्तम धर्म निर्माण झाले.

पूर्वकल्पसमुद्भूताञ् छ्रुतवन्तो यथा पुरा पञ्चाक्षरप्रभावाच्च लोका वेदा महर्षयः

पूर्वीच्या कल्पांमध्ये जसे जग, वेद आणि महर्षी निर्माण झाले, तसेच त्या पाच अक्षरी मंत्राच्या प्रभावामुळेही लोकांनी हे ऐकले आहे.

तिष्ठन्ति शाश्वता धर्मा देवाः सर्वमिदं जगत् तद् इदानीं प्रवक्ष्यामि शृणु चावहिताखिलम्

शाश्वत धर्म, देव आणि हे सर्व जग कायम आहे; आता मी हे सर्व सांगतो, तू लक्षपूर्वक ऐक.

अल्पाक्षरं महार्थं च वेदसारं विमुक्तिदम् आज्ञासिद्धमसंदिग्धं वाक्यमेतच्छिवात्मकम्

हे वचन थोड्या अक्षरांत असूनही मोठा अर्थ सांगणारे, वेदांचा सार, मुक्ती देणारे, आज्ञेने सिद्ध झालेले आणि शंकेपासून मुक्त, शिवस्वरूप आहे.

नानासिद्धियुतं दिव्यं लोकचित्तानुरञ्जकम् सुनिश्चितार्थं गंभीरं वाक्यं मे पारमेश्वरम्

विविध सिद्धीने युक्त, दिव्य, सर्व लोकांच्या मनाला आनंद देणारे, निश्चित अर्थ असलेले आणि खोल, असे हे माझे परम वचन आहे.

मन्त्रं मुखसुखोच्चार्यम् अशेषार्थप्रसाधकम् तद्बीजं सर्वविद्यानां मन्त्रमाद्यं सुशोभनम्

हा मंत्र सहज उच्चारता येतो, सर्व अर्थ साधणारा आहे; तो सर्व विद्यांचा बीज, मंत्रांमध्ये पहिला आणि अतिशय सुंदर आहे.

अतिसूक्ष्मं महार्थं च ज्ञेयं तद्वटबीजवत् वेदः स त्रिगुणातीतः सर्वज्ञः सर्वकृत्प्रभुः

हा मंत्र अतिशय सूक्ष्म असूनही मोठा अर्थ सांगणारा आहे, वटवृक्षाच्या बीजासारखा जाणण्यासारखा आहे; तो वेद त्रिगुणांपलीकडे, सर्वज्ञ आणि सर्व कर्मांचा स्वामी आहे.

ओमित्येकाक्षरं मन्त्रं स्थितः सर्वगतः शिवः मन्त्रे षडक्षरे सूक्ष्मे पञ्चाक्षरतनुः शिवः

'ॐ' हे एकाक्षरी मंत्र म्हणजेच शिव, जो सर्वत्र आहे; आणि सूक्ष्म षडक्षरी मंत्रात शिव पञ्चाक्षरी रूपाने वास करतो.

वाच्यवाचकभावेन स्थितः साक्षात्स्वभावतः वाच्यः शिवः प्रमेयत्वान् मन्त्रस्तद्वाचकः स्मृतः

शिव स्वतःच अर्थ आणि शब्द या दोन्ही रूपात आहे; कारण तो जाणण्याचा विषय आहे म्हणून तो अर्थ, आणि मंत्र त्याचा शब्द म्हणून ओळखला जातो.