लिङ्गपुराणम्

बुद्धिर्विवेचना वेद्यं बुध्यते बुद्धिरुच्यते सूक्ष्मे व्यवहिते ऽतीते विप्रकृष्टे त्वनागते

ज्या बुद्धीने आपण जाणण्यासारख्या गोष्टी समजून घेतो, तीच बुद्धी म्हणतात. ती सूक्ष्म, लपलेली, भूतकाळातील, दूरची किंवा भविष्यातील असो, ती सर्वकाही ओळखते.

सर्वत्र सर्वदा ज्ञानं प्रतिभानुक्रमेण तु श्रवणात्सर्वशब्दानाम् अप्रयत्नेन योगिनः

सर्व ठिकाणी आणि सर्व काळ ज्ञान प्रकट होतं, ते अंतःप्रेरणेच्या अनुक्रमाने. योगी सर्व शब्द ऐकून सहज समजून घेतो.

ह्रस्वदीर्घप्लुतादीनां गुह्यानां श्रवणादपि स्पर्शस्याधिगमो यस् तु वेदना तूपपादिता

लहान, मोठ्या आणि दीर्घ अशा सूक्ष्म ध्वनींचे, तसेच गुप्त ध्वनी ऐकूनही, स्पर्शाची जाणीव होते; ह्यालाच प्रत्यक्ष ज्ञान म्हणतात.

दर्शनाद्दिव्यरूपाणां दर्शनं चाप्रयत्नतः संविद्दिव्यरसे तस्मिन्न् आस्वादो ह्यप्रयत्नतः

दैवी रूपांचं दर्शन केल्यावर, सहजपणे त्यांचं दर्शन होतं; दैवी रसाची जाणीव झाल्यावर, त्याचा आस्वादही सहज मिळतो.

वार्त्ता च दिव्यगन्धानां तन्मात्रा बुद्धिसंविदा विन्दन्ते योगिनस्तस्माद् आब्रह्मभुवनं द्विजाः

बुद्धीच्या जाणीवेने योगी दैवी सुगंधांचं सार सर्व लोकांत, अगदी ब्रह्मलोकापर्यंत, ओळखू शकतात, हे द्विजांनो.

जगत्यस्मिन् हि देहस्थं चतुःषष्टिगुणं समम् औपसर्गिकम् एतेषु गुणेषु गुणितं द्विजाः

या जगात, शरीरात, चौसष्ट गुण समान प्रमाणात आहेत, आणि हे सर्व गुण अडथळ्यांमुळे निर्माण झालेले आहेत, हे द्विजांनो.

संत्याज्यं सर्वथा सर्वम् औपसर्गिकमात्मनः पैशाचे पार्थिवं चाप्यं राक्षसानां पुरे द्विजाः

स्वतःच्या सर्व अडथळ्यांमुळे निर्माण झालेल्या गोष्टी — पिशाच्च, पृथ्वीवरील आणि जलातील, तसेच राक्षसांच्या नगरीतील — या नेहमीच सोडाव्या लागतात, हे द्विजांनो.

याक्षे तु तैजसं प्रोक्तं गान्धर्वे श्वसनात्मकम् ऐन्द्रे व्योमात्मकं सर्वं सौम्ये चैव तु मानसम्

यक्षांच्या लोकात तेजस्वी गुण, गंधर्वांच्या लोकात वायूचा गुण, इंद्राच्या लोकात आकाशाचा गुण आणि सोमाच्या लोकात मानसिक गुण प्रबळ असतो.

प्राजापत्ये त्वहङ्कारं ब्राह्मे बोधमनुत्तमम् आद्ये चाष्टौ द्वितीये च तथा षोडशरूपकम्

प्रजापतीच्या लोकात अहंकार असतो; ब्रह्माच्या लोकात श्रेष्ठ ज्ञान असतं; पहिल्या लोकात आठ, दुसऱ्यात सोळा रूपं आढळतात.

चतुर्विंशत्तृतीये तु द्वात्रिंशच्च चतुर्थके चत्वारिंशत् पञ्चमे तु भूतमात्रात्मकं स्मृतम्

तिसऱ्या लोकात चोवीस, चौथ्या लोकात बत्तीस, पाचव्या लोकात चाळीस गुण आहेत; आणि पाचव्या लोकात ते पंचमहाभूतांनी बनलेलं मानतात.

गन्धो रसस् तथा रूपं शब्दः स्पर्शस्तथैव च प्रत्येकमष्टधा सिद्धं पञ्चमे तच्छतक्रतोः

गंध, रस, रूप, शब्द आणि स्पर्श — हे प्रत्येक आठ प्रकारांनी स्थिर आहेत; पाचव्या लोकात हे शतकर्मधारी देवतेचं साध्य मानतात.

तथाष्टचत्वारिंशच् च षट्पञ्चाशत्तथैव च चतुःषष्टिगुणं ब्राह्मं लभते द्विजसत्तमाः

अशीच अठ्ठेचाळीस, मग छप्पन्न, आणि शेवटी चौसष्ट गुणांची ब्राह्मी सिद्धी प्राप्त होते, हे श्रेष्ठ द्विजांनो.

औपसर्गिकम् आ ब्रह्म भुवनेषु परित्यजेत् लोकेष्वालोक्य योगेन योगवित्परमं सुखम्

सर्व अडथळ्यांपासून निर्माण झालेलं, अगदी ब्रह्मलोकापर्यंत, सोडावं; योगाने सर्व लोकांचा अनुभव घेत, योग जाणणारा श्रेष्ठ आनंद मिळवतो.

स्थूलता ह्रस्वता बाल्यं वार्धक्यं यौवनं तथा नानाजातिस्वरूपं च चतुर्भिर् देहधारणम्

स्थूलपणा, लहानपण, बाल्य, वार्धक्य, तारुण्य आणि विविध रूपे — या चार गोष्टींनी शरीराची धारणा होते.

पार्थिवांशं विना नित्यं सुरभिर् गन्धसंयुतः एतदष्टगुणं प्रोक्तम् ऐश्वर्यं पार्थिवं महत्

पृथ्वीचा अंश नसतानाही, तो नेहमी सुगंधित आणि गंधयुक्त असतो; हे आठ गुणांचं मोठं ऐश्वर्य पृथ्वीवरील श्रेष्ठ मानलं जातं.

जले निवसनं यद्वद् भूम्यामिव विनिर्गमः इच्छेच्छक्तः स्वयं पातुं समुद्रमपि नातुरः

जसं पाण्यात राहून जमिनीवर सहज बाहेर पडता येतं, तसं इच्छाशक्तीने, कोणीही समुद्रही सहज प्यायला शकतो, त्याला काही त्रास होत नाही.

यत्रेच्छति जगत्यस्मिंस् तत्रास्य जलदर्शनम् यद्यद्वस्तु समादाय भोक्तुमिच्छति कामतः

या जगात जिथे तो इच्छतो, तिथे त्याला पाणी दिसतं; आणि जे काही वस्तू तो घ्याव्या आणि उपभोगाव्या असं वाटतं, ते तो इच्छेप्रमाणे करू शकतो.

तत्तद्रसान्वितं तस्य त्रयाणां देहधारणम् भाण्डं विनाथ हस्तेन जलपिण्डस्य धारणम्

त्या तिघांच्या देहांना त्यांच्या त्यांच्या गुणांनी युक्त ठेवणे, हे जणू काही भांडे नसताना हाताने पाण्याचा गोळा धरून ठेवण्यासारखे आहे.

अव्रणत्वं शरीरस्य पार्थिवेन समन्वितम् एतत् षोडशकं प्रोक्तम् आप्यमैश्वर्यमुत्तमम्

शरीराला इजा न होणे हे पृथ्वीच्या गुणांमुळे होते, आणि हे सोळा प्रकारचे श्रेष्ठ जलतत्त्वाचे सामर्थ्य आहे असे सांगितले आहे.

देहादग्निविनिर्माणं तत्तापभयवर्जितम् लोकं दग्धमपीहान्यद् अदग्धं स्वविधानतः

अग्नीपासून शरीराची निर्मिती होते, पण त्यात जळण्याची भीती नसते; जरी हा जग जळून गेले तरी, त्याच्या स्वतःच्या व्यवस्थेने दुसरे अजळलेले राहते.

जलमध्ये हुतवहं चाधाय परिरक्षणम् अग्निनिग्रहणं हस्ते स्मृतिमात्रेण चागमः

पाण्याच्या मध्ये अग्नी ठेवला तर तो सुरक्षित राहतो; अग्नीला हाताने आवरता येते, आणि केवळ आठवणीने तो बोलावता येतो, असे शिकवले आहे.

भस्मीभूतविनिर्माणं यथापूर्वं सकामतः द्वाभ्यां रूपविनिष्पत्तिर् विना तैस्त्रिभिर् आत्मनः

पूर्वीप्रमाणे इच्छेने राखेची निर्मिती करता येते; दोन तत्त्वांनी रूप प्रकट होते, पण त्यांशिवाय, तीन तत्त्वांनी स्वतःहून प्रकट होते.

चतुर्विंशात्मकं ह्येतत् तैजसं मुनिपुङ्गवाः मनोगतित्वं भूतानाम् अन्तर्निवसनं तथा

हे चोवीस तत्त्वांनी बनलेले तेजस्वी सामर्थ्य आहे, हे श्रेष्ठ ऋषींनो; यात सर्व भूतांच्या मनाचा वेग आणि त्यांच्या अंतर्यामी वास आहे.

पर्वतादिमहाभारस्कन्धेनोद्वहनं पुनः लघुत्वं च गुरुत्वं च पाणिभ्यां वायुधारणम्

पुन्हा, मोठ्या पर्वतांचे भार उचलणे, तसेच हलकेपणा आणि जडपणा, हे सर्व हातांनी वायूचे सामर्थ्य धारण केल्याने शक्य होते.

अङ्गुल्यग्रनिघातेन भूमेः सर्वत्र कंपनम् एकेन देहनिष्पत्तिर् वातैश्वर्यं स्मृतं बुधैः

बोटांच्या टोकांनी ठोके दिल्यास पृथ्वीवर सर्वत्र कंप निर्माण होतो; एकाच गोष्टीने शरीराची निर्मिती होते, आणि वायूवर प्रभुत्व मिळवणे हे ज्ञानी लोक ओळखतात.

छायाविहीननिष्पत्तिर् इन्द्रियाणां च दर्शनम् आकाशगमनं नित्यम् इन्द्रियार्थैः समन्वितम्

छाया नसलेली निर्मिती, इंद्रियांचे दर्शन, अवकाशातून सतत गती, आणि इंद्रियांच्या विषयांसह असणे.

दूरे च शब्दग्रहणं सर्वशब्दावगाहनम् तन्मात्रलिङ्गग्रहणं सर्वप्राणिनिदर्शनम्

दूरवरचे शब्द ऐकणे, सर्व शब्दांमध्ये एकरूप होणे, सूक्ष्म चिन्हे जाणणे, आणि सर्व जीवांचे दर्शन करणे.

ऐन्द्रम् ऐश्वर्यम् इत्युक्तम् एतैरुक्तः पुरातनः यथाकामोपलब्धिश् च यथाकामविनिर्गमः

हे ऐंद्र सामर्थ्य म्हणून ओळखले जाते; प्राचीन काळी असेच सांगितले आहे, आणि इच्छेनुसार प्राप्ती व इच्छेनुसार निर्गमन होते.

सर्वत्राभिभवश्चैव सर्वगुह्यनिदर्शनम् कामानुरूपनिर्माणं वशित्वं प्रियदर्शनम्

सर्वत्र विजय मिळवणे, सर्व गुपितांचा उलगडा करणे, इच्छेनुसार निर्मिती करणे, वशता आणि प्रियदर्शन.