लिङ्गपुराणम्

कर्मयज्ञसहस्रेभ्यस् तपोयज्ञो विशिष्यते तपोयज्ञसहस्रेभ्यो जपयज्ञो विशिष्यते

हजारो कर्मयज्ञांपेक्षा तपयज्ञ श्रेष्ठ आहे; हजारो तपयज्ञांपेक्षा जपयज्ञ श्रेष्ठ आहे.

जपयज्ञसहस्रेभ्यो ध्यानयज्ञो विशिष्यते ध्यानयज्ञात्परो नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम्

हजारो जपयज्ञांपेक्षा ध्यानयज्ञ श्रेष्ठ आहे; ध्यानयज्ञापेक्षा श्रेष्ठ काहीच नाही; ध्यान हे ज्ञान मिळवण्याचं साधन आहे.

यदा समरसे निष्ठो योगी ध्यानेन पश्यति ध्यानयज्ञरतस्यास्य तदा संनिहितः शिवः

जेव्हा योगी समत्वात स्थिर राहून ध्यानाने पाहतो, तेव्हा ध्यानयज्ञात मग्न असणाऱ्याजवळ शिव प्रत्यक्ष असतो.

नास्ति विज्ञानिनां शौचं प्रायश्चित्तादि चोदना विशुद्धा विद्यया सर्वे ब्रह्मविद्याविदो जनाः

खऱ्या ज्ञान असणाऱ्यांना शुद्धतेच्या किंवा प्रायश्चित्ताच्या कर्मांची गरज नसते; ब्रह्मज्ञान असो वा नसो, सर्व लोक फक्त ज्ञानामुळेच शुद्ध होतात.

नास्ति क्रिया च लोकेषु सुखं दुःखं विचारतः धर्माधर्मौ जपो होमो ध्यानिनां संनिधिः सदा

ज्यांना विचारशक्ती आहे, त्यांच्यासाठी या जगात कृती, सुख किंवा दुःख नसते; ध्यानात मग्न असणाऱ्यांसाठी धर्म, अधर्म, जप आणि होम हे नेहमीच त्यांच्या अंतरंगात असतात.

परानन्दात्मकं लिङ्गं विशुद्धं शिवमक्षरम् निष्कलं सर्वगं ज्ञेयं योगिनां हृदि संस्थितम्

परमानंदस्वरूप, निर्मळ, मंगल, नाशरहित, अविभाज्य आणि सर्वत्र असलेलं लिंग योग्यांच्या हृदयात स्थिर आहे, असं ओळखावं.

लिङ्गं तु द्विविधं प्राहुर् बाह्यमाभ्यन्तरं द्विजाः बाह्यं स्थूलं मुनिश्रेष्ठाः सूक्ष्ममाभ्यन्तरं द्विजाः

द्विजजन सांगतात की लिंग दोन प्रकारचं असतं: बाह्य आणि आंतर; श्रेष्ठ मुनी म्हणतात की बाह्य लिंग स्थूल असतं आणि आंतर लिंग सूक्ष्म असतं.

कर्मयज्ञरताः स्थूलाः स्थूललिङ्गार्चने रताः असतां भावनार्थाय नान्यथा स्थूलविग्रहः

कर्मयज्ञात रमणारे लोक स्थूल लिंगाच्या पूजेत आसक्त असतात; अशा लोकांच्या भावना जागवण्यासाठीच स्थूल मूर्ती आहे, अन्य कारण नाही.

आध्यात्मिकं च यल्लिङ्गं प्रत्यक्षं यस्य नो भवेत् असौ मूढो बहिः सर्वं कल्पयित्वैव नान्यथा

ज्याला आपल्या अंतरंगातील लिंग प्रत्यक्ष जाणवत नाही, तो मूढ आहे; तो सर्व काही बाह्यच समजतो आणि दुसरं काहीच मानत नाही.

ज्ञानिनां सूक्ष्मममलं भवेत्प्रत्यक्षमव्ययम् यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम्

ज्ञानी लोकांसाठी सूक्ष्म, निर्मळ आणि नाशरहित लिंग प्रत्यक्ष अनुभवता येतं; जसं अज्ञानी लोकांसाठी माती, लाकूड यांसारख्या वस्तूंमधून स्थूल लिंगाची कल्पना होते.

अर्थो विचारतो नास्तीत्य् अन्ये तत्त्वार्थवेदिनः निष्कलः सकलश्चेति सर्वं शिवमयं ततः

जे तत्त्वाचा अर्थ जाणतात, ते म्हणतात की विचाराने वेगळेपण राहत नाही; सगळीच सृष्टी शिवारूप आहे, गुणांसह आणि गुणांशिवाय.

व्योमैकमपि दृष्टं हि शरावं प्रति सुव्रताः पृथक्त्वं चापृथक्त्वं च शङ्करस्येति चापरे

सज्जनांनो, जसं एका मडक्यातील आकाश एकच दिसतं, तसं काही जण म्हणतात की वेगळेपण आणि एकरूपता हे शंकराचेच आहेत.

प्रत्ययार्थं हि जगताम् एकस्थो ऽपि दिवाकरः एको ऽपि बहुधा दृष्टो जलाधारेषु सुव्रताः

समजून घेण्यासाठी, सज्जनांनो, जरी सूर्य एकच असला तरी वेगवेगळ्या पाण्याच्या पात्रांत तो अनेक दिसतो.

जन्तवो दिवि भूमौ च सर्वे वै पाञ्चभौतिकाः तथापि बहुला दृष्टा जातिव्यक्तिविभेदतः

स्वर्गात आणि पृथ्वीवर सर्व जीव पंचमहाभूतांनी बनलेले आहेत; तरीही जाती आणि व्यक्तींच्या वेगळेपणामुळे ते अनेक दिसतात.

दृश्यते श्रूयते यद्यत् तत्तद्विद्धि शिवात्मकम् भेदो जनानां लोके ऽस्मिन् प्रतिभासो विचारतः

जे काही दिसतं किंवा ऐकू येतं, ते सर्व शिवारूपच आहे असं समजा; या जगात लोकांमधील भेद फक्त भास आहे, विचार केला तर.

स्वप्ने च विपुलान् भोगान् भुक्त्वा मर्त्यः सुखी भवेत् दुःखी च भोगं दुःखं च नानुभूतं विचारतः

माणूस स्वप्नात मोठ्या सुखांचा अनुभव घेतो आणि सुखी किंवा दुःखी होतो; पण विचार केला तर ना सुख ना दुःख खरंच अनुभवलेलं नसतं.

एवमाहुस्तथान्ये च सर्वे वेदार्थतत्त्वगाः हृदि संसारिणां साक्षात् सकलः परमेश्वरः

असंच वेदांचा खरा अर्थ जाणणारे इतरही म्हणतात: संसारात अडकलेल्या लोकांच्या हृदयात सकल गुणांनी युक्त परमेश्वर प्रत्यक्ष वास करतो.

योगिनां निष्कलो देवो ज्ञानिनां च जगन्मयः त्रिविधं परमेशस्य वपुर्लोके प्रशस्यते

योग्यांसाठी देव गुणरहित असतो; ज्ञानी लोकांसाठी तो सर्वत्र व्यापलेला असतो; परमेश्वराच्या तीन रूपांची या जगात स्तुती केली जाते.

निष्कलं प्रथमं चैकं ततः सकलनिष्कलम् तृतीयं सकलं चैव नान्यथेति द्विजोत्तमाः

पहिलं रूप निराकार, दुसरं गुणयुक्त आणि गुणरहित, आणि तिसरं केवळ गुणयुक्त; याशिवाय दुसरं काही नाही, हे द्विजश्रेष्ठांनो.

अर्चयन्ति मुहुः केचित् सदा सकलनिष्कलम् सर्वज्ञं हृदये केचिच् छिवलिङ्गे विभावसौ

काही लोक गुणयुक्त आणि गुणरहित रूपाची वारंवार पूजा करतात; काही सर्वज्ञाला हृदयात, शिवलिंगात किंवा अग्नित पूजतात.

सकलं मुनयः केचित् सदा संसारवर्तिनः एवमभ्यर्चयन्त्येव सदाराः ससुता नराः

काही मुनी, जे नेहमी संसारात गुंतलेले असतात, ते फक्त गुणयुक्त रूपाचीच पूजा करतात; अशाच प्रकारे पत्नी आणि मुलांसह असणारे पुरुष नेहमी पूजा करतात.

यथा शिवस् तथा देवी यथा देवी तथा शिवः तस्मादभेदबुद्ध्यैव सप्तविंशत्प्रभेदतः

जसा शंकर तशीच देवी, आणि जशी देवी तसाच शंकर. म्हणून, एकरूपतेची समज ठेवून, त्या सत्तावीस भेदांचा विचार करावा.

यजन्ति देहे बाह्ये च चतुष्कोणे षडस्रके दशारे द्वादशारे च षोडशारे त्रिरस्रके

ते देहात आणि बाहेर, चौकोनी, सहाकोनी, दहा आरांनी, बारा आरांनी, सोळा आरांनी आणि त्रिकोणी अशा विविध रूपांत पूजा करतात.

स स्वेच्छया शिवः साक्षाद् देव्या सार्धं स्थितः प्रभुः संतारणार्थं च शिवः सदसद्व्यक्तिवर्जितः

शंकर आपल्या इच्छेने, देवीसोबत, मुक्तीसाठी, साक्षात तिथे वास करतो. तो शंकर अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्हींच्या पलीकडे आहे.

तमेकमाहुर्द्विगुणं च केचित् केचित्तमाहुस्त्रिगुणात्मकं च ऊचुस् तथा तं च शिवं तथान्ये संसारिणं वेदविदो वदन्ति

कोणी त्याला एक म्हणतात, काही दोन म्हणतात, तर काही त्याला त्रैगुण्यस्वरूप मानतात. वेद जाणणारे काही लोक म्हणतात की शंकरच संसारात फिरणारा जीव आहे.

भक्त्या च योगेन शुभेन युक्ता विप्राः सदा धर्मरता विशिष्टाः यजन्ति योगेशम् अशेषमूर्तिं षडस्रमध्ये भगवन्तमेव

जे ब्राह्मण नेहमी धर्मात रमलेले, भक्ती आणि योगाने युक्त असतात, ते योगेश्वराची, सर्व रूपांचा धनी असलेल्या भगवंताची, सहाकोणी आकृतीच्या मध्यभागी पूजा करतात.

ये तत्र पश्यन्ति शिवं त्रिरस्रे त्रितत्त्वमध्ये त्रिगुणं त्रियक्षम् ते यान्ति चैनं न च योगिनो ऽन्ये तया च देव्या पुरुषं पुराणम्

जे त्रिकोणी आकृतीत, तीन तत्त्वांच्या मध्ये, त्रिगुणी आणि त्रिनेत्री अशा शंकराचे दर्शन करतात, ते त्याला प्राप्त होतात; इतर योगींना तसे होत नाही. आणि त्या देवीमुळेच, प्राचीन पुरुष प्राप्त होतो.

अतः परं प्रवक्ष्यामि स्वेच्छाविग्रहसंभवम् प्रतिष्ठायाः फलं सर्वं सर्वलोकहिताय वै

आता मी पुढे, आपल्या इच्छेने निर्माण झालेल्या मूर्तीची स्थापना केल्याने मिळणारे संपूर्ण फळ, सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी सांगतो.

स्कन्दोमासहितं देवम् आसीनं परमासने कृत्वा भक्त्या प्रतिष्ठाप्य सर्वान्कामानवाप्नुयात्

स्कंदासह देवाला, परमासनावर बसवून, भक्तीने स्थापना केल्यास, सर्व इच्छा पूर्ण होतात.