लिङ्गपुराणम्

षड्विधं लिङ्गमित्याहुर् द्रव्याणां च प्रभेदतः तेषां भेदाश्चतुर्युक्तचत्वारिंशदिति स्मृताः

लिंग सहा प्रकारचे असते, ते त्यांच्या द्रव्यांनुसार वेगळे ओळखले जातात; त्यांचे विभाग चार प्रकारांनी सांगितलेले एकूण चव्वेचाळीस आहेत.

शैलजं प्रथमं प्रोक्तं तद्धि साक्षाच्चतुर्विधम् द्वितीयं रत्नजं तच्च सप्तधा मुनिसत्तमाः

पहिले शिलापासून बनलेले लिंग सांगितले आहे, ते चार प्रकारचे आहे; दुसरे रत्नापासून बनलेले असून, ते सात प्रकारचे आहे, हे श्रेष्ठ मुनींनो.

तृतीयं धातुजं लिङ्गम् अष्टधा परमेष्ठिनः तुरीयं दारुजं लिङ्गं तत्तु षोडशधोच्यते

तिसरे धातूपासून बनलेले लिंग परमेश्वराच्या मते आठ प्रकारचे आहे; चौथे लाकडापासून बनलेले असून, ते सोळा प्रकारचे सांगितले आहे.

मृन्मयं पञ्चमं लिङ्गं द्विधा भिन्नं द्विजोत्तमाः षष्ठं तु क्षणिकं लिङ्गं सप्तधा परिकीर्तितम्

पाचवे मातीचे लिंग दोन प्रकारचे आहे, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो; सहावे क्षणिक लिंग असून, ते सात प्रकारे ओळखले जाते.

श्रीप्रदं रत्नजं लिङ्गं शैलजं सर्वसिद्धिदम् धातुजं धनदं साक्षाद् दारुजं भोगसिद्धिदम्

रत्नापासून बनलेले लिंग श्री देते; शिलापासून बनलेले सर्व सिद्धी देते; धातूपासून बनलेले थेट धन देते; लाकडाचे लिंग भोगसिद्धी मिळवून देते.

मृन्मयं चैव विप्रेन्द्राः सर्वसिद्धिकरं शुभम् शैलजं चोत्तमं प्रोक्तं मध्यमं चैव धातुजम्

मातीचे लिंग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, शुभ आणि सर्व सिद्धी देणारे आहे; शिलापासून बनलेले श्रेष्ठ मानले आहे, आणि धातूपासून बनलेले मध्यम समजले जाते.

बहुधा लिङ्गभेदाश् च नव चैव समासतः मूले ब्रह्मा तथा मध्ये विष्णुस्त्रिभुवनेश्वरः

लिंगांचे अनेक प्रकार आहेत, आणि एकूण नऊ संक्षिप्तपणे सांगितले आहेत; मुळाशी ब्रह्मा आहे, आणि मधोमध विष्णू, त्रिभुवनाचा स्वामी आहे.

रुद्रोपरि महादेवः प्रणवाख्यः सदाशिवः लिङ्गवेदी महादेवी त्रिगुणा त्रिमयांबिका

वरती रुद्र, महादेव, प्रणव नावाचा सदाशिव आहे; लिंगाची वेदी ही महादेवी आहे, ती त्रिगुणयुक्त आणि त्रिमूर्ती स्वरूपाची अंबिका आहे.

तया च पूजयेद्यस्तु देवी देवश् च पूजितौ शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम्

ज्याने तिच्यासह पूजा केली, त्याने देवी आणि देव दोघांचीही पूजा केली, मग ते शिलापासून, रत्नापासून, धातूपासून किंवा लाकडापासून बनलेले असो.

मृन्मयं क्षणिकं वापि भक्त्या स्थाप्य फलं शुभम् सुरेन्द्राम्भोजगर्भाग्नियमाम्बुपधनेश्वरैः

मातीचे किंवा क्षणिक लिंग जरी भक्तीने स्थापन केले, तरी शुभ फळ मिळते, हे देवराज, कमळ, अग्नी, पाणी आणि धनाचे स्वामी यांच्याद्वारे.

सिद्धविद्याधराहीन्द्रैर् यक्षदानवकिन्नरैः स्तूयमानः सुपुण्यात्मा देवदुन्दुभिनिःस्वनैः

सिद्ध, विद्याधर, नागराज, यक्ष, दानव, किन्नर यांच्या स्तुतीने, आणि देवदुंदुभीच्या निनादात, तो परम पुण्यात्मा गौरविला जातो.

भूर्भूवःस्वर्महर्लोकान् क्रमाद् वै जनतः परम् तपः सत्यं पराक्रम्य भासयन् स्वेन तेजसा

तो आपला तेजाने पृथ्वी, आकाश, स्वर्ग आणि उच्च लोक असे सर्व लोक उजळवतो, आणि तप व सत्य यांना मागे टाकतो.

लिङ्गस्थापनसन्मार्गनिहितस्वायतासिना आशु ब्रह्माण्डमुद्भिद्य निर्गच्छन्निर्विशङ्कया

लिंगस्थापनेच्या योग्य मार्गावर स्वतःला ठेवून, आपल्या लांब तलवारीने तो लवकरच ब्रह्मांडाचा कवच फोडून निर्भयपणे बाहेर पडतो.

शैलजं रत्नजं वापि धातुजं वापि दारुजम् मृन्मयं क्षणिकं त्यक्त्वा स्थापयेत्सकलं वपुः

शिलापासून, रत्नापासून, धातूपासून, लाकडापासून, मातीचे आणि क्षणिक लिंग सोडून, सर्व रूप स्थापन करावे.

विधिना चैव कृत्वा तु स्कन्दोमासहितं शुभम् कुन्दगोक्षीरसंकाशं लिङ्गं यः स्थापयेन्नरः

स्कंदमासासह विधीपूर्वक शुभ लिंग स्थापन केल्यावर, जो मनुष्य कुंद आणि गायीच्या दुधासारखे तेजस्वी लिंग स्थापन करतो, तो शुभ फळ प्राप्त करतो.

नृणां तनुं समास्थाय स्थितो रुद्रो न संशयः दर्शनात्स्पर्शनात्तस्य लभन्ते निर्वृतिं नराः

रुद्र नक्कीच माणसाचे रूप घेऊन इथे वावरतो; त्याला पाहिल्यानं आणि स्पर्श केल्यानं लोकांना पूर्ण समाधान मिळतं.

तस्य पुण्यं मया वक्तुं सम्यग्युगशतैरपि शक्यते नैव विप्रेन्द्रास् तस्माद् वै स्थापयेत् तथा

त्याच्या पुण्याचं खरं वर्णन मी शेकडो युगं जरी बोलत राहिलो, तरीही पूर्णपणे सांगता येणार नाही; म्हणूनच त्याला तसंच प्रतिष्ठित करावं.

सर्वेषामेव मर्त्यानां विभोर्दिव्यं वपुः शुभम् सकलं भावनायोग्यं योगिनामेव निष्कलम्

सर्व माणसांसाठी प्रभूचं दिव्य आणि शुभ रूप ध्यानासाठी योग्य आहे; पण योग्यांसाठी मात्र ते निर्गुण असतं.

निष्कलो निर्मलो नित्यः सकलत्वं कथं गतः वक्तुमर्हसि चास्माकं यथा पूर्वं यथा श्रुतम्

तो निर्गुण, निर्मळ आणि शाश्वत आहे; मग त्याला रूप कसं आलं? आम्हाला पूर्वी ऐकल्याप्रमाणे ते सांगावं.

परमार्थविदः केचिद् ऊचुः प्रणवरूपिणम् विज्ञानमिति विप्रेन्द्राः श्रुत्वा श्रुतिशिरस्यजम्

ज्यांना परम सत्य माहित आहे, त्यांनी त्याला प्रणवाचं रूप असं म्हटलं; हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, ऐकून त्यांनी त्याला ज्ञान, म्हणजेच वेदांतून उत्पन्न झालेलं म्हटलं.

शब्दादिविषयं ज्ञानं ज्ञानमित्यभिधीयते तज्ज्ञानं भ्रान्तिरहितम् इत्यन्ये नेति चापरे

ध्वनीसारख्या विषयांचं जे ज्ञान आहे, त्यालाच ज्ञान म्हणतात; त्यात भ्रम नसलेलं ज्ञान काही लोक म्हणतात, तर काहीजण तसं नाही असं सांगतात.

यज्ज्ञानं निर्मलं शुद्धं निर्विकल्पं निराश्रयम् गुरुप्रकाशकं ज्ञानम् इत्यन्ये मुनयो द्विजाः

जे ज्ञान निर्मळ, शुद्ध, भेदरहित आणि कोणत्याही आधाराशिवाय आहे, जे गुरुचं प्रकाशन करतं, त्यालाच काही ऋषी आणि ब्राह्मण ज्ञान म्हणतात.

ज्ञानेनैव भवेन्मुक्तिः प्रसादो ज्ञानसिद्धये उभाभ्यां मुच्यते योगी तत्रानन्दमयो भवेत्

फक्त ज्ञानामुळेच मुक्ती मिळते; कृपा ही ज्ञानप्राप्तीसाठी असते; या दोन्हीमुळे योगी मुक्त होतो आणि आनंदमय होतो.

वदन्ति मुनयः केचित् कर्मणा तस्य संगतिम् कल्पनाकल्पितं रूपं संहृत्य स्वेच्छयैव हि

काही ऋषी म्हणतात की, कर्माने त्याच्याशी संबंध येतो; कल्पनेने निर्माण केलेलं रूप मागे घेऊन तो आपल्या इच्छेनेच वागतो.

द्यौर्मूर्धा तु विभोस्तस्य खं नाभिः परमेष्ठिनः सोमसूर्याग्नयो नेत्रे दिशः श्रोत्रं महात्मनः

त्या प्रभूचं आकाश हे डोकं आहे; अवकाश हे परमेश्वराची नाभी आहे; चंद्र, सूर्य आणि अग्नी ही त्याची डोळ्यं आहेत; दिशा म्हणजे त्या महात्म्याची कानं आहेत.

चरणौ चैव पातालं समुद्रस्तस्य चांबरम् देवास्तस्य भुजाः सर्वे नक्षत्राणि च भूषणम्

पाताळ त्याचे पाय आहेत, समुद्र त्याचं वस्त्र आहे; सर्व देवता त्याच्या बाहू आहेत आणि तारका त्याची दागिने आहेत.

प्रकृतिस्तस्य पत्नी च पुरुषो लिङ्गमुच्यते वक्त्राद्वै ब्राह्मणाः सर्वे ब्रह्मा च भगवान्प्रभुः

प्रकृती ही त्याची पत्नी आहे आणि पुरुषाला लिंग असं म्हणतात; त्याच्या तोंडातून सर्व ब्राह्मण आणि भगवंत ब्रह्मा उत्पन्न झाले.

इन्द्रोपेन्द्रौ भुजाभ्यां तु क्षत्रियाश् च महात्मनः वैश्याश्चोरुप्रदेशात्तु शूद्राः पादात्पिनाकिनः

इंद्र आणि उपेंद्र त्याच्या बाहूंमधून, क्षत्रिय त्या महात्म्याच्या अंगातून, वैश्य त्याच्या मांड्यांमधून आणि शूद्र पिनाकधारीच्या पायांमधून उत्पन्न झाले.

पुष्करावर्तकाद्यास्तु केशास्तस्य प्रकीर्तिताः वायवो घ्राणजास्तस्य गतिः श्रौतं स्मृतिस् तथा

पद्माच्या आकाराचे आणि इतर प्रकारचे केस त्याचे केस आहेत असं सांगितलं आहे; वारे त्याच्या नाकातून येतात, हालचाल श्रवणातून आणि स्मरणही त्यातूनच.