लिङ्गपुराणम्

मातरः सर्वलोकानां गणानां चैव मातरः भूतानां मातरश्चैव जग्मुर्देवस्य पृष्ठतः

सर्व लोकांच्या माता, गणांच्या माता, आणि भूतांचीही माता, त्या देवाच्या मागे गेल्या.

भाति मध्ये गणानां च रथमध्ये गणेश्वरः नभस्यमलनक्षत्रे तारामध्य इवोडुराट्

गणांच्या मध्ये, रथाच्या मध्यभागी, गणेश्वर तेजाने झळकत आहे, जसा निर्मळ आकाशात ताऱ्यांमध्ये चंद्र झळकतो.

रराज देवी देवस्य गिरिजा पार्श्वसंस्थिता तदा प्रभावतो गौरी भवस्येव जगन्मयी

त्या वेळी, देवी, देवाची पत्नी गिरिजा, त्याच्या बाजूला उभी राहून, आपल्या तेजाने उजळून निघाली, जशी भवाची सर्वव्यापी गौरी.

शुभावती तदा देवी पार्श्वसंस्था विभाति सा चामरासक्तहस्ताग्रा सा हेमांबुजवर्णिका

त्या शुभ्र देवीने, बाजूला उभी राहून, हातात चामर घेतले होते, आणि ती सोन्यासारख्या कमळासारखी तेजस्वी दिसत होती.

अथ विभाति विभोर्विशदं वपुर् भसितभासितमंबिकया तया सितमिवाभ्रमहो सह विद्युता नभसि देवपतेः परमेष्ठिनः

मग त्या सर्वशक्तिमानाचा निर्मळ देह, अंगावर भस्म लावलेला, अंबिकेसह, आकाशात विजेसह पांढऱ्या मेघासारखा उजळून गेला, हे देवाधिदेव, परब्रह्मा!

भातीन्द्रधनुषाकाशं मेरुणा च यथा जगत् हिरण्यधनुषा सौम्यं वपुः शंभोः शशिद्युति

इंद्रधनुष्याने सजलेल्या आकाशासारखे, मेरू पर्वताने जसे जग उजळते तसे, शंभूचे शांत रूप, चंद्रासारखे तेजस्वी, आणि सोन्याच्या धनुष्याने शोभून दिसत होते.

सितातपत्रं रत्नांशुमिश्रितं परमेष्ठिनः यथोदये शशाङ्कस्य भात्यखण्डं हि मण्डलम्

परमेश्वराच्या पांढऱ्या छत्रावर रत्नांचे किरण मिसळलेले, जसे चंद्राच्या उदयावेळी अखंड वर्तुळ झळकते, तसे ते छत्र चमकत होते.

सदुकूला शिवे रक्ता लम्बिता भाति मालिका छत्रान्ता रत्नजाकाशात् पतन्तीव सरिद्वरा

शिवाच्या अंगावर सुंदर वस्त्रांसह लाल माळ लटकलेली, छत्राच्या टोकापर्यंत पोहोचलेली, रत्नमय शिखरावरून जणू काही पवित्र नदी वाहते आहे, असे दिसत होते.

अथ महेन्द्रविरिञ्चिविभावसुप्रभृतिभिर् नतपादसरोरुहः सह तदा च जगाम तयांबया सकललोकहिताय पुरत्रयम्

मग इंद्र, ब्रह्मा, अग्नी आणि इतरांनी त्याच्या कमळासारख्या पायांवर वाकून, अंबिकेसह, सर्व लोकांच्या हितासाठी, त्या तीन पुरांकडे प्रस्थान केले.

दग्धुं समर्थो मनसा क्षणेन चराचरं सर्वमिदं त्रिशूली किमत्र दग्धुं त्रिपुरं पिनाकी स्वयं गतश्चात्र गणैश् च सार्धम्

तीन शूलधारी मनाने आणि क्षणातच सर्व चराचर जाळू शकतो; मग त्याला स्वतः त्रिपुरं जाळण्याची काय गरज? पिनाकधारी स्वतः आपल्या गणांसह तिथे गेला.

रथेन किं चेषुवरेण तस्य गणैश् च किं देवगणैश् च शंभोः पुरत्रयं दग्धुमलुप्तशक्तेः किमेतद् इत्याहुर् अजेन्द्रमुख्याः

त्याला रथाची, उत्तम बाणाची, आपल्या गणांची किंवा देवगणांची काहीच गरज नाही, शंभूला तीन पुरं जाळायला. इंद्रादी मुख्य देव म्हणाले, 'त्याची शक्ती कमी झाली आहे का?'

मन्वाम नूनं भगवान्पिनाकी लीलार्थमेतत्सकलं प्रवर्त्तुम् व्यवस्थितश्चेति तथान्यथा चेद् आडम्बरेणास्य फलं किमन्यत्

खरंच, मला वाटतं पिनाकधारी भगवान हे सगळं केवळ खेळ म्हणून करीत आहेत; नाहीतर एवढ्या देखाव्याचं दुसरं कारण काय असू शकेल?

पुरत्रयस्यास्य समीपवर्ती सुरेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च नन्दी गणैर्गणेशस्तु रराज देव्या जगद्रथो मेरुरिवाष्टशृङ्गैः

त्या तीन नगरांच्या जवळ, देवांचा स्वामी नंदी आणि त्याच्या गणांसह, गणेश आणि त्याच्या गणांसह, आणि देवीसोबत, जगाचा रथ जसा आठ शिखरांनी असलेल्या मेरू पर्वतासारखा शोभून दिसतो, तसा तिथे तेजाने उजळून निघाला.

अथ निरीक्ष्य सुरेश्वरमीश्वरं सगणमद्रिसुतासहितं तदा त्रिपुररङ्गतलोपरि संस्थितः सुरगणो ऽनुजगाम स्वयं तथा

मग, देवांचा स्वामी, ईश्वर, आपल्या गणांसह आणि पार्वतीसोबत तिथे उभा असताना, सर्व देवगणही स्वतःच त्रिपुराच्या रणभूमीवर आले.

जगत्त्रयं सर्वमिवापरं तत् पुरत्रयं तत्र विभाति सम्यक् नरेश्वरैश्चैव गणैश् च देवैः सुरेतरैश् च त्रिविधैर्मुनीन्द्राः

तिथे ती तीन नगरं जणू दुसरं एक विश्वच भासत होती, राजे, गण, देव, इतर दिव्य प्राणी आणि तीन प्रकारचे मोठे ऋषी यांनी भरलेली.

अथ सज्यं धनुः कृत्वा शर्वः संधाय तं शरम् युक्त्वा पाशुपतास्त्रेण त्रिपुरं समचिन्तयत्

मग शर्वाने धनुष्य सजवलं, बाण लावला, त्याला पाशुपत अस्त्राचं सामर्थ्य दिलं आणि त्रिपुराचा विचार केला.

तस्मिन् स्थिते महादेवे रुद्रे विततकार्मुके पुराणि तेन कालेन जग्मुरेकत्वमाशु वै

महादेव, रुद्र, मोठं धनुष्य ताणून तिथे उभा असताना, त्या क्षणीच ती नगरं लगेच एकत्र झाली.

एकीभावं गते चैव त्रिपुरे समुपागते बभूव तुमुलो हर्षो देवतानां महात्मनाम्

त्रिपुर एकरूप होताच, महान आत्म्यांनी असलेल्या देवांमध्ये मोठा आनंद आणि जल्लोष पसरला.

ततो देवगणाः सर्वे सिद्धाश् च परमर्षयः जयेति वाचो मुमुचुः संस्तुवन्तो ऽष्टमूर्तिकम्

मग सर्व देवगण, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, आठ रूप असलेल्या प्रभूचं स्तुती करत 'जय' असा गर्जना करू लागले.

अथाह भगवान्ब्रह्मा भगनेत्रनिपातनम् पुष्ययोगे ऽपि सम्प्राप्ते लीलावशमुमापतिम्

मग भगवंत ब्रह्मदेव म्हणाले, 'भगाचा डोळा नष्ट झाला, पण पुष्य नक्षत्राचं शुभ संयोग आलं तरी, उमा-पती आपल्या इच्छेप्रमाणेच वागतो.'

स्थाने तव महादेव चेष्टेयं परमेश्वर पूर्वदेवाश् च देवाश् च समास्तव यतः प्रभो

हे महादेव, हे परमेश्वर, तुझं हे कृत्य अगदी योग्य आहे; कारण पूर्वीचे देव आणि आत्ताचे देव सर्व तुझ्यामुळेच आहेत, प्रभो.

तथापि देवा धर्मिष्ठाः पूर्वदेवाश् च पापिनः यतस्तस्माज्जगन्नाथ लीलां त्यक्तुमिहार्हसि

तरीही, हे जगन्नाथ, सध्याचे देव धर्मशील आहेत, आणि पूर्वीचे देव पापी होते; म्हणून इथे ही लीला सोडावी असं तुला योग्य आहे.

किं रथेन ध्वजेनेश तव दग्धुं पुरत्रयम् इषुणा भूतसंघैश् च विष्णुना च मया प्रभो

हे ईश्वरा, तुझ्या रथाची आणि ध्वजाची, किंवा बाण, भूतगण, विष्णू आणि माझ्या मदतीची गरजच काय आहे त्रिपुर दग्ध करण्यासाठी?

पुष्ययोगे त्वनुप्राप्ते पुरं दग्धुमिहार्हसि यावन्न यान्ति देवेश वियोगं तावदेव तु

पुष्य नक्षत्राचा शुभ संयोग आला की, हे देवाधिदेव, नगर जाळावं, पण तोपर्यंत देवगण अजून गेलेले नसावेत.

दग्धुमर्हसि शीघ्रं त्वं त्रीण्येतानि पुराणि वै अथ देवो महादेवः सर्वज्ञस्तदवैक्षत

तू लवकरच ही तीनही नगरं जाळावीत; मग सर्वज्ञ महादेवांनी त्यांच्याकडे पाहिलं.

पुरत्रयं विरूपाक्षस् तत्क्षणाद्भस्म वै कृतम् सोमश् च भगवान्विष्णुः कालाग्निर्वायुरेव च

विरूपाक्षाने त्या क्षणीच ती तीन नगरं राख केली; सोम, भगवंत विष्णू, काळ, अग्नी आणि वायू तिथे उपस्थित होते.

शरे व्यवस्थिताः सर्वे देवमूचुः प्रणम्य तम् दग्धमप्यथ देवेश वीक्षणेन पुरत्रयम्

सर्व देवगण बाणावर आपापली जागा घेऊन, त्या देवाला वंदन करून म्हणाले, 'हे देवाधिदेव, फक्त तुझ्या दृष्टिनेच त्रिपुर जळून गेलं.'

अस्मद्धितार्थं देवेश शरं मोक्तुमिहार्हसि अथ संमृज्य धनुषो ज्यां हसन् त्रिपुरार्दनः

आमच्या कल्याणासाठी, हे देवाधिदेव, तू बाण सोडावा; मग त्रिपुरार्दन हसत धनुष्याची दोरी पुसू लागला.

मुमोच बाणं विप्रेन्द्रा व्याकृष्याकर्णम् ईश्वरः तत्क्षणात्त्रिपुरं दग्ध्वा त्रिपुरान्तकरः शरः

हे श्रेष्ठ ब्राह्मणहो, ईश्वराने बाण कानापर्यंत ओढून सोडला; त्या क्षणीच त्रिपुराचा अंत करत तो बाण त्रिपुर जाळून टाकला.