लिङ्गपुराणम्

अलक्षणमनिर्देश्यम् अणोरल्पतरं शुभम् निरालम्बम् अतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

तो कोणतीही खूण नसलेला, वर्णन करता न येणारा, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म, मंगल, आधाररहित, कल्पनेपलीकडचा आणि उत्पत्ती-विनाशरहित आहे.

कैवल्यं चैव निर्वाणं निःश्रेयसम् अनुत्तमम् अमृतं चाक्षरं ब्रह्म ह्य् अपुनर्भवम् अद्भुतम्

तोच कैवल्य, निर्वाण, श्रेष्ठ आणि सर्वोच्च कल्याण, अमर, अक्षय ब्रह्म, पुनर्जन्मरहित आणि अद्भुत आहे.

महानन्दं परानन्दं योगानन्दमनामयम् हेयोपादेयरहितं सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं शिवम्

तो महान आनंद, परम आनंद, योगाचा आनंद, दुःखरहित, स्वीकार-त्याग नसलेला, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म आणि शिव आहे.

स्वयंवेद्यमवेद्यं तच् छिवं ज्ञानमयं परम् अतीन्द्रियम् अनाभासं परं तत्त्वं परात्परम्

तोच शिव, ज्ञानमय, स्वतःला जाणणारा आणि अजाणता, परम, इंद्रियांपलीकडचा, स्वरूपरहित, परम तत्त्व आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं ध्यानगम्यं विचारतः अद्वयं तमसश्चैव परस्तात्संस्थितं परम्

सर्व उपाधींपासून मुक्त, ध्यान आणि विचाराने प्राप्त होणारा, अद्वैत, अज्ञानाच्या पलीकडे स्थित आणि सर्वोच्च आहे.

मनस्येवं महादेवं हृत्पद्मे वापि चिन्तयेत् नाभौ सदाशिवं चापि सर्वदेवात्मकं विभुम्

अशा प्रकारे, मनात किंवा हृदयाच्या कमळात महादेवाचे, नाभीमध्ये सर्व देवांचे मूळ असलेल्या, सर्वव्यापी सदाशिवाचे ध्यान करावे.

देहमध्ये शिवं देवं शुद्धज्ञानमयं विभुम् कन्यसेनैव मार्गेण चोद्घातेनापि शंकरम्

शरीराच्या मध्यभागी, शुद्ध ज्ञानमय आणि सर्वव्यापी अशा शिवाचे ध्यान, कन्यसेच्या मार्गाने किंवा वरच्या दिशेने शंकराचे ध्यान करावे.

क्रमशः कन्यसेनैव मध्यमेनापि सुव्रतः उत्तमेनापि वै विद्वान् कुम्भकेन समभ्यसेत्

क्रमाने, कन्यसेच्या मार्गाने, मध्यम मार्गाने किंवा उत्तम मार्गाने, ज्ञानी माणसाने कुम्भकासह साधना करावी.

द्वात्रिंशद् रेचयेद्धीमान् हृदि नाभौ समाहितः रेचकं पूरकं त्यक्त्वा कुम्भकं च द्विजोत्तमाः

हृदयात किंवा नाभीमध्ये एकाग्र राहून, श्वासोच्छ्वास आणि श्वास घेतल्याशिवाय, दोनतीस वेळा श्वास सोडावा आणि कुम्भक साधावा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.

साक्षात्समरसेनैव देहमध्ये स्मरेच्छिवम् एकीभावं समेत्यैवं तत्र यद्रससम्भवम्

साक्षात एकरूपतेने, शरीराच्या आत शिवाचे ध्यान करावे आणि त्या एकत्वात जे काही सार मिळते ते अनुभवावे.

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् साक्षात्समरसे स्थितः धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादश धारणम्

जो ज्ञानी साक्षात एकरूपतेत स्थिर असतो, तो ब्रह्माचा आनंद जाणतो; धारणा म्हणजे बारा प्रमाण, ध्यान म्हणजे बारा धारणा.

ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिर् अभिधीयते अथवा ज्ञानिनां विप्राः सम्पर्कादेव जायते

ध्यानाच्या बारा पायऱ्यांपर्यंतची स्थिती 'समाधी' म्हणून ओळखली जाते; किंवा, ज्ञानी लोकांना फक्त संगतीमुळेही ती प्राप्त होते, हे ब्राह्मणांनो.

प्रयत्नाद्वा तयोस्तुल्यं चिराद्वा ह्यचिराद्द्विजाः योगान्तरायास् तस्याथ जायन्ते युञ्जतः पुनः

किंवा, प्रयत्नाने दोघांनाही ती समानपणे मिळते, मग ते फार काळाने असो किंवा लवकर, हे द्विजांनो; पण साधना करत असताना योगाच्या अडथळ्यांचा पुन्हा उदय होतो.

नश्यन्त्य् अभ्यासतस् ते ऽपि प्रणिधानेन वै गुरोः

पण हे अडथळेही वारंवार सरावाने आणि गुरुप्रती भक्तीने नाहीसे होतात.

आलस्यं प्रथमं पश्चाद् व्याधिपीडा प्रजायते प्रमादः संशयस्थाने चित्तस्येहानवस्थितिः

सुरुवातीला आळस येतो, त्यानंतर आजाराची वेदना निर्माण होते; मग निष्काळजीपणा, शंका आणि या विषयात मनाची स्थैर्यहीनता येते.

अश्रद्धादर्शनं भ्रान्तिर् दुःखं च त्रिविधं ततः दौर्मनस्यमयोग्येषु विषयेषु च योग्यता

श्रद्धेचा अभाव, अनुभव न होणे, गोंधळ आणि तीन प्रकारची दुःखे यानंतर येतात; मनाची खिन्नता, अयोग्य गोष्टींमध्ये असमर्थता आणि योग्य गोष्टींमध्ये समर्थता येते.

दशधाभिप्रजायन्ते मुनेर्योगान्तरायकाः आलस्यं चाप्रवृत्तिश् च गुरुत्वात्कायचित्तयोः

मुनिंना योगाच्या अडथळे दहा प्रकारे निर्माण होतात: आळस, कृतीचा अभाव, शरीर आणि मनावर जडपणा.

व्याधयो धातुवैषम्यात् कर्मजा दोषजास् तथा प्रमादस्तु समाधेस्तु साधनानाम् अभावनम्

शरीरातील घटकांच्या असमतोलामुळे होणारे रोग, कर्मामुळे येणारे आणि दोषांमुळे होणारे रोग; आणि समाधीसाठी साधनांचा विचार न करणे म्हणजेच निष्काळजीपणा.

इदं वेत्युभयस्पृक्तं विज्ञानं स्थानसंशयः अनवस्थितचित्तत्वम् अप्रतिष्ठा हि योगिनः

'हे आहे' की 'ते आहे' असा दोन्ही बाजूंनी स्पर्शलेले ज्ञान म्हणजेच स्थानाबद्दल शंका; आणि मनाची स्थैर्यहीनता म्हणजे योग्यांना खरी स्थिरता न मिळणे.

लब्धायामपि भूमौ च चित्तस्य भवबन्धनात् अश्रद्धाभावरहिता वृत्तिर्वै साधनेषु च

स्थिती मिळाल्यावरही, मनाच्या बंधनामुळे श्रद्धेचा अभाव आणि साधनांमध्ये स्थैर्य नसते.

साध्ये चित्तस्य हि गुरौ ज्ञानाचारशिवादिषु विपर्ययज्ञानमिति भ्रान्तिदर्शनम् उच्यते

मन गुरू, ज्ञान, आचार किंवा शिव वगैरेवर स्थिर असताना, चुकीचे ज्ञान म्हणजे भ्रमित दृष्टी असे म्हणतात.

अनात्मन्यात्मविज्ञानम् अज्ञानात्तस्य संनिधौ दुःखमाध्यात्मिकं प्रोक्तं तथा चैवाधिभौतिकम्

स्वतः नसलेल्या गोष्टीत आत्म्याचे ज्ञान, अज्ञानामुळे त्याच्या सान्निध्यात होते, ते अंतरंग दुःख म्हणतात; तसेच बाह्य कारणांनी होणारे दुःखही.

आधिदैविकमित्युक्तं त्रिविधं सहजं पुनः इच्छाविघातात्संक्षोभश् चेतसस्तदुदाहृतम्

दैवी कारणांनी होणारे दुःख हे तिसरे समजले जाते, आणि ही तिन्ही दुःखे नैसर्गिक आहेत; इच्छा पूर्ण न झाल्यामुळे मन अस्वस्थ होते, असे सांगितले आहे.

दौर्मनस्यं निरोद्धव्यं वैराग्येण परेण तु तमसा रजसा चैव संस्पृष्टं दुर्मनः स्मृतम्

मनाची खिन्नता ही अत्युच्च वैराग्याने थांबवावी; अज्ञान आणि रजोगुण यांच्या स्पर्शाने जी खिन्नता येते, तिला 'दुर्मन' म्हणतात.

तदा मनसि संजातं दौर्मनस्यमिति स्मृतम् हठात्स्वीकरणं कृत्वा योग्यायोग्यविवेकतः

जेव्हा मनात खिन्नता निर्माण होते, तेव्हा तिला 'दुर्मन' म्हणतात; योग्य-अयोग्याचा विचार न करता हट्टाने काही स्वीकारणे.

विषयेषु विचित्रेषु जन्तोर्विषयलोलता अन्तराया इति ख्याता योगस्यैते हि योगिनाम्

विविध विषयांमध्ये मनाची अस्थिरता म्हणजेच अडथळा; हेच योग्यांसाठी योगाच्या अडथळे आहेत.

अत्यन्तोत्साहयुक्तस्य नश्यन्ति न च संशयः प्रनष्टेष्वन्तरायेषु द्विजाः पश्चाद्धि योगिनः

ज्याच्यात अत्यंत उत्साह असतो, त्याचे हे अडथळे नक्कीच नाहीसे होतात; अडथळे नाहीसे झाल्यावर योगी पुढे जातो, हे द्विजांनो.

उपसर्गाः प्रवर्तन्ते सर्वे ते ऽसिद्धिसूचकाः प्रतिभा प्रथमा सिद्धिर् द्वितीया श्रवणा स्मृता

सर्व उपसर्ग येतात, ते सिद्धी न झाल्याची चिन्हे आहेत; प्रथम सिद्धी म्हणजे अंतःप्रेरणा, दुसरी म्हणजे श्रवण.

वार्त्ता तृतीया विप्रेन्द्रास् तुरीया चेह दर्शना आस्वादा पञ्चमी प्रोक्ता वेदना षष्ठिका स्मृता

तिसरी सिद्धी, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, म्हणजे माहिती मिळणे; चौथी येथे म्हणजे दर्शन; पाचवी म्हणजे चव, आणि सहावी म्हणजे संवेदना.