लिङ्गपुराणम्

दिशः पादा रथस्यास्य तथा चोपदिशश् च ह पुष्कराद्याः पताकाश् च सौवर्णा रत्नभूषिताः

दिशा या या रथाच्या चाकांसारख्या आहेत, तसेच उपदिशाही; कमळ वगैरे सुवर्ण आणि रत्नांनी सजलेली पताका म्हणजे त्याचे ध्वज आहेत.

समुद्रास्तस्य चत्वारो रथकम्बलिकाः स्मृताः गङ्गाद्याः सरितः श्रेष्ठाः सर्वाभरणभूषिताः

चारही समुद्र हे त्याच्या रथाच्या दोऱ्या आहेत; गंगा वगैरे श्रेष्ठ नद्या सर्व अलंकारांनी सजलेल्या आहेत.

चामरासक्तहस्ताग्राः सर्वाः स्त्रीरूपशोभिताः तत्रतत्र कृतस्थानाः शोभयांचक्रिरे रथम्

सर्व स्त्रिया, हातात चामर घेऊन, सुंदर रूपात सजलेल्या, जागोजागी उभ्या राहून त्या रथाची शोभा वाढवत आहेत.

आवहाद्यास् तथा सप्त सोपानं हैममुत्तमम् सारथिर्भगवान्ब्रह्मा देवाभीषुधराः स्मृताः

सात उत्तम सुवर्ण पायऱ्या आहेत; सारथी म्हणजे भगवंत ब्रह्मा, आणि देव हे शस्त्रधारी म्हणून ओळखले जातात.

प्रतोदो ब्रह्मणस्तस्य प्रणवो ब्रह्मदैवतम् लोकालोकाचलस्तस्य ससोपानः समन्ततः

त्याचा अंकुश म्हणजे ब्रह्म, प्रणव म्हणजे ब्रह्माचे दैवत, आणि लोकालोक पर्वत हे त्याच्या सभोवताली असलेले पायऱ्या आहेत.

विषमश् च तदा बाह्यो मानसाद्रिः सुशोभनः नासाः समन्ततस्तस्य सर्व एवाचलाः स्मृताः

मनाचा बाह्य पर्वत असमान आणि सुंदर आहे; त्याच्या सभोवताली असलेले सर्व पर्वत त्याचे नाक मानले जातात.

तलाः कपोताः कापोताः सर्वे तलनिवासिनः मेरुरेव महाछत्रं मन्दरः पार्श्वडिण्डिमः

तल, कपोत, आणि कापोत हे सर्व तळातील रहिवासी आहेत; मेरू हे मोठे छत्र आहे, आणि मंदार म्हणजे बाजूचा डमरू आहे.

शैलेन्द्रः कार्मुकं चैव ज्या भुजङ्गाधिपः स्वयम् कालरात्र्या तथैवेह तथेन्द्रधनुषा पुनः

शैलेंद्र म्हणजे धनुष्य, त्याची प्रत्यंचा म्हणजे नागांचा अधिपती, तसेच काळरात्र आणि इंद्रधनुष्य हेही त्याच्या प्रत्यंचा आहेत.

घण्टा सरस्वती देवी धनुषः श्रुतिरूपिणी इषुर्विष्णुर्महातेजाः शल्यं सोमः शरस्य च

घंटा म्हणजे सरस्वती देवी, जी वेदांचे रूप आहे; बाण म्हणजे तेजस्वी विष्णु, आणि बाणाचा टोक म्हणजे सोम.

कालाग्निस्तच्छरस्यैव साक्षात्तीक्ष्णः सुदारुणः अनीकं विषसम्भूतं वायवो वाजकाः स्मृताः

त्याचा तोंड म्हणजेच काळाचा प्रचंड, भयंकर अग्नी आहे; विषातून निर्माण झालेले वारे हेच त्याचे घोडे मानले जातात.

एवं कृत्वा रथं दिव्यं कार्मुकं च शरं तथा सारथिं जगतां चैव ब्रह्माणं प्रभुमीश्वरम्

अशा प्रकारे दिव्य रथ, धनुष्य, बाण, सारथी आणि जगांचा स्वामी ब्रह्मा यांची निर्मिती केली.

आरुरोह रथं दिव्यं रणमण्डनधृग् भवः सर्वदेवगणैर्युक्तं कम्पयन्निव रोदसी

भवाने रणासाठी सजवलेला तो दिव्य रथ सर्व देवगणांसह जणू काही आकाश आणि पृथ्वी हलवतो आहे असे वाटावे, असा चढला.

ऋषिभिः स्तूयमानश् च वन्द्यमानश् च बन्दिभिः उपनृत्तश्चाप्सरसां गणैर्नृत्यविशारदैः

ऋषी त्याची स्तुती करीत होते, गायक त्याचे गुणगान करीत होते आणि नृत्यात पारंगत अप्सरांचा समूह त्याच्या समोर नाचत होता.

सुशोभमानो वरदः सम्प्रेक्ष्यैव च सारथिम् तस्मिन्नारोहति रथं कल्पितं लोकसंभृतम्

वर देणारा तो तेजस्वी प्रभु, रथावर चढताना सारथ्याकडे पाहत होता; तो रथ सर्व जगातील जीवांनी भरलेला आणि तयार केलेला होता.

शिरोभिः पतिता भूमीं तुरगा वेदसंभवाः अथाधस्ताद्रथस्यास्य भगवान् धरणीधरः

वेदातून उत्पन्न झालेले घोडे आपले डोके खाली घालून जमिनीवर पडले; तेव्हा त्या रथाखाली भगवान, पृथ्वीचे धारक, प्रकट झाले.

वृषेन्द्ररूपी चोत्थाप्य स्थापयामास वै क्षणम् क्षणान्तरे वृषेन्द्रो ऽपि जानुभ्यामगमद्धराम्

वृषभराजाचा रूप घेऊन त्यांनी घोड्यांना उचलले आणि थोडा वेळ उभे केले; पण लगेचच वृषभराज पुन्हा गुडघ्यावर जमिनीवर पडला.

अभीषुहस्तो भगवान् उद्यम्य च हयान् विभुः स्थापयामास देवस्य वचनाद्वै रथं शुभम्

भगवान, हातात बाण घेऊन, घोड्यांना उचलले आणि देवाच्या आज्ञेने शुभ्र रथ योग्य जागी ठेवला.

ततो ऽश्वांश्चोदयामास मनोमारुतरंहसः पुराण्युद्दिश्य खस्थानि दानवानां तरस्विनाम्

नंतर त्यांनी मन आणि वाऱ्यासारखे वेगवान घोडे प्राचीन, आकाशात राहणाऱ्या बलाढ्य दानवांकडे हाकले.

अथाह भगवान् रुद्रो देवानालोक्य शङ्करः पशूनामाधिपत्यं मे दत्तं हन्मि ततो ऽसुरान्

तेव्हा भगवान रुद्र, देवांकडे पाहून म्हणाले, 'प्राण्यांवर अधिपत्य मला दिले आहे; म्हणून मी असुरांचा वध करीन.'

पृथक्पशुत्वं देवानां तथान्येषां सुरोत्तमाः कल्पयित्वैव वध्यास्ते नान्यथा नैव सत्तमाः

देव आणि इतरांचे स्वतंत्र प्राणीपण ठरवले आहे, हे श्रेष्ठ देवांनो; त्यामुळे त्यांचा वध करणे हेच योग्य आहे, दुसरा मार्ग नाही.

इति श्रुत्वा वचः सर्वं देवदेवस्य धीमतः विषादमगमन् सर्वे पशुत्वं प्रति शङ्किताः

सर्व देवांनी देवाधिदेवांच्या या बुद्धिमान वचनांचे ऐकून, प्राणीपणाच्या भीतीने मनात खिन्नता अनुभवली.

तेषां भावं ततो ज्ञात्वा देवस्तानिदमब्रवीत् मा वो ऽस्तु पशुभावे ऽस्मिन् भयं विबुधसत्तमाः

त्यांची अवस्था जाणून, देवाने त्यांना सांगितले, 'हे श्रेष्ठ देवांनो, या प्राणीपणात तुम्हाला भीती वाटू नये.'

श्रूयतां पशुभावस्य विमोक्षः क्रियतां च सः यो वै पाशुपतं दिव्यं चरिष्यति स मोक्ष्यति

'आता प्राणीपणातून मुक्ती कशी मिळते ते ऐका आणि तसे करा; जो कोणी दिव्य पाशुपत व्रत आचरतो, तो मुक्त होईल.'

पशुत्वादिति सत्यं च प्रतिज्ञातं समाहिताः ये चाप्यन्ये चरिष्यन्ति व्रतं पाशुपतं मम

'हे प्राणीपण खरे आहे आणि जाहीर केले आहे; आणि जे कोणी माझे पाशुपत व्रत आचरण करतील,'

मोक्ष्यन्ति ते न संदेहः पशुत्वात् सुरसत्तमाः नैष्ठिकं द्वादशाब्दं वा तदर्धं वर्षकत्रयम्

'ते प्राणीपणातून नक्कीच मुक्त होतील, हे श्रेष्ठ देवांनो; बारा वर्षे, त्याचे अर्धे किंवा तीन वर्षे पूर्ण निष्ठेने पाळले तरीही.'

शुश्रूषां कारयेद्यस्तु स पशुत्वाद्विमुच्यते तस्मात्परमिदं दिव्यं चरिष्यथ सुरोत्तमाः

'जो कोणी सेवा करायला लावतो, तो प्राणीपणातून मुक्त होतो; म्हणून, हे श्रेष्ठ देवांनो, तुम्ही हे सर्वोच्च आणि दिव्य व्रत पाळा.'

तथेति चाब्रुवन्देवाः शिवे लोकनमस्कृते तस्माद्वै पशवः सर्वे देवासुरनराः प्रभोः

देवांनी 'तसेच होवो' असे शिवाला, जगाच्या वंदनीयाला, सांगितले; म्हणून सर्व देव, असुर आणि माणसे हे प्रभूचे प्राणी आहेत.

रुद्रः पशुपतिश्चैव पशुपाशविमोचकः यः पशुस्तत्पशुत्वं च व्रतेनानेन संत्यजेत्

रुद्र म्हणजे पशुपती, तोच सर्व जीवांना बंधनांतून सोडवणारा आहे. जो कोणी हा व्रत करतो, तो आपली जीवत्वाची अवस्था सोडून देतो.

तत्कृत्वा न च पापीयान् इति शास्त्रस्य निश्चयः ततो विनायकः साक्षाद् बालो ऽबालपराक्रमः

हे व्रत केल्यावर माणूस अधिक पापी राहत नाही, असा शास्त्राचा ठाम निर्णय आहे. त्यानंतर विनायक, जो लहान असूनही मोठ्या सामर्थ्याचा आहे,