लिङ्गपुराणम्

त्रिकोणं च तथाग्नेयं सौम्यं सौरं स्वशक्तिभिः सौरं सौम्य तथाग्नेयम् अथ वानुक्रमेण तु

तसेच अग्नीमंडलातील त्रिकोण, चंद्रमंडल, सूर्यमंडल, त्यांच्या शक्तींसह; सूर्य, चंद्र, अग्नी अशा योग्य क्रमाने ध्यान करावे.

आग्नेयं च ततः सौरं सौम्यमेवं विधानतः अग्नेरधः प्रकल्प्यैवं धर्मादीनां चतुष्टयम्

मग अग्नी, नंतर सूर्य, त्यानंतर चंद्र, अशा प्रकारे अग्नीच्या खाली ठेवून, धर्मादी चार विभागही तसेच ध्यानात घ्यावे.

गुणत्रयं क्रमेणैव मण्डलोपरि भावयेत् सत्त्वस्थं चिन्तयेद्रुद्रं स्वशक्त्या परिमण्डितम्

मंडलावर तीन गुणांचा योग्य क्रमाने विचार करावा आणि सत्त्वात स्थिर राहून, आपल्या शक्तीने वेढलेल्या रुद्राचे ध्यान करावे.

नाभौ वाथ गले वापि भ्रूमध्ये वा यथाविधि ललाटफलिकायां वा मूर्ध्नि ध्यानं समाचरेत्

ध्यान नेमकेपणाने नाभीवर, गळ्यावर, भुवयांच्या मध्ये, कपाळाच्या मध्यभागी किंवा डोक्याच्या टोकावर करावे.

द्विदले षोडशारे वा द्वादशारे क्रमेण तु दशारे वा षडस्रे वा चतुरस्रे स्मरेच्छिवम्

कोणी दोन पाकळ्यांच्या, सोळा किरणांच्या, बारा किरणांच्या, दहा किरणांच्या, सहा बाजूच्या किंवा चार बाजूच्या कमळात शिवाचे ध्यान करावे.

कनकाभे तथागारसंनिभे सुसिते ऽपि वा द्वादशादित्यसंकाशे चन्द्रबिम्बसमे ऽपि वा

ते ध्यान कधी सोन्यासारखे तेजस्वी, कधी राजवाड्यासारखे भव्य, कधी शुभ्र, कधी बारा सूर्यांसारखे उजळ, तर कधी चंद्राच्या पूर्णाकृतीसारखे दिसते.

विद्युत्कोटिनिभे स्थाने चिन्तयेत्परमेश्वरम् अग्निवर्णे ऽथवा विद्युद् वलयाभे समाहितः

कधी विजेसारख्या चमकणाऱ्या ठिकाणी, कधी अग्निसारख्या रंगात किंवा विजेच्या वर्तुळासारख्या तेजात, एकाग्रतेने परमेश्वराचे ध्यान करावे.

वज्रकोटिप्रभे स्थाने पद्मरागनिभे ऽपि वा नीललोहितबिम्बे वा योगी ध्यानं समभ्यसेत्

कोणी वज्राच्या टोकासारख्या तेजस्वी, पद्मरागासारख्या लाल, किंवा निळसर-तांबड्या वर्तुळात योगी ध्यान करतो.

महेश्वरं हृदि ध्यायेन् नाभिपद्मे सदाशिवम् चन्द्रचूडं ललाटे तु भ्रूमध्ये शंकरं स्वयम्

हृदयात महेश्वराचे, नाभीच्या कमळात सदाशिवाचे, कपाळावर चंद्रकोरीधारीचे आणि भुवयांच्या मध्ये स्वतः शंकराचे ध्यान करावे.

दिव्ये च शाश्वतस्थाने शिवध्यानं समभ्यसेत् निर्मलं निष्कलं ब्रह्म सुशान्तं ज्ञानरूपिणम्

त्या दिव्य, शाश्वत ठिकाणी, निर्मळ, अविभाज्य, शांत आणि ज्ञानमय अशा शिवाचे ध्यान करावे.

अलक्षणमनिर्देश्यम् अणोरल्पतरं शुभम् निरालम्बम् अतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

तो कोणतीही खूण नसलेला, वर्णन करता न येणारा, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म, मंगल, आधाररहित, कल्पनेपलीकडचा आणि उत्पत्ती-विनाशरहित आहे.

कैवल्यं चैव निर्वाणं निःश्रेयसम् अनुत्तमम् अमृतं चाक्षरं ब्रह्म ह्य् अपुनर्भवम् अद्भुतम्

तोच कैवल्य, निर्वाण, श्रेष्ठ आणि सर्वोच्च कल्याण, अमर, अक्षय ब्रह्म, पुनर्जन्मरहित आणि अद्भुत आहे.

महानन्दं परानन्दं योगानन्दमनामयम् हेयोपादेयरहितं सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं शिवम्

तो महान आनंद, परम आनंद, योगाचा आनंद, दुःखरहित, स्वीकार-त्याग नसलेला, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म आणि शिव आहे.

स्वयंवेद्यमवेद्यं तच् छिवं ज्ञानमयं परम् अतीन्द्रियम् अनाभासं परं तत्त्वं परात्परम्

तोच शिव, ज्ञानमय, स्वतःला जाणणारा आणि अजाणता, परम, इंद्रियांपलीकडचा, स्वरूपरहित, परम तत्त्व आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं ध्यानगम्यं विचारतः अद्वयं तमसश्चैव परस्तात्संस्थितं परम्

सर्व उपाधींपासून मुक्त, ध्यान आणि विचाराने प्राप्त होणारा, अद्वैत, अज्ञानाच्या पलीकडे स्थित आणि सर्वोच्च आहे.

मनस्येवं महादेवं हृत्पद्मे वापि चिन्तयेत् नाभौ सदाशिवं चापि सर्वदेवात्मकं विभुम्

अशा प्रकारे, मनात किंवा हृदयाच्या कमळात महादेवाचे, नाभीमध्ये सर्व देवांचे मूळ असलेल्या, सर्वव्यापी सदाशिवाचे ध्यान करावे.

देहमध्ये शिवं देवं शुद्धज्ञानमयं विभुम् कन्यसेनैव मार्गेण चोद्घातेनापि शंकरम्

शरीराच्या मध्यभागी, शुद्ध ज्ञानमय आणि सर्वव्यापी अशा शिवाचे ध्यान, कन्यसेच्या मार्गाने किंवा वरच्या दिशेने शंकराचे ध्यान करावे.

क्रमशः कन्यसेनैव मध्यमेनापि सुव्रतः उत्तमेनापि वै विद्वान् कुम्भकेन समभ्यसेत्

क्रमाने, कन्यसेच्या मार्गाने, मध्यम मार्गाने किंवा उत्तम मार्गाने, ज्ञानी माणसाने कुम्भकासह साधना करावी.

द्वात्रिंशद् रेचयेद्धीमान् हृदि नाभौ समाहितः रेचकं पूरकं त्यक्त्वा कुम्भकं च द्विजोत्तमाः

हृदयात किंवा नाभीमध्ये एकाग्र राहून, श्वासोच्छ्वास आणि श्वास घेतल्याशिवाय, दोनतीस वेळा श्वास सोडावा आणि कुम्भक साधावा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.

साक्षात्समरसेनैव देहमध्ये स्मरेच्छिवम् एकीभावं समेत्यैवं तत्र यद्रससम्भवम्

साक्षात एकरूपतेने, शरीराच्या आत शिवाचे ध्यान करावे आणि त्या एकत्वात जे काही सार मिळते ते अनुभवावे.

आनन्दं ब्रह्मणो विद्वान् साक्षात्समरसे स्थितः धारणा द्वादशायामा ध्यानं द्वादश धारणम्

जो ज्ञानी साक्षात एकरूपतेत स्थिर असतो, तो ब्रह्माचा आनंद जाणतो; धारणा म्हणजे बारा प्रमाण, ध्यान म्हणजे बारा धारणा.

ध्यानं द्वादशकं यावत् समाधिर् अभिधीयते अथवा ज्ञानिनां विप्राः सम्पर्कादेव जायते

ध्यानाच्या बारा पायऱ्यांपर्यंतची स्थिती 'समाधी' म्हणून ओळखली जाते; किंवा, ज्ञानी लोकांना फक्त संगतीमुळेही ती प्राप्त होते, हे ब्राह्मणांनो.

प्रयत्नाद्वा तयोस्तुल्यं चिराद्वा ह्यचिराद्द्विजाः योगान्तरायास् तस्याथ जायन्ते युञ्जतः पुनः

किंवा, प्रयत्नाने दोघांनाही ती समानपणे मिळते, मग ते फार काळाने असो किंवा लवकर, हे द्विजांनो; पण साधना करत असताना योगाच्या अडथळ्यांचा पुन्हा उदय होतो.

नश्यन्त्य् अभ्यासतस् ते ऽपि प्रणिधानेन वै गुरोः

पण हे अडथळेही वारंवार सरावाने आणि गुरुप्रती भक्तीने नाहीसे होतात.

आलस्यं प्रथमं पश्चाद् व्याधिपीडा प्रजायते प्रमादः संशयस्थाने चित्तस्येहानवस्थितिः

सुरुवातीला आळस येतो, त्यानंतर आजाराची वेदना निर्माण होते; मग निष्काळजीपणा, शंका आणि या विषयात मनाची स्थैर्यहीनता येते.

अश्रद्धादर्शनं भ्रान्तिर् दुःखं च त्रिविधं ततः दौर्मनस्यमयोग्येषु विषयेषु च योग्यता

श्रद्धेचा अभाव, अनुभव न होणे, गोंधळ आणि तीन प्रकारची दुःखे यानंतर येतात; मनाची खिन्नता, अयोग्य गोष्टींमध्ये असमर्थता आणि योग्य गोष्टींमध्ये समर्थता येते.

दशधाभिप्रजायन्ते मुनेर्योगान्तरायकाः आलस्यं चाप्रवृत्तिश् च गुरुत्वात्कायचित्तयोः

मुनिंना योगाच्या अडथळे दहा प्रकारे निर्माण होतात: आळस, कृतीचा अभाव, शरीर आणि मनावर जडपणा.

व्याधयो धातुवैषम्यात् कर्मजा दोषजास् तथा प्रमादस्तु समाधेस्तु साधनानाम् अभावनम्

शरीरातील घटकांच्या असमतोलामुळे होणारे रोग, कर्मामुळे येणारे आणि दोषांमुळे होणारे रोग; आणि समाधीसाठी साधनांचा विचार न करणे म्हणजेच निष्काळजीपणा.

इदं वेत्युभयस्पृक्तं विज्ञानं स्थानसंशयः अनवस्थितचित्तत्वम् अप्रतिष्ठा हि योगिनः

'हे आहे' की 'ते आहे' असा दोन्ही बाजूंनी स्पर्शलेले ज्ञान म्हणजेच स्थानाबद्दल शंका; आणि मनाची स्थैर्यहीनता म्हणजे योग्यांना खरी स्थिरता न मिळणे.