लिङ्गपुराणम्

अत्यन्तनिर्मले सम्यक् सुप्रलिप्ते विचित्रिते दर्पणोदरसंकाशे कृष्णागरुसुधूपिते

अत्यंत स्वच्छ, नीट लिंपलेल्या, सुंदर सजवलेल्या, आरशासारख्या चमकणाऱ्या आणि कृष्णागुरूच्या सुगंधाने भरलेल्या जागी—

नानापुष्पसमाकीर्णे वितानोपरि शोभिते फलपल्लवमूलाढ्ये कुशपुष्पसमन्विते

नानाविध फुलांनी सजवलेल्या, वर छत्रांनी शोभिवलेल्या, फळे व कोवळी पाने असलेल्या, कुश व फुलांनी युक्त अशा जागी—

समासनस्थो योगाङ्गान्य् अभ्यसेद्धृषितः स्वयम् प्रणिपत्य गुरुं पश्चाद् भवं देवीं विनायकम्

योग्य आसनावर बसून, प्रथम गुरुला वंदन करून, मग भव, देवी आणि विनायक यांना नमस्कार करून, योगाचे अंग साधकाने मन लावून सरावावे.

योगीश्वरान् सशिष्यांश् च योगं युञ्जीत योगवित् आसनं स्वस्तिकं बद्ध्वा पद्ममर्धासनं तु वा

योगाचा जाणकार योगीश्वर व त्यांच्या शिष्यांसमोर, स्वस्तिक, बध्द, पद्म किंवा अर्धपद्म आसन घेऊन योगाभ्यास करावा.

समजानुस् तथा धीमान् एकजानुरथापिवा समं दृढासनो भूत्वा संहृत्य चरणावुभौ

दोन्ही गुडघे समांतर ठेवून किंवा एक गुडघा वर ठेवून, दोन्ही पाय जवळ घेऊन, स्थिर व दृढ आसन धारण करावे.

संवृतास्योपबद्धाक्ष उरो विष्टभ्य चाग्रतः पार्ष्णिभ्यां वृषणौ रक्षंस् तथा प्रजननं पुनः

तोंड बंद, डोळे स्थिर, छाती सरळ, टाचांनी वृषणांचे व जननेंद्रियाचे रक्षण करावे.

किंचिदुन्नामितशिर दन्तैर्दन्तान्न संस्पृशेत् सम्प्रेक्ष्य नासिकाग्रं स्वं दिशश्चानवलोकयन्

डोके थोडे वर, दात एकमेकांना न लागता, नाकाच्या टोकाकडे पाहत, इतर दिशांना न पाहता बसावे.

तमः प्रच्छाद्य रजसा रजः सत्त्वेन छादयेत् ततः सत्त्वस्थितो भूत्वा शिवध्यानं समभ्यसेत्

अंधारावर रजोगुण, रजोगुणावर सत्त्वगुण आच्छादून, मग सत्त्वात स्थिर राहून, शिवाचे ध्यान करावे.

ओंकारवाच्यं परमं शुद्धं दीपशिखाकृतिम् ध्यायेद्वै पुण्डरीकस्य कर्णिकायां समाहितः

ओंकाराने व्यक्त होणाऱ्या, दिव्याच्या ज्योतीसारख्या, परम शुद्ध स्वरूपाचे ध्यान, कमळाच्या कुडीमध्ये एकाग्रतेने करावे.

नाभेरधस्ताद्वा विद्वान् ध्यात्वा कमलमुत्तमम् त्र्यङ्गुले चाष्टकोणं वा पञ्चकोणमथापि वा

किंवा जाणकार साधकाने, नाभीखाली, तीन बोटे एवढ्या आकाराचे, आठ किंवा पाच पाकळ्यांचे श्रेष्ठ कमळ ध्यानात घ्यावे.

त्रिकोणं च तथाग्नेयं सौम्यं सौरं स्वशक्तिभिः सौरं सौम्य तथाग्नेयम् अथ वानुक्रमेण तु

तसेच अग्नीमंडलातील त्रिकोण, चंद्रमंडल, सूर्यमंडल, त्यांच्या शक्तींसह; सूर्य, चंद्र, अग्नी अशा योग्य क्रमाने ध्यान करावे.

आग्नेयं च ततः सौरं सौम्यमेवं विधानतः अग्नेरधः प्रकल्प्यैवं धर्मादीनां चतुष्टयम्

मग अग्नी, नंतर सूर्य, त्यानंतर चंद्र, अशा प्रकारे अग्नीच्या खाली ठेवून, धर्मादी चार विभागही तसेच ध्यानात घ्यावे.

गुणत्रयं क्रमेणैव मण्डलोपरि भावयेत् सत्त्वस्थं चिन्तयेद्रुद्रं स्वशक्त्या परिमण्डितम्

मंडलावर तीन गुणांचा योग्य क्रमाने विचार करावा आणि सत्त्वात स्थिर राहून, आपल्या शक्तीने वेढलेल्या रुद्राचे ध्यान करावे.

नाभौ वाथ गले वापि भ्रूमध्ये वा यथाविधि ललाटफलिकायां वा मूर्ध्नि ध्यानं समाचरेत्

ध्यान नेमकेपणाने नाभीवर, गळ्यावर, भुवयांच्या मध्ये, कपाळाच्या मध्यभागी किंवा डोक्याच्या टोकावर करावे.

द्विदले षोडशारे वा द्वादशारे क्रमेण तु दशारे वा षडस्रे वा चतुरस्रे स्मरेच्छिवम्

कोणी दोन पाकळ्यांच्या, सोळा किरणांच्या, बारा किरणांच्या, दहा किरणांच्या, सहा बाजूच्या किंवा चार बाजूच्या कमळात शिवाचे ध्यान करावे.

कनकाभे तथागारसंनिभे सुसिते ऽपि वा द्वादशादित्यसंकाशे चन्द्रबिम्बसमे ऽपि वा

ते ध्यान कधी सोन्यासारखे तेजस्वी, कधी राजवाड्यासारखे भव्य, कधी शुभ्र, कधी बारा सूर्यांसारखे उजळ, तर कधी चंद्राच्या पूर्णाकृतीसारखे दिसते.

विद्युत्कोटिनिभे स्थाने चिन्तयेत्परमेश्वरम् अग्निवर्णे ऽथवा विद्युद् वलयाभे समाहितः

कधी विजेसारख्या चमकणाऱ्या ठिकाणी, कधी अग्निसारख्या रंगात किंवा विजेच्या वर्तुळासारख्या तेजात, एकाग्रतेने परमेश्वराचे ध्यान करावे.

वज्रकोटिप्रभे स्थाने पद्मरागनिभे ऽपि वा नीललोहितबिम्बे वा योगी ध्यानं समभ्यसेत्

कोणी वज्राच्या टोकासारख्या तेजस्वी, पद्मरागासारख्या लाल, किंवा निळसर-तांबड्या वर्तुळात योगी ध्यान करतो.

महेश्वरं हृदि ध्यायेन् नाभिपद्मे सदाशिवम् चन्द्रचूडं ललाटे तु भ्रूमध्ये शंकरं स्वयम्

हृदयात महेश्वराचे, नाभीच्या कमळात सदाशिवाचे, कपाळावर चंद्रकोरीधारीचे आणि भुवयांच्या मध्ये स्वतः शंकराचे ध्यान करावे.

दिव्ये च शाश्वतस्थाने शिवध्यानं समभ्यसेत् निर्मलं निष्कलं ब्रह्म सुशान्तं ज्ञानरूपिणम्

त्या दिव्य, शाश्वत ठिकाणी, निर्मळ, अविभाज्य, शांत आणि ज्ञानमय अशा शिवाचे ध्यान करावे.

अलक्षणमनिर्देश्यम् अणोरल्पतरं शुभम् निरालम्बम् अतर्क्यं च विनाशोत्पत्तिवर्जितम्

तो कोणतीही खूण नसलेला, वर्णन करता न येणारा, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म, मंगल, आधाररहित, कल्पनेपलीकडचा आणि उत्पत्ती-विनाशरहित आहे.

कैवल्यं चैव निर्वाणं निःश्रेयसम् अनुत्तमम् अमृतं चाक्षरं ब्रह्म ह्य् अपुनर्भवम् अद्भुतम्

तोच कैवल्य, निर्वाण, श्रेष्ठ आणि सर्वोच्च कल्याण, अमर, अक्षय ब्रह्म, पुनर्जन्मरहित आणि अद्भुत आहे.

महानन्दं परानन्दं योगानन्दमनामयम् हेयोपादेयरहितं सूक्ष्मात्सूक्ष्मतरं शिवम्

तो महान आनंद, परम आनंद, योगाचा आनंद, दुःखरहित, स्वीकार-त्याग नसलेला, सूक्ष्माहूनही सूक्ष्म आणि शिव आहे.

स्वयंवेद्यमवेद्यं तच् छिवं ज्ञानमयं परम् अतीन्द्रियम् अनाभासं परं तत्त्वं परात्परम्

तोच शिव, ज्ञानमय, स्वतःला जाणणारा आणि अजाणता, परम, इंद्रियांपलीकडचा, स्वरूपरहित, परम तत्त्व आणि सर्वश्रेष्ठ आहे.

सर्वोपाधिविनिर्मुक्तं ध्यानगम्यं विचारतः अद्वयं तमसश्चैव परस्तात्संस्थितं परम्

सर्व उपाधींपासून मुक्त, ध्यान आणि विचाराने प्राप्त होणारा, अद्वैत, अज्ञानाच्या पलीकडे स्थित आणि सर्वोच्च आहे.

मनस्येवं महादेवं हृत्पद्मे वापि चिन्तयेत् नाभौ सदाशिवं चापि सर्वदेवात्मकं विभुम्

अशा प्रकारे, मनात किंवा हृदयाच्या कमळात महादेवाचे, नाभीमध्ये सर्व देवांचे मूळ असलेल्या, सर्वव्यापी सदाशिवाचे ध्यान करावे.

देहमध्ये शिवं देवं शुद्धज्ञानमयं विभुम् कन्यसेनैव मार्गेण चोद्घातेनापि शंकरम्

शरीराच्या मध्यभागी, शुद्ध ज्ञानमय आणि सर्वव्यापी अशा शिवाचे ध्यान, कन्यसेच्या मार्गाने किंवा वरच्या दिशेने शंकराचे ध्यान करावे.

क्रमशः कन्यसेनैव मध्यमेनापि सुव्रतः उत्तमेनापि वै विद्वान् कुम्भकेन समभ्यसेत्

क्रमाने, कन्यसेच्या मार्गाने, मध्यम मार्गाने किंवा उत्तम मार्गाने, ज्ञानी माणसाने कुम्भकासह साधना करावी.

द्वात्रिंशद् रेचयेद्धीमान् हृदि नाभौ समाहितः रेचकं पूरकं त्यक्त्वा कुम्भकं च द्विजोत्तमाः

हृदयात किंवा नाभीमध्ये एकाग्र राहून, श्वासोच्छ्वास आणि श्वास घेतल्याशिवाय, दोनतीस वेळा श्वास सोडावा आणि कुम्भक साधावा, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो.