लिङ्गपुराणम्

काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्

त्या महान आत्म्यांसाठी एक सुवर्णाचे नगर आकाशात, एक चांदीचे नगर आकाशमध्यात आणि एक लोखंडाचे नगर पृथ्वीवर होते.

एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

प्रत्येक नगर शंभर योजन लांब आणि रुंद होते. सुवर्णाचे नगर तारकाक्षाचे, तर चांदीचे कमलाक्षाचे होते.

विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः

लोखंडाचे नगर विद्युन्माळीचे होते. अशा प्रकारे ती तीन उत्तम किल्ले तयार झाली. तिथे मायाही, बलाढ्य आणि दैत्य-दानवांनी पूजित, राहू लागला.

हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा

सुवर्ण, चांदी आणि काळ्या लोखंडाच्या नगरांत मायाने स्वतःचे निवासस्थान बांधले आणि तिथे तो सामर्थ्याने राहू लागला.

एवं बभूवुर्दैत्यानाम् अतिदुर्गाणि सुव्रताः पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास् त्रैलोक्यमिव चापरम्

अशा रीतीने त्या दैत्यांची तीन प्राचीन, अत्यंत मजबूत किल्ले निर्माण झाली, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जणू त्रिलोकासारखी दुसरीच एक सृष्टी.

पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः

ती तीन नगरं तयार झाल्यावर, सर्व दैत्य त्या नगरांत गेले आणि तीनही लोकांत फार सामर्थ्यवान झाले.

कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्

त्या नगरांत इच्छापूर्ती वृक्षांनी भरलेली बागा, हत्ती-घोड्यांची गर्दी, विविध सुंदर प्रासादांनी सजलेली आणि रत्नजाळांनी झाकलेली होती.

सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः

सूर्याच्या तेजासारख्या, सर्व दिशांना तोंड असलेल्या, सुंदर आणि चंद्रासारख्या उजळणाऱ्या, लाल कमळाच्या मण्यांनी बनवलेल्या दिव्य विमानांनी ते शहर शोभून गेले होते.

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः

दिव्य प्रासादांनी, उंच गडकोटांनी आणि कैलास पर्वताच्या शिखरांसारख्या सुंदर गेटांनी, त्रिपुर हे शहर वेगवेगळ्या आणि उत्तम वास्तूंनी सजले होते.

दिव्यस्त्रीभिः सुसम्पूर्णं गन्धर्वैः सिद्धचारणैः रुद्रालयैः प्रतिगृहं साग्निहोत्रैर् द्विजोत्तमाः

तेथे दिव्य स्त्रिया, गंधर्व, सिद्ध, चारण यांनी सर्वत्र वावर होता आणि प्रत्येक घरात श्रेष्ठ ब्राह्मणांनी रुद्राच्या मंदिरात अग्निहोत्र यज्ञ चालवले होते.

वापीकूपतडागैश् च दीर्घिकाभिस्तु सर्वतः मत्तमातङ्गयूथैश् च तुरङ्गैश् च सुशोभनैः

सर्व बाजूंनी विहिरी, तलाव, मोठ्या पाणवठ्या, लांब तलाव, तसेच मदमस्त हत्तींचे कळप आणि सुंदर घोड्यांनी ते शहर वेढलेले होते.

रथैश् च विविधाकारैर् विचित्रैर्विश्वतोमुखैः सभाप्रपादिभिश् चैव क्रीडास्थानैः पृथक् पृथक्

विविध प्रकारच्या, अद्भुत आणि सर्व दिशांना तोंड असलेल्या रथांनी, सभागृहांनी, प्रवेशद्वारांनी आणि स्वतंत्र खेळण्याच्या जागांनी ते शहर सजवलेले होते.

वेदाध्ययनशालाभिर् विविधाभिः समन्ततः अधृष्यं मनसाप्यन्यैर् मयस्यैव च मायया

चोहोबाजूंनी वेदाध्ययनाच्या विविध शाळांनी वेढलेले, इतर कुणालाही मनानेही जिंकता न येणारे, केवळ मयाच्या मायेमुळे असे अभेद्य शहर होते.

पतिव्रताभिः सर्वत्र सेवितं मुनिपुङ्गवाः कृत्वापि सुमहत् पापम् अपापैः शङ्करार्चनात्

सर्वत्र पतिव्रता स्त्रियांनी सेवा केलेली, हे श्रेष्ठ ऋषींनो, मोठे पाप केले तरी शंकराची पूजा केल्याने त्या सर्व पापमुक्त झाल्या होत्या.

दैत्येश्वरैर्महाभागैः सदारैः ससुतैर्द्विजाः श्रौतस्मार्तार्थधर्मज्ञैस् तद्धर्मनिरतैः सदा

तेथे दैत्यांचे महान आणि भाग्यवान राजे, त्यांच्या पत्नी आणि पुत्रांसह, वेद आणि स्मृती यांचे धर्म जाणणारे आणि त्या धर्मात सदैव स्थिर असणारे होते.

महादेवेतरं त्यक्त्वा देवं तस्यार्चने स्थितैः व्यूढोरस्कैर् वृषस्कन्धैः सर्वायुधधरैः सदा

महादेवाशिवाय इतर सर्व देवांना सोडून, ते महादेवाच्या पूजेत स्थिर राहिलेले, रुंद छातीचे, वृषभासारखे खांदे असलेले आणि नेहमी सर्व शस्त्रांनी सज्ज असे होते.

सर्वदा क्षुधितैश्चैव दावाग्निसदृशेक्षणैः प्रशान्तैः कुपितैश्चैव कुब्जैर् वामनकैस् तथा

नेहमी उपाशी, ज्वालासारख्या डोळ्यांनी, शांत किंवा रागावलेले, तसेच कुबड्या आणि बुटक्या लोकांसह तेथे वावरत.

नीलोत्पलदलप्रख्यैर् नीलकुञ्चितमूर्धजैः नीलाद्रिमेरुसंकाशैर् नीरदोपमनिःस्वनैः मयेन रक्षितैः सर्वैः शिक्षितैर्युद्धलालसैः

नीळ कमळाच्या पाकळीसारखे, नीळ कुरळे केस असलेले, निळ्या पर्वत आणि मेरू पर्वतासारखे, मेघासारख्या गडगडाटी आवाजाने, मयाच्या सर्व शूर, शिकलेले आणि युद्धाला उत्सुक सैनिकांनी तेथे पहारा दिला होता.

अथ समररतैः सदा समन्ताच् छिवपदपूजनया सुलब्धवीर्यैः रविमरुदमरेन्द्रसंनिकाशैः सुरमथनैः सुदृढैः सुसेवितं तत्

मग, नेहमी युद्धात रमलेले, शिवाच्या पायांची पूजा करून सहज शक्ती मिळवलेले, सूर्य, वारा आणि इंद्रासारखे तेजस्वी, दृढ आणि शूर अशा लोकांनी ते शहर चोहोबाजूंनी सुरक्षित ठेवले होते.

सेन्द्रा देवा द्विजश्रेष्ठा द्रुमा दावाग्निना यथा पुरत्रयाग्निना दग्धा ह्य् अभवन् दैत्यवैभवात्

पण मग, हे श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, इंद्रासह सर्व देवता आणि झाडे, त्रिपुराच्या अग्निने जणू जंगलातील आगीप्रमाणे जळून खाक झाली, दैत्यांच्या सामर्थ्यामुळे त्यांचा नाश झाला.

अथैवं ते तदा दग्धा देवा देवेश्वरं हरिम् अभिवन्द्य तदा प्राहुस् तमप्रतिमवर्चसम्

मग, जेव्हा ते असे नष्ट झाले, तेव्हा देवांनी हरि, देवांचा स्वामी, याच्याकडे जाऊन त्याचे स्तवन केले, कारण त्याचे तेज अतुलनीय होते.

सो ऽपि नारायणः श्रीमान् चिन्तयामास चेतसा किं कार्यं देवकार्येषु भगवानिति स प्रभुः

तो तेजस्वी नारायण मनात विचार करू लागला, 'देवतांच्या कार्यासाठी काय करावे?' असा तो प्रभू मनाशी विचार करू लागला.

तदा सस्मार वै यज्ञं यज्ञमूर्तिर्जनार्दनः यज्वा यज्ञभुगीशानो यज्वनां फलदः प्रभुः

मग, यज्ञस्वरूप जनार्दनाने यज्ञाची आठवण केली; तो प्रभू, यज्ञाचा यजमान, यज्ञाचा भोग घेणारा, यज्ञ करणाऱ्यांना फळ देणारा आणि सर्व यज्ञांचा स्वामी आहे.

ततो यज्ञः स्मृतस्तेन देवकार्यार्थसिद्धये देवं ते पुरुषं चैव प्रणेमुस्तुष्टुवुस्तदा

मग, देवांच्या कार्यसिद्धीसाठी यज्ञाची आठवण करून, त्यांनी त्या दिव्य पुरुषाला वंदन केले आणि स्तुती केली.

भगवानपि तं दृष्ट्वा यज्ञं प्राह सनातनम् सनातनस्तदा सेन्द्रान् देवान् आलोक्य चाच्युतः

आणि भगवंताने तो सनातन यज्ञ पाहून बोलायला सुरुवात केली; मग सनातन अच्युताने इंद्रासह सर्व देवतांकडे पाहून त्यांना संबोधले.

अनेनोपसदा देवा यजध्वं परमेश्वरम् पुरत्रयविनाशाय जगत्त्रयविभूतये

या पद्धतीने, हे देवांनो, तुम्ही परमेन्द्राचं पूजन करा, जेणेकरून तीन नगरांचा नाश व्हावा आणि तीन लोकांवर प्रभुत्व प्रकट व्हावं.

अथ तस्य वचः श्रुत्वा देवदेवस्य धीमतः सिंहनादं महत्कृत्वा यज्ञेशं तुष्टुवुः सुराः

मग त्या बुद्धिमान देवाधिदेवाच्या शब्द ऐकून, देवांनी मोठा जयघोष केला आणि यज्ञस्वामीचं स्तुती केली.

ततः संचिन्त्य भगवान् स्वयमेव जनार्दनः पुनः प्राह स सर्वांस्तांस् त्रिदशांस्त्रिदशेश्वरः

नंतर भगवंत जनार्दनाने मनात विचार करून, पुन्हा त्या सर्व देवांना, अमरांच्या स्वामीने, संबोधलं.

हत्वा दग्ध्वा च भूतानि भुक्त्वा चान्यायतो ऽपि वा यजेद्यदि महादेवम् अपापो नात्र संशयः

कोणी अन्यायानेही जीव मारले, जाळले किंवा खाल्ले असले, तरी महादेवाचं पूजन केल्याने तो पापमुक्त होतो—यात शंका नाही.