लिङ्गपुराणम्

रुद्रः पशुपतिश्चासीत् पुरा दग्धं पुरत्रयम् देवाश् च पशवः सर्वे बभूवुस्तस्य तेजसा

रुद्र, जो पशुपती आहे, त्याने पूर्वी त्रिपुरे जाळली; त्याच्या तेजामुळे सर्व देव आणि प्राणी त्याचे पशू झाले.

यः पठेच्छृणुयाद्वापि आदिसर्गक्रमं शुभम् स याति ब्रह्मणो लोकं श्रावयेद्वा द्विजोत्तमान्

जो कोणी हा शुभ आदिसर्गाचा इतिहास म्हणतो किंवा ऐकतो, किंवा श्रेष्ठ ब्राह्मणांना ऐकवतो, तो ब्रह्मलोकाला प्राप्त होतो.

समासाद् विस्तराच्चैव सर्गः प्रोक्तस्त्वया शुभः कथं पशुपतिश्चासीत् पुरं दग्धुं महेश्वरः

संक्षिप्त आणि विस्ताराने तू हा शुभ सृष्टीचा वर्णन केला; पण महेश्वर पशुपतीने ती नगरी कशी जाळली?

कथं च पशवश्चासन् देवाः सब्रह्मकाः प्रभोः मयस्य तपसा पूर्वं सुदुर्गं निर्मितं पुरम्

आणि देव, ब्रह्मासह, पशू कसे झाले? मयाच्या तपामुळे पूर्वी ती अत्यंत दुर्गम नगरी बांधली गेली.

हैमं च राजतं दिव्यम् अयस्मयम् अनुत्तमम् सुदुर्गं देवदेवेन दग्धमित्येव नः श्रुतम्

सुवर्ण, रौप्य आणि दिव्य लोखंडाची अशी अनुपम आणि कठीण नगरी, देवांचा देवाने जाळली, असे आम्ही ऐकले आहे.

कथं ददाह भगवान् भगनेत्रनिपातनः एकेनेषुनिपातेन दिव्येनापि तदा कथम्

भगवान, जो भगाचे नेत्र फोडणारा आहे, त्याने एकाच दिव्य बाणाने ती नगरी कशी जाळली?

विष्णुनोत्पादितैर्भूतैर् न दग्धं तत्पुरत्रयम् पुरस्य संभवः सर्वो वरलाभः पुरा श्रुतः

ती त्रिपुरी विष्णूने निर्माण केलेल्या भुतांनी जळली नाही; त्या नगरीचा संपूर्ण उत्पत्ती आणि वरदानाचा इतिहास पूर्वी ऐकला आहे.

इदानीं दहनं सर्वं वक्तुमर्हसि सुव्रत तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतः पौराणिकोत्तमः

आता, हे सुभ्रत, तू त्या नगरीच्या जाळण्याचा सर्व वृत्तांत सांगावा. त्यांचे हे वचन ऐकून, श्रेष्ठ सूतांनी

यथा श्रुतं तथा प्राह व्यासाद् विश्वार्थसूचकात् त्रैलोक्यस्यास्य शापाद्धि मनोवाक्कायसंभवात्

जसे त्यांनी व्यासांकडून ऐकले, तसेच सांगितले; कारण या त्रैलोक्याच्या शापामुळे, मन, वाणी आणि शरीरातून ते उत्पन्न झाले.

निहते तारके दैत्ये तारपुत्रे सबान्धवे स्कन्देन वा प्रयत्नेन तस्य पुत्रा महाबलाः

तारक नावाच्या दैत्याचा, त्याच्या नातेवाईकांसह, स्कंदाने मोठ्या प्रयत्नाने वध केला. त्यानंतर तारकाचे बलाढ्य पुत्र,

विद्युन्माली तारकाक्षः कमलाक्षश् च वीर्यवान् तपस्तेपुर्महात्मानो महाबलपराक्रमाः

विद्युन्माळी, तारकाक्ष आणि पराक्रमी कमलाक्ष — हे सर्व थोर, सामर्थ्यवान आणि शूर, यांनी कठोर तप सुरू केले.

तप उग्रं समास्थाय नियमे परमे स्थिताः तपसा कर्शयामासुर् देहान् स्वान्दानवोत्तमाः

या दानवश्रेष्ठांनी कठोर व्रत पाळून, तीव्र तप करत आपल्या शरीरांना खूप कष्ट दिले.

तेषां पितामहः प्रीतो वरदः प्रददौ वरम् अवध्यत्वं च सर्वेषां सर्वभूतेषु सर्वदा

त्यांच्या या तपाने प्रसन्न होऊन, ब्रह्मदेवाने त्यांना वर दिला की, सर्व प्राण्यांमध्ये कोणत्याही वेळी त्यांना कोणीही मारू शकणार नाही.

सहिता वरयामासुः सर्वलोकपितामहम् तान् अब्रवीत् तदा देवो लोकानां प्रभुर् अव्ययः

ते सर्व मिळून सर्व लोकांचे पितामह ब्रह्मदेव यांच्याकडे वर मागायला गेले. तेव्हा अमर आणि सर्व लोकांचे स्वामी असलेल्या देवाने त्यांना उत्तर दिले.

नास्ति सर्वामरत्वं वै निवर्तध्वम् अतो ऽसुराः अन्यं वरं वृणीध्वं वै यादृशं सम्प्ररोचते

"सर्वांना अमरत्व मिळू शकत नाही — त्यामुळे तुम्ही या इच्छेपासून मागे फिरा, असुरांनो. तुम्हाला जे हवे ते दुसरा वर मागा."

ततस्ते सहिता दैत्याः सम्प्रधार्य परस्परम् ब्रह्माणमब्रुवन्दैत्याः प्रणिपत्य जगद्गुरुम्

मग त्या सर्व दैत्यांनी एकत्र चर्चा केली आणि जगाचा गुरु असलेल्या ब्रह्मदेवाला वंदन करून त्याला म्हणाले,

वयं पुराणि त्रीण्येव समास्थाय महीमिमाम् विचरिष्याम लोकेश त्वत्प्रसादाज्जगद्गुरो

"हे लोकांचे स्वामी, तुझ्या कृपेने आम्ही या पृथ्वीवर, तीन प्राचीन नगरांमध्ये राहू."

तथा वर्षसहस्रेषु समेष्यामः परस्परम् एकीभावं गमिष्यन्ति पुराण्येतानि चानघ

"मग हजार वर्षांनी आम्ही एकत्र येऊ आणि त्या प्राचीन नगरी, हे पापरहित, एकत्र मिळून एक होतील."

समागतानि चैतानि यो हन्याद्भगवंस्तदा एकेनैवेषुणा देवः स नो मृत्युर्भविष्यति

"हे भगवंत, जो कोणी या एकत्र झालेल्या तीन नगरांना एका बाणाने नष्ट करील, तोच आमचा मृत्यू होवो."

एवमस्त्विति तान्देवः प्रत्युक्त्वा प्राविशद्दिवम् ततो मयः स्वतपसा चक्रे वीरः पुराण्यथ

देवाने "तसेच होवो" असे सांगून त्यांना उत्तर दिले आणि नंतर स्वर्गात गेला. मग मायाने आपल्या तपाच्या बळावर ती प्राचीन नगरं बांधली.

काञ्चनं दिवि तत्रासीद् अन्तरिक्षे च राजतम् आयसं चाभवद् भूमौ पुरं तेषां महात्मनाम्

त्या महान आत्म्यांसाठी एक सुवर्णाचे नगर आकाशात, एक चांदीचे नगर आकाशमध्यात आणि एक लोखंडाचे नगर पृथ्वीवर होते.

एकैकं योजनशतं विस्तारायामतः समम् काञ्चनं तारकाक्षस्य कमलाक्षस्य राजतम्

प्रत्येक नगर शंभर योजन लांब आणि रुंद होते. सुवर्णाचे नगर तारकाक्षाचे, तर चांदीचे कमलाक्षाचे होते.

विद्युन्मालेश्चायसं वै त्रिविधं दुर्गमुत्तमम् मयश् च बलवांस्तत्र दैत्यदानवपूजितः

लोखंडाचे नगर विद्युन्माळीचे होते. अशा प्रकारे ती तीन उत्तम किल्ले तयार झाली. तिथे मायाही, बलाढ्य आणि दैत्य-दानवांनी पूजित, राहू लागला.

हैरण्ये राजते चैव कृष्णायसमये तथा आलयं चात्मनः कृत्वा तत्रास्ते बलवांस्तदा

सुवर्ण, चांदी आणि काळ्या लोखंडाच्या नगरांत मायाने स्वतःचे निवासस्थान बांधले आणि तिथे तो सामर्थ्याने राहू लागला.

एवं बभूवुर्दैत्यानाम् अतिदुर्गाणि सुव्रताः पुराणि त्रीणि विप्रेन्द्रास् त्रैलोक्यमिव चापरम्

अशा रीतीने त्या दैत्यांची तीन प्राचीन, अत्यंत मजबूत किल्ले निर्माण झाली, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, जणू त्रिलोकासारखी दुसरीच एक सृष्टी.

पुरत्रये तदा जाते सर्वे दैत्या जगत्त्रये पुरत्रयं प्रविश्यैव बभूवुस्ते बलाधिकाः

ती तीन नगरं तयार झाल्यावर, सर्व दैत्य त्या नगरांत गेले आणि तीनही लोकांत फार सामर्थ्यवान झाले.

कल्पद्रुमसमाकीर्णं गजवाजिसमाकुलम् नानाप्रसादसंकीर्णं मणिजालैः समावृतम्

त्या नगरांत इच्छापूर्ती वृक्षांनी भरलेली बागा, हत्ती-घोड्यांची गर्दी, विविध सुंदर प्रासादांनी सजलेली आणि रत्नजाळांनी झाकलेली होती.

सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैर्विश्वतोमुखैः पद्मरागमयैः शुभ्रैः शोभितं चन्द्रसंनिभैः

सूर्याच्या तेजासारख्या, सर्व दिशांना तोंड असलेल्या, सुंदर आणि चंद्रासारख्या उजळणाऱ्या, लाल कमळाच्या मण्यांनी बनवलेल्या दिव्य विमानांनी ते शहर शोभून गेले होते.

प्रासादैर्गोपुरैर्दिव्यैः कैलासशिखरोपमैः शोभितं त्रिपुरं तेषां पृथक्पृथगनुत्तमैः

दिव्य प्रासादांनी, उंच गडकोटांनी आणि कैलास पर्वताच्या शिखरांसारख्या सुंदर गेटांनी, त्रिपुर हे शहर वेगवेगळ्या आणि उत्तम वास्तूंनी सजले होते.