लिङ्गपुराणम्

विशिष्टान् हरिकेशांश् च दृष्टिघ्नांश् च कपालिनः महारूपान्विरूपांश् च विश्वरूपान् स्वरूपिणः

त्यांच्यात काही सुवर्ण केस असलेले, प्रखर दृष्टीचे, कवटी धारण करणारे, मोठ्या आणि विचित्र रूपाचे, सर्व रूपे धारण करणारे आणि स्वतःचे खरे रूप असलेले होते.

रथिनश्चर्मिणश्चैव वर्मिणश् च वरूथिनः सहस्रशतबाहूंश् च दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान्

ते रथावर बसणारे, चामड्याचे वस्त्र घालणारे, कवचधारी, ढालधारी, शेकडो-हजारो हात असलेले, दिव्य, पृथ्वीवर आणि आकाशात वावरणारे होते.

स्थूलशीर्षान् अष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस् तांस् त्रिलोचनान् अन्नादान् पिशिताशांश् च आज्यपान्सोमपानपि

त्यांचे डोके मोठे, आठ दात, दोन जीभा, तीन डोळे, अन्न आणि मांस खाणारे, तुप आणि सोमपान करणारे होते.

मीढुषो ऽतिकपालांश् च शितिकण्ठोर्ध्वरेतसः हव्यादाञ्छ्रुतधर्मांश् च धर्मिणो ह्यथ बर्हिणः

ते अत्यंत भयंकर रक्षक, निळ्या गळ्याचे, वरच्या दिशेने वीर्य असलेले, हवि खाणारे, वेदशास्त्र जाणणारे, धर्मनिष्ठ आणि कुशांनी सुशोभित होते.

आसीनान्धावतश्चैव पञ्चभूतान्सहस्रशः अध्यापिनो ऽध्यायिनश् च जपतो युञ्जतस् तथा

ते काही बसलेले, काही धावत असलेले, पाचही तत्वांचे हजारो जीव, अध्यापन करणारे, पठण करणारे, जप करणारे आणि योगात मग्न असलेले होते.

धूमवन्तो ज्वलन्तश् च नदीमन्तो ऽतिदीप्तिनः वृद्धान्बुद्धिमतश्चैव ब्रह्मिष्ठाञ्शुभदर्शनान्

ते धुरकट, ज्वलंत, गर्जना करणारे, अत्यंत तेजस्वी, वृद्ध आणि बुद्धिमान, ब्रह्मनिष्ठ आणि शुभदर्शी होते.

नीलग्रीवान् सहस्राक्षान् सर्वांश्चाथ क्षमाकरान् अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

त्यांचे गळे निळे, हजार डोळे, सर्व सहन करणारे, सर्व प्राण्यांना अदृश्य, महान योगी आणि अपार तेजस्वी होते.

भ्रमन्तो ऽभिद्रवन्तश् च प्लवन्तश् च सहस्रशः अयातयामान् असृजद् रुद्रानेतान् सुरोत्तमान्

ते हजारोंनी भटकणारे, धावणारे, उडणारे, थकवा न येणारे हे रुद्र, श्रेष्ठ देव म्हणून निर्माण झाले.

ब्रह्मा दृष्ट्वाब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः स्रष्टव्या नात्मनस्तुल्याः प्रजा देव नमो ऽस्तु ते

हे पाहून ब्रह्मदेव म्हणाले, 'हे देव, असे क्रूर डोळ्यांचे आणि स्वतःसारखेच जीव निर्माण करू नकोस. तुला नमस्कार असो.'

अन्याः सृज त्वं भद्रं ते प्रजा वै मृत्युसंयुताः नारप्स्यन्ते हि कर्माणि प्रजावगतमृत्यवः

'तू दुसरे जीव निर्माण कर, तुझे कल्याण होवो. हे जीव मृत्यूने बांधलेले आहेत आणि त्यांना आपली कर्तव्ये पार पाडता येणार नाहीत, कारण मृत्यू त्यांच्यातच आहे.'

एवमुक्तो ऽब्रवीदेनं नाहं मृत्युजरान्विताः प्रजाः स्रक्ष्यामि भद्रं ते स्थितो ऽहं त्वं सृज प्रजाः

त्यावर त्यांनी उत्तर दिले, 'मी मृत्यू आणि वार्धक्याने ग्रस्त जीव निर्माण करणार नाही. तुझे कल्याण होवो; मी स्थिर राहतो, तूच सृष्टी कर.'

एते ये वै मया सृष्टा विरूपा नीललोहिताः सहस्राणां सहस्रं तु आत्मनो निःसृताः प्रजाः

हे विचित्र, निळसर-तांबड्या रंगाचे, मी निर्माण केलेले हे हजारो-हजार जीव माझ्यातूनच उत्पन्न झाले आहेत.

एते देवा भविष्यन्ति रुद्रा नाम महाबलाः पृथिव्यामन्तरिक्षे च दिक्षु चैव परिश्रिताः

हेच देव 'रुद्र' नावाने ओळखले जातील, ते अत्यंत बलवान असून पृथ्वी, आकाश आणि सर्व दिशांना व्यापून राहतील.

शतरुद्राः समात्मानो भविष्यन्तीति याज्ञिकाः यज्ञभाजो भविष्यन्ति सर्वदेवगणैः सह

यज्ञ करणारे लोक, जे शंभर रुद्रांच्या स्वरूपाशी एकरूप झाले आहेत, ते सर्व देवतांसह यज्ञातील भाग घेतील.

मन्वन्तरेषु ये देवा भविष्यन्तीह भेदतः सार्धं तैर् ईज्यमानास् ते स्थास्यन्तीह आ युगक्षयात्

प्रत्येक मन्वंतरात वेगवेगळ्या देवता निर्माण होतील, त्या देवतांसह पूजा झाल्यावर त्या सर्व युगाच्या शेवटपर्यंत येथे राहतील.

एवमुक्तस्तदा ब्रह्मा महादेवेन धीमता प्रत्युवाच नमस्कृत्य हृष्यमाणः प्रजापतिः

त्या वेळी महादेवांनी असे सांगितल्यावर, प्रजापती ब्रह्मा आनंदाने वंदन करून उत्तर दिले.

एवं भवतु भद्रं ते यथा ते व्याहृतं विभो ब्रह्मणा समनुज्ञाते तथा सर्वमभूत्किल

तसेच होवो, तुझ्या वचनाप्रमाणे सर्व काही घडो, तुझ्यासाठी शुभ होवो. ब्रह्माने संमती दिल्यावर सर्व काही तसेच घडले.

ततः प्रभृति देवेशो न चासूयत वै प्रजाः ऊर्ध्वरेताः स्थितः स्थाणुर् यावदाभूतसंप्लवम्

त्या वेळेपासून देवांचा स्वामी नवीन सृष्टी निर्माण करत नाही, तो स्थिर राहिला आणि सर्व जगाचा प्रलय होईपर्यंत उर्ध्वरेता स्थितीत राहिला.

यस्मादुक्तः स्थितो ऽस्मीति तस्मात्स्थाणुरिति स्मृतः एष देवो महादेवः पुरुषो ऽर्कसमद्युतिः

मी स्थिर आहे असे त्याने सांगितले म्हणून त्याला 'स्थाणु' म्हणून ओळखले जाते. हा देव, महादेव, सूर्यासारखा तेजस्वी पुरुष आहे.

अर्धनारीनरवपुस् तेजसा ज्वलनोपमः स्वेच्छयासौ द्विधाभूतः पृथक् स्त्री पुरुषः पृथक्

त्याचे अर्धे रूप स्त्री आणि अर्धे पुरुष असे होते, तो अग्नीसारखा तेजस्वी होता. स्वतःच्या इच्छेने त्याने स्वतःला दोन भागांत विभाजित केले – एक स्त्री, एक पुरुष.

स एवैकादशार्धेन स्थितो ऽसौ परमेश्वरः तत्र या सा महाभागा शङ्करस्यार्धकायिनी

तो परब्रह्म एकादश अंशांनी स्थिर राहिला. त्या ठिकाणी जी महाभाग्यवती आहे, ती शंकराच्या अर्ध्या देहाची आहे.

प्रागुक्ता तु महादेवी स्त्री सैवेह सती ह्यभूत् हिताय जगतां देवी दक्षेणाराधिता पुरा

पूर्वी सांगितलेली महादेवी हीच येथे सती झाली. जगाच्या कल्याणासाठी ती देवी पूर्वी दक्षाने पूजली होती.

कार्यार्थं दक्षिणं तस्याः शुक्लं वामं तथासितम् आत्मानं विभजस्वेति प्रोक्ता देवेन शंभुना

एका कार्यासाठी शंभूनं तिला सांगितलं – 'तू स्वतःला विभाग, उजवे अंग पांढरे आणि डावे अंग काळे कर.'

सा तथोक्ता द्विधाभूता शुक्ला कृष्णा च वै द्विजाः तस्या नामानि वक्ष्यामि शृण्वन्तु च समाहिताः

ती तसेच म्हणाल्यावर दोन भागांत विभागली – एक पांढरी, एक काळी. मी तिची नावे सांगतो, सर्वांनी लक्षपूर्वक ऐका.

स्वाहा स्वधा महाविद्या मेधा लक्ष्मीः सरस्वती सती दाक्षायणी विद्या इच्छाशक्तिः क्रियात्मिका

स्वाहा, स्वधा, महाविद्या, मेधा, लक्ष्मी, सरस्वती, सती, दाक्षायणी, विद्या, इच्छाशक्ती, क्रियात्मिका –

अपर्णा चैकपर्णा च तथा चैवैकपाटला उमा हैमवती चैव कल्याणी चैकमातृका

अपर्णा, एकपर्णा, एकपाटला, उमा, हैमवती, कल्याणी आणि एकमातृका –

ख्यातिः प्रज्ञा महाभागा लोके गौरीति विश्रुता गणांबिका महादेवी नन्दिनी जातवेदसी

ख्याती, प्रज्ञा, महाभाग्यवती, जगात गौरी म्हणून प्रसिद्ध, गणांबिका, महादेवी, नंदिनी, जातवेदसी –

एकरूपमथैतस्याः पृथग्देहविभावनात् सावित्री वरदा पुण्या पावनी लोकविश्रुता

रूपांच्या विभागामुळे तिचे आणखी एक रूप सावत्री आहे, वर देणारी, पवित्र, आणि जगात पावन म्हणून प्रसिद्ध.

आज्ञा आवेशनी कृष्णा तामसी सात्त्विकी शिवा प्रकृतिर्विकृता रौद्री दुर्गा भद्रा प्रमाथिनी

आज्ञा, आवेशनी, कृष्णा, तामसी, सात्त्विकी, शिवा, प्रकृती, विकृता, रौद्री, दुर्गा, भद्रा, प्रमाथिनी –