लिङ्गपुराणम्

दाराण्येतानि वै तस्य विहितानि स्वयंभुवा ताभ्यः शिष्टायवीयस्य एकादश सुलोचनाः

या सर्व धर्माच्या पत्नी होत्या, स्वयंभूने त्यांची निवड केली होती. उरलेल्या लहान बहिणींपैकी अकरा सुंदर डोळ्यांच्या होत्या.

सती ख्यात्यथ संभूतिः स्मृतिः प्रीतिः क्षमा तथा संनतिश्चानसूया च ऊर्जा स्वाहा स्वधा तथा

सती, ख्याति, संभवती, स्मृती, प्रीती, क्षमा, सन्मती, अनसूया, ऊर्जा, स्वाहा आणि स्वधा.

तास् तथा प्रत्यपद्यन्त पुनरन्ये महर्षयः रुद्रो भृगुर् मरीचिश् च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः

या सर्वांना पुन्हा काही महान ऋषींनी पत्नी म्हणून स्वीकारले: रुद्र, भृगु, मरीचि, अंगिरस, पुलह, क्रतु,

पुलस्त्यो ऽत्रिर् वसिष्ठश् च पितरो ऽग्निस्तथैव च सतीं भवाय प्रायच्छत् ख्यातिं च भृगवे ततः

पुलस्त्य, अत्री, वसिष्ठ, पितर आणि अग्नी यांनीही. सतीला भवाला दिले, ख्यातिला भृगुला दिले,

मरीचये च संभूतिं स्मृतिमङ्गिरसे ददौ प्रीतिं चैव पुलस्त्याय क्षमां वै पुलहाय च

संभूतीला मरीचिला, स्मृतीला अंगिरसाला, प्रीतीला पुलस्त्याला आणि क्षमेला पुलहाला दिले.

क्रतवे संनतिं नाम अनसूयां तथात्रये ऊर्जां ददौ वसिष्ठाय स्वाहामप्यग्नये ददौ

सन्मतीला क्रतुला, अनसूयेला अत्रीला, ऊर्जेला वसिष्ठाला आणि स्वाहाला अग्निला दिले.

स्वधां चैव पितृभ्यस्तु तास्वपत्या निबोधत एताः सर्वा महाभागाः प्रजास्वनुसृताः स्थिताः

स्वधेला पितरांना दिले. आता त्यांच्या संततीबद्दल ऐका: या सर्व महान भाग्यशाली स्त्रिया विविध प्रजांमध्ये स्थिर झाल्या आहेत.

मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम् श्रद्धा कामं विजज्ञे वै दर्पो लक्ष्मीसुतः स्मृतः

सर्व मन्वंतरांमध्ये, सृष्टीच्या संहारापर्यंत, श्रद्धेपासून कामाचा जन्म झाला आणि लक्ष्मीचा पुत्र दर्प असे म्हटले जाते.

धृत्यास्तु नियमः पुत्रस् तुष्ट्याः संतोष एव च पुष्ट्या लोभः सुतश्चापि मेधापुत्रः श्रुतस् तथा

धैर्यापासून नियमाचा, समाधानापासून संतोषाचा, पोषणापासून लोभाचा आणि बुध्दीपासून श्रुताचा जन्म झाला.

क्रियायामभवत्पुत्रो दण्डः समय एव च बुद्ध्यां बोधः सुतस् तद्वत् प्रमादो ऽप्युपजायत

कृतीपासून दंड आणि समयाचा जन्म झाला; बुध्दीपासून बोध आणि त्याचप्रमाणे प्रमाद यांचा जन्म झाला.

लज्जायां विनयः पुत्रो व्यवसायो वसोः सुतः क्षेमः शान्तिसुतश्चापि सुखं सिद्धेर्व्यजायत

लाजेपासून विनयाचा, सौंदर्यापासून उद्योगाचा, शांततेपासून क्षेमाचा आणि सिद्धीपासून सुखाचा जन्म झाला.

यशः कीर्तिसुतश्चापि इत्येते धर्मसूनवः कामस्य हर्षः पुत्रो वै देव्यां प्रीत्यां व्यजायत

कीर्तीपासून यशाचा जन्म झाला — हे सर्व धर्माचे पुत्र आहेत. प्रीती देवीपासून कामाला हर्ष नावाचा पुत्र झाला.

इत्येष वै सुतोदर्कः सर्गो धर्मस्य कीर्तितः जज्ञे हिंसा त्वधर्माद्वै निकृतिं चानृतं सुतम्

अशा प्रकारे धर्माच्या संततीचे हे सृष्टीवर्णन सांगितले. अधर्मापासून हिंसेचा जन्म झाला आणि तिच्यापासून निकृती व अनृत हे पुत्र झाले.

निकृत्यां तु द्वयं जज्ञे भयं नरक एव च माया च वेदना चापि मिथुनद्वयमेतयोः

निकृतीपासून दोन संतती झाल्या — भय आणि नरक. त्यांच्यापासून माया आणि वेदना हे दोन जोड जन्मले.

भूयो जज्ञे ऽथ वै माया मृत्युं भूतापहारिणम् वेदनायाः सुतश्चापि दुःखं जज्ञे च रौरवः

मायापासून पुन्हा मृत्यू, जो सर्व प्राण्यांना घेऊन जातो, त्याचा जन्म झाला. वेदनेपासून दुःख आणि रौरव यांचा जन्म झाला.

मृत्योर् व्याधिजराशोकक्रोधासूयाश् च जज्ञिरे दुःखोत्तराः सुता ह्येते सर्वे चाधर्मलक्षणाः

मृत्यूपासून रोग, वार्धक्य, दुःख, राग आणि मत्सर हे सर्व संतती निर्माण झाले. हे सर्व संतती दुःखाने भरलेले असून, अधर्माचेच लक्षण आहेत.

नैषां भार्यास्तु पुत्राश् च सर्वे ह्येते परिग्रहाः इत्येष तामसः सर्गो जज्ञे धर्मनियामकः

त्यांच्या स्त्रिया आणि मुलं ही सर्व त्यांची संपत्ती मानली जाते. अशा प्रकारे हा तामस सृष्टीधर्म निर्माण झाला, जो धर्माच्या नियमाने बांधलेला आहे.

प्रजाः सृजेति व्यादिष्टो ब्रह्मणा नीललोहितः सो ऽभिध्याय सतीं भार्यां निर्ममे ह्यात्मसंभवान्

ब्रह्मदेवांनी सृष्टी निर्माण करण्याची आज्ञा दिल्यावर नीललोहिताने आपल्या पत्नी सतीचा विचार करून, स्वतःतून संतती निर्माण केली.

नाधिकान्न च हीनांस्तान् मानसानात्मनः समान् सहस्रं हि सहस्राणां सो ऽसृजत् कृत्तिवाससः

कृत्तिवासाने आपल्यापेक्षा ना मोठे ना लहान, तर मनाने स्वतःसारखेच हजारो हजार संतती निर्माण केले.

तुल्यानेवात्मनः सर्वान् रूपतेजोबलश्रुतैः पिङ्गलान्सनिषङ्गांश् च सकपर्दान्सलोहितान्

त्यांनी सर्वांना स्वतःसारखेच रूप, तेज, बळ आणि विद्या दिली. ते सगळे पिंगट वर्णाचे, शस्त्रधारी, जटा असलेले आणि लालसर रंगाचे होते.

विशिष्टान् हरिकेशांश् च दृष्टिघ्नांश् च कपालिनः महारूपान्विरूपांश् च विश्वरूपान् स्वरूपिणः

त्यांच्यात काही सुवर्ण केस असलेले, प्रखर दृष्टीचे, कवटी धारण करणारे, मोठ्या आणि विचित्र रूपाचे, सर्व रूपे धारण करणारे आणि स्वतःचे खरे रूप असलेले होते.

रथिनश्चर्मिणश्चैव वर्मिणश् च वरूथिनः सहस्रशतबाहूंश् च दिव्यान् भौमान्तरिक्षगान्

ते रथावर बसणारे, चामड्याचे वस्त्र घालणारे, कवचधारी, ढालधारी, शेकडो-हजारो हात असलेले, दिव्य, पृथ्वीवर आणि आकाशात वावरणारे होते.

स्थूलशीर्षान् अष्टदंष्ट्रान् द्विजिह्वांस् तांस् त्रिलोचनान् अन्नादान् पिशिताशांश् च आज्यपान्सोमपानपि

त्यांचे डोके मोठे, आठ दात, दोन जीभा, तीन डोळे, अन्न आणि मांस खाणारे, तुप आणि सोमपान करणारे होते.

मीढुषो ऽतिकपालांश् च शितिकण्ठोर्ध्वरेतसः हव्यादाञ्छ्रुतधर्मांश् च धर्मिणो ह्यथ बर्हिणः

ते अत्यंत भयंकर रक्षक, निळ्या गळ्याचे, वरच्या दिशेने वीर्य असलेले, हवि खाणारे, वेदशास्त्र जाणणारे, धर्मनिष्ठ आणि कुशांनी सुशोभित होते.

आसीनान्धावतश्चैव पञ्चभूतान्सहस्रशः अध्यापिनो ऽध्यायिनश् च जपतो युञ्जतस् तथा

ते काही बसलेले, काही धावत असलेले, पाचही तत्वांचे हजारो जीव, अध्यापन करणारे, पठण करणारे, जप करणारे आणि योगात मग्न असलेले होते.

धूमवन्तो ज्वलन्तश् च नदीमन्तो ऽतिदीप्तिनः वृद्धान्बुद्धिमतश्चैव ब्रह्मिष्ठाञ्शुभदर्शनान्

ते धुरकट, ज्वलंत, गर्जना करणारे, अत्यंत तेजस्वी, वृद्ध आणि बुद्धिमान, ब्रह्मनिष्ठ आणि शुभदर्शी होते.

नीलग्रीवान् सहस्राक्षान् सर्वांश्चाथ क्षमाकरान् अदृश्यान्सर्वभूतानां महायोगान्महौजसः

त्यांचे गळे निळे, हजार डोळे, सर्व सहन करणारे, सर्व प्राण्यांना अदृश्य, महान योगी आणि अपार तेजस्वी होते.

भ्रमन्तो ऽभिद्रवन्तश् च प्लवन्तश् च सहस्रशः अयातयामान् असृजद् रुद्रानेतान् सुरोत्तमान्

ते हजारोंनी भटकणारे, धावणारे, उडणारे, थकवा न येणारे हे रुद्र, श्रेष्ठ देव म्हणून निर्माण झाले.

ब्रह्मा दृष्ट्वाब्रवीदेनं मास्राक्षीरीदृशीः प्रजाः स्रष्टव्या नात्मनस्तुल्याः प्रजा देव नमो ऽस्तु ते

हे पाहून ब्रह्मदेव म्हणाले, 'हे देव, असे क्रूर डोळ्यांचे आणि स्वतःसारखेच जीव निर्माण करू नकोस. तुला नमस्कार असो.'