लिङ्गपुराणम्

राक्षसा नाम ते यस्मात् क्षुधाविष्टा निशाचराः ये ऽब्रुवन् यक्षमो ऽम्भांसि तेषां हृष्टाः परस्परम्

ते राक्षस म्हणून ओळखले जातात, कारण भुकेनं पछाडलेले, ते रात्री हिंडतात; ज्यांनी 'आपण अंभांसि उपभोगूया' असं म्हटलं, ते एकमेकांत आनंदी झाले.

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यका गूढकर्मणा रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाष्यते

त्या कृतीमुळे, जे गुप्त कर्म करणारे आहेत, त्यांना यक्ष, गुह्यक म्हणतात; 'रक्ष' हा शब्द जपण्यासाठीही वापरला जातो.

एवं च यक्षतिर् धातुर् भक्षणे स निरुच्यते तं दृष्ट्वा ह्यप्रियेणास्य केशाः शीर्णास्तु धीमतः

'यक्ष' हा धातू खाण्यासाठी वापरला जातो असं सांगितलं आहे; त्याला पाहून, त्या बुद्धिमानाचं केस दुःखानं गळून पडले.

ते शीर्णाश्चोत्थिता ह्यूर्ध्वं ते चैवारुरुधुः प्रभुम् हीनास्तच्छिरसो वाला यस्माच्चैवावसर्पिणः

ज्यांच्या डोक्यांपासून वेगळे झालेले होते, ते वर गेले; आणि जे प्रभूंसाठी रडले, त्यांची डोकी गेली. त्यांच्यापासून 'वाल' नावाची जीवसृष्टी खाली आली.

व्यालात्मानः स्मृता वाला हीनत्वादहयः स्मृताः पतत्वात्पन्नगाश्चैव सर्पाश्चैवावसर्पणात्

'वाल' हे सर्पस्वरूप मानले जातात; त्यांच्या अपूर्णतेमुळे त्यांना सर्प म्हणतात, पडतात म्हणून 'पन्नग' आणि सरपटतात म्हणून 'सर्प' म्हणतात.

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसौ अग्निगर्भः सुदारुणः स तु सर्पान् सहोत्पन्नान् आविवेश विषात्मकः

त्याच्या रागातून अग्नीच्या गर्भातून जन्मलेला एक भयंकर जीव निर्माण झाला, ज्याने एकत्र निर्माण झालेल्या सर्पांमध्ये विषाचे स्वरूप घेऊन प्रवेश केला.

सर्पान्सृष्ट्वा ततः क्रुद्धः क्रोधात्मानो विनिर्ममे वर्णेन कपिशेनोग्रास् ते भूताः पिशिताशनाः

सर्पांची निर्मिती केल्यानंतर, रागाने भरलेल्या त्या प्रभूने तांबूस रंगाचे, उग्र स्वभावाचे आणि मांसाहारी जीव निर्माण केले.

भूतत्वात्ते स्मृता भूताः पिशाचाः पिशिताशनात् प्रसन्नं गायतस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे यदा

ते जीव असल्यामुळे त्यांना 'भूत' म्हणतात; मांस खातात म्हणून 'पिशाच' म्हणतात. जेव्हा तो शांत मनाने गाऊ लागला, तेव्हा गंधर्वांचा जन्म झाला.

धयतीत्येष वै धातुः पानत्वे परिपठ्यते धयन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

'धयती' या धातूचा अर्थ पिणे असा होतो; वाणी पिताना गंधर्वांचा जन्म झाला, म्हणून त्यांना 'गंधर्व' म्हणतात.

अष्टस्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ततः स्वच्छन्दतो ऽन्यानि वयांसि वयसासृजत्

आठ शुभ्र देवयोनी निर्माण केल्यानंतर, त्या प्रभूने आपल्या इच्छेने इतर पक्ष्यांची वयाप्रमाणे निर्मिती केली.

स्वच्छन्दतः स्वच्छन्दांसि वयसा च वयांसि च पशून्सृष्ट्वा स देवेशो ऽसृजत्पक्षिगणानपि

स्वतःच्या इच्छेने आणि वयानुसार त्याने पक्ष्यांची निर्मिती केली; पशू निर्माण केल्यानंतर देवाधिदेवाने पुन्हा पक्ष्यांचे समूह निर्माण केले.

मुखतो ऽजाः ससर्जाथ वक्षसश् चावयो ऽसृजत् गाश्चैवाथोदराद्ब्रह्मा पार्श्वाभ्यां च विनिर्ममे

त्याने आपल्या तोंडातून मेंढ्या, छातीपासून कोंबड्या, पोटातून गायी, आणि दोन्ही बाजूंनी ब्रह्म्याने त्यांची निर्मिती केली.

पद्भ्यां चाश्वान् समातङ्गान् रासभान् आवयान् मृगान् उष्ट्रानश्वतरांश्चैव तथान्याश्चैव जातयः

पायांपासून घोडे, हत्ती, गाढवे, उंट, हरिण आणि खच्चर तसेच इतर अनेक जाती निर्माण केल्या.

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा यूयुजत् सो ऽध्वरे प्रभुः

त्याच्या केसांपासून औषधी, फळझाडे आणि कंदमुळे निर्माण झाली. अशा प्रकारे पशू आणि वनस्पती निर्माण करून त्या प्रभूने त्यांना यज्ञात सामील केले.

गौरजः पूरुषो मेषो ह्य् अश्वो ऽश्वतरगर्दभौ एतान्ग्राम्यान्पशूनाहुर् आरण्यान्वै निबोधत

बैल, मनुष्य, मेंढा, घोडा, खच्चर आणि गाढव — हे सर्व पाळीव पशू मानले जातात; आता जंगली पशू ऐका.

श्वापदो द्विखुरो हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

मांसाहारी, दोन खुरांचे प्राणी, हत्ती, माकडे, पक्षी हे पाचवे, जलचर सहावे आणि सरपटणारे प्राणी सातवे.

महिषा गवयाक्षाश् च प्लवंगाः शरभा वृकाः सिंहस्तु सप्तमस्तेषाम् आरण्याः पशवः स्मृताः

म्हशी, गवे, रानगवे, माकडे, शरभ, लांडगे आणि सिंह — हे सातवे गट; हे सर्व जंगली प्राणी म्हणून ओळखले जातात.

गायत्रं च ऋचं चैव त्रिवृत्सामरथंतरम् अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान् मुखात्

त्याने आपल्या तोंडातून गायत्री, ऋच, त्रिवृत्, साम, रथंतर आणि अग्निष्टोम हे पहिले यज्ञ निर्माण केले.

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दस्तोमं पञ्चदशं तथा बृहत्साम तथोक्थ्यं च दक्षिणादसृजन्मुखात्

त्याने आपल्या तोंडातून यजुः, त्रैष्टुभ छंद, छंदस्तोम, पंधरावा, बृहद्साम, उक्त्य आणि दक्षिणा यांची निर्मिती केली.

सामानि जगतीछन्दस्तोमं सप्तदशं तथा वैरूपमतिरात्रं च पश्चिमादसृजन्मुखात्

त्याने आपल्या पश्चिम तोंडातून साम, जगती छंद, छंदस्तोम, सप्तदश, वैरूप आणि अतिरात्र यांची निर्मिती केली.

एकविंशमथर्वाणम् आप्तोर्यामाणम् एव च अनुष्टुभं सवैराजम् उत्तरादसृजन्मुखात्

त्याने आपल्या उत्तरेकडील तोंडातून अथर्वण, आप्तोर्याम, अनुष्टुभ आणि सवैराज यांची निर्मिती केली.

विद्युतो ऽशनिमेघांश् च रोहितेन्द्रधनूंषि च तेजांसि च ससर्जादौ कल्पस्य भगवान्प्रभुः

कल्पाच्या सुरुवातीला भगवंताने वीज, मेघ, इंद्रधनुष्य आणि इतर तेजस्वी गोष्टी निर्माण केल्या.

उच्चावचानि भूतानि गात्रेभ्यस्तस्य जज्ञिरे ब्रह्मणस्तु प्रजासर्गं सृजतो हि प्रजापतेः

ब्रह्मदेव जेव्हा सृष्टी करीत होता, तेव्हा त्याच्या अंगांतून उंच-नीच अशी विविध जीवसृष्टी उत्पन्न झाली.

सृष्ट्वा चतुष्टयं पूर्वं देवासुरनरान्पितॄन् ततो ऽसृजत् स भूतानि स्थावराणि चराणि च

सर्वप्रथम त्याने देव, असुर, मानव आणि पितर या चार जाती निर्माण केल्या; त्यानंतर स्थावर आणि जंगम अशी सर्व जीवसृष्टी घडवली.

यक्षान्पिशाचान् गन्धर्वांस् त्व् अथैवाप्सरसां गणान् नरकिन्नररक्षांसि वयःपशुमृगोरगान्

यानंतर त्याने यक्ष, पिशाच, गंधर्व, तसेच अप्सरांचा समूह, नाग, किन्नर, राक्षस, पक्षी, गायी, वन्य प्राणी आणि सर्प यांचीही निर्मिती केली.

अव्ययं च व्ययं चापि यदिदं स्थाणुजङ्गमम् तेषां वै यानि कर्माणि प्राक्सृष्ट्यां प्रतिपेदिरे

अक्षय आणि नाशवान, स्थिर आणि जंगम असे सर्व काही त्याने निर्माण केले; आणि मागील सृष्टीतील त्यांच्या कर्मांना त्यांनी पुन्हा स्वीकारले.

तान्येव प्रतिपद्यन्ते सृज्यमानाः पुनः पुनः हिंस्राहिंस्रे मृदुक्रूरे धर्माधर्मे नृतानृते

सृष्टीत निर्माण होणारे जीव पुन्हा पुन्हा तीच कर्मे स्वीकारतात—ती हिंसक असोत वा अहिंसक, मृदू असोत वा क्रूर, धर्मयुक्त असोत वा अधर्मी, सत्य असोत वा असत्य.

तद्भाविताः प्रपद्यन्ते तस्मात्तत्तस्य रोचते महाभूतेषु सृष्टेषु इन्द्रियार्थेषु मूर्तिषु

त्या कर्मांच्या प्रभावामुळे जीवांना जशी प्रवृत्ती असते, तशीच स्थिती मिळते; म्हणून प्रत्येकजण पंचमहाभूत, इंद्रियांचे विषय आणि रूप यात आपल्या स्वभावानुसार आकर्षित होतो.

विनियोगं च भूतानां धातैव व्यदधात् स्वयम् केचित्पुरुषकारं तु प्राहुः कर्म सुमानवाः

सर्व जीवांचे कार्य भगवंतानेच ठरवले; तरी काही ज्ञानी लोक कर्मासाठी पुरुषार्थ कारण आहे असे सांगतात.