लिङ्गपुराणम्

सद्यो रात्र्यहनी चैव संध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे ज्योत्स्ना संध्या अहश्चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम्

त्या क्षणीच रात्र, दिवस, संध्या आणि ज्योत्स्ना जन्मल्या; ज्योत्स्ना, संध्या आणि दिवस हे तिघं शुद्ध सत्त्वगुणाचे आहेत.

तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्निशात्मिका तस्माद्देवा दिवातन्वा तुष्ट्या सृष्टा मुखात्तु वै

रात्र पूर्णपणे तमोगुणाची आहे, म्हणून ती अंधाराचं स्वरूप आहे; दिवसाच्या रूपातून देवांची तृप्तीनं मुखातून उत्पत्ती झाली.

यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन वै दिवा तन्वा ययासुरान् रात्रौ जघनादसृजत्प्रभुः

त्यांचा जन्म दिवसा झाला म्हणून ते दिवसा बलवान आहेत; त्या रूपातून प्रभूंनी रात्री आपल्या पोटातून असुरांची निर्मिती केली.

प्राणेभ्यो निशिजन्मानो बलिनो निशि तेन ते एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह

जे प्राणांपासून रात्री जन्मले, ते रात्री बलवान असतात; हेच भविष्यातील देव आणि असुरांसोबत राहतील.

पितॄणां मानवानां च अतीतानागतेषु वै मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि

पितर आणि माणसांसाठी, गेलेल्या आणि येणाऱ्या सर्व मन्वंतरांत, हीच कारणं ठरतात.

ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्यंभांसि तानि वै भान्ति यस्मात् ततो ऽंभांसि शब्दो ऽयं सुमनीषिभिः

ज्योत्स्ना, रात्र, दिवस आणि संध्या — ही चार 'अंभांसि' म्हणून ओळखली जातात; कारण ती चमकतात, म्हणून ज्ञानी लोक हा शब्द वापरतात.

भातिर्दीप्तौ निगदितः पुनश्चाथ प्रजापतिः सो ऽम्भांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवमानुषदानवान्

'भाति' म्हणजे तेजस्वी होणं असं सांगितलं आहे; मग प्रजापतींनी ही अंभांसि निर्माण करून, देव, माणसं आणि दानवही निर्माण केले.

पितॄंश्चैव सृजत्तन्वा आत्मना विविधान्पुनः तामुत्सृज्य तनुं ज्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

त्यांनी आपल्या रूपातून पितरांची आणि पुन्हा विविध जीवांची निर्मिती केली; ज्योत्स्ना हे रूप सोडून, प्रभूंनी दुसरं रूप घेतलं.

मूर्तिं तमोरजःप्रायां पुनरेवाभ्यपूजयत् अन्धकारे क्षुधाविष्टांस् ततो ऽन्यान् सो ऽसृजत् प्रभुः

मग त्यांनी पुन्हा तम आणि रजोगुण प्रधान, अंधारात भुकेनं भरलेलं एक रूप स्वीकारलं; आणि मग इतरांची निर्मिती केली.

तेन सृष्टाः क्षुधात्मानो अंभांस्यादातुम् उद्यताः अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

त्यांनी निर्माण केलेली भुकेची स्वरूप असलेली जीव अंभांसि मिळवण्यासाठी सज्ज झाले; त्यातले काही म्हणाले, 'आपण अंभांसि जपूया'.

राक्षसा नाम ते यस्मात् क्षुधाविष्टा निशाचराः ये ऽब्रुवन् यक्षमो ऽम्भांसि तेषां हृष्टाः परस्परम्

ते राक्षस म्हणून ओळखले जातात, कारण भुकेनं पछाडलेले, ते रात्री हिंडतात; ज्यांनी 'आपण अंभांसि उपभोगूया' असं म्हटलं, ते एकमेकांत आनंदी झाले.

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यका गूढकर्मणा रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाष्यते

त्या कृतीमुळे, जे गुप्त कर्म करणारे आहेत, त्यांना यक्ष, गुह्यक म्हणतात; 'रक्ष' हा शब्द जपण्यासाठीही वापरला जातो.

एवं च यक्षतिर् धातुर् भक्षणे स निरुच्यते तं दृष्ट्वा ह्यप्रियेणास्य केशाः शीर्णास्तु धीमतः

'यक्ष' हा धातू खाण्यासाठी वापरला जातो असं सांगितलं आहे; त्याला पाहून, त्या बुद्धिमानाचं केस दुःखानं गळून पडले.

ते शीर्णाश्चोत्थिता ह्यूर्ध्वं ते चैवारुरुधुः प्रभुम् हीनास्तच्छिरसो वाला यस्माच्चैवावसर्पिणः

ज्यांच्या डोक्यांपासून वेगळे झालेले होते, ते वर गेले; आणि जे प्रभूंसाठी रडले, त्यांची डोकी गेली. त्यांच्यापासून 'वाल' नावाची जीवसृष्टी खाली आली.

व्यालात्मानः स्मृता वाला हीनत्वादहयः स्मृताः पतत्वात्पन्नगाश्चैव सर्पाश्चैवावसर्पणात्

'वाल' हे सर्पस्वरूप मानले जातात; त्यांच्या अपूर्णतेमुळे त्यांना सर्प म्हणतात, पडतात म्हणून 'पन्नग' आणि सरपटतात म्हणून 'सर्प' म्हणतात.

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसौ अग्निगर्भः सुदारुणः स तु सर्पान् सहोत्पन्नान् आविवेश विषात्मकः

त्याच्या रागातून अग्नीच्या गर्भातून जन्मलेला एक भयंकर जीव निर्माण झाला, ज्याने एकत्र निर्माण झालेल्या सर्पांमध्ये विषाचे स्वरूप घेऊन प्रवेश केला.

सर्पान्सृष्ट्वा ततः क्रुद्धः क्रोधात्मानो विनिर्ममे वर्णेन कपिशेनोग्रास् ते भूताः पिशिताशनाः

सर्पांची निर्मिती केल्यानंतर, रागाने भरलेल्या त्या प्रभूने तांबूस रंगाचे, उग्र स्वभावाचे आणि मांसाहारी जीव निर्माण केले.

भूतत्वात्ते स्मृता भूताः पिशाचाः पिशिताशनात् प्रसन्नं गायतस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे यदा

ते जीव असल्यामुळे त्यांना 'भूत' म्हणतात; मांस खातात म्हणून 'पिशाच' म्हणतात. जेव्हा तो शांत मनाने गाऊ लागला, तेव्हा गंधर्वांचा जन्म झाला.

धयतीत्येष वै धातुः पानत्वे परिपठ्यते धयन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

'धयती' या धातूचा अर्थ पिणे असा होतो; वाणी पिताना गंधर्वांचा जन्म झाला, म्हणून त्यांना 'गंधर्व' म्हणतात.

अष्टस्वेतासु सृष्टासु देवयोनिषु स प्रभुः ततः स्वच्छन्दतो ऽन्यानि वयांसि वयसासृजत्

आठ शुभ्र देवयोनी निर्माण केल्यानंतर, त्या प्रभूने आपल्या इच्छेने इतर पक्ष्यांची वयाप्रमाणे निर्मिती केली.

स्वच्छन्दतः स्वच्छन्दांसि वयसा च वयांसि च पशून्सृष्ट्वा स देवेशो ऽसृजत्पक्षिगणानपि

स्वतःच्या इच्छेने आणि वयानुसार त्याने पक्ष्यांची निर्मिती केली; पशू निर्माण केल्यानंतर देवाधिदेवाने पुन्हा पक्ष्यांचे समूह निर्माण केले.

मुखतो ऽजाः ससर्जाथ वक्षसश् चावयो ऽसृजत् गाश्चैवाथोदराद्ब्रह्मा पार्श्वाभ्यां च विनिर्ममे

त्याने आपल्या तोंडातून मेंढ्या, छातीपासून कोंबड्या, पोटातून गायी, आणि दोन्ही बाजूंनी ब्रह्म्याने त्यांची निर्मिती केली.

पद्भ्यां चाश्वान् समातङ्गान् रासभान् आवयान् मृगान् उष्ट्रानश्वतरांश्चैव तथान्याश्चैव जातयः

पायांपासून घोडे, हत्ती, गाढवे, उंट, हरिण आणि खच्चर तसेच इतर अनेक जाती निर्माण केल्या.

ओषध्यः फलमूलिन्यो रोमभ्यस्तस्य जज्ञिरे एवं पश्वोषधीः सृष्ट्वा यूयुजत् सो ऽध्वरे प्रभुः

त्याच्या केसांपासून औषधी, फळझाडे आणि कंदमुळे निर्माण झाली. अशा प्रकारे पशू आणि वनस्पती निर्माण करून त्या प्रभूने त्यांना यज्ञात सामील केले.

गौरजः पूरुषो मेषो ह्य् अश्वो ऽश्वतरगर्दभौ एतान्ग्राम्यान्पशूनाहुर् आरण्यान्वै निबोधत

बैल, मनुष्य, मेंढा, घोडा, खच्चर आणि गाढव — हे सर्व पाळीव पशू मानले जातात; आता जंगली पशू ऐका.

श्वापदो द्विखुरो हस्ती वानराः पक्षिपञ्चमाः औदकाः पशवः षष्ठाः सप्तमास्तु सरीसृपाः

मांसाहारी, दोन खुरांचे प्राणी, हत्ती, माकडे, पक्षी हे पाचवे, जलचर सहावे आणि सरपटणारे प्राणी सातवे.

महिषा गवयाक्षाश् च प्लवंगाः शरभा वृकाः सिंहस्तु सप्तमस्तेषाम् आरण्याः पशवः स्मृताः

म्हशी, गवे, रानगवे, माकडे, शरभ, लांडगे आणि सिंह — हे सातवे गट; हे सर्व जंगली प्राणी म्हणून ओळखले जातात.

गायत्रं च ऋचं चैव त्रिवृत्सामरथंतरम् अग्निष्टोमं च यज्ञानां निर्ममे प्रथमान् मुखात्

त्याने आपल्या तोंडातून गायत्री, ऋच, त्रिवृत्, साम, रथंतर आणि अग्निष्टोम हे पहिले यज्ञ निर्माण केले.

यजूंषि त्रैष्टुभं छन्दस्तोमं पञ्चदशं तथा बृहत्साम तथोक्थ्यं च दक्षिणादसृजन्मुखात्

त्याने आपल्या तोंडातून यजुः, त्रैष्टुभ छंद, छंदस्तोम, पंधरावा, बृहद्साम, उक्त्य आणि दक्षिणा यांची निर्मिती केली.