लिङ्गपुराणम्

उत्सृष्टा सा तनुस्तेन सद्यो ऽहः समजायत तस्मादहो धर्मयुक्तं देवताः समुपासते

तो देह त्याने टाकून दिला आणि लगेच दिवस निर्माण झाला; म्हणून देवता धर्मयुक्त दिवसाची उपासना करतात.

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यां सो ऽभ्यमन्यत पितृवन्मन्यमानस्य पुत्रांस्तान्ध्यायतः प्रभोः

मग त्याने सत्त्वगुणानेच बनलेला दुसरा देह विचारात घेतला; पितरांसारख्या पुत्रांची सृष्टी करावी असा विचार करत प्रभूने ध्यान केलं.

पितरो ह्युपपक्षाभ्यां रात्र्यह्णोर् अन्तरे ऽभवन् तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेन तेषु तत्

पितर दोन संध्यांच्या — म्हणजे रात्री आणि दिवसाच्या मध्ये — उत्पन्न झाले; म्हणून त्या पितरांना देव मानतात आणि त्यांच्यात पितृत्वाचं स्थान आहे.

यया सृष्टास्तु पितरस् तनुं तां स व्यपोहत सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

ज्या देहातून पितरांची सृष्टी झाली, तो देह त्याने टाकून दिला; तो देह टाकल्यावर लगेच संध्या निर्माण झाली.

यस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या सासुरी स्मृता तयोर्मध्ये तु पैत्री या तनुः सा तु गरीयसी

दिवस हा देवतांचा आहे आणि रात्र असुरी समजली जाते; या दोघांच्या मध्ये असलेला पितरांचा देह सर्वात श्रेष्ठ आहे.

तस्माद्देवा सुराः सर्वे ऋषयो मानवास् तथा उपासन्ते मुदायुक्ता रात्र्यह्णोर् मध्यमां तनुम्

म्हणून सर्व देव, सुर, ऋषी आणि माणसं आनंदानं रात्र-दिवसाच्या मधल्या त्या रूपाची भक्ती करतात.

ततो ह्यन्यां पुनर्ब्रह्मा तनुं वै समगृह्णत रजोमात्रात्मिकायां तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः

नंतर ब्रह्मदेवांनी पुन्हा एक नवं रूप घेतलं, जे फक्त रजोगुणानं बनलेलं होतं, आणि आपल्या मनानं त्यांनी सृष्टी केली.

रजःप्रियांस्ततः सो ऽथ मानसानसृजत्सुतान् मनस्विनस्ततस्तस्य मानवा जज्ञिरे सुताः

मग त्यांनी मनानं रजोगुण प्रिय अशा मुलांना निर्माण केलं; त्या मुलांमधूनच मनस्वी मनू जन्मले.

सृष्ट्वा पुनः प्रजाश्चापि स्वां तनुं ताम् अपोहत सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत

पुन्हा एकदा सृष्टी निर्माण करून, त्यांनी आपलं ते रूप टाकून दिलं; ते रूप टाकल्यावर लगेचच ज्योत्स्ना जन्मली.

यस्माद्भवन्ति संहृष्टा ज्योत्स्नाया उद्भवे प्रजाः इत्येतास्तनवस्तेन ह्य् अपविद्धा महात्मना

ज्योत्स्ना प्रकट झाली की सगळ्या सृष्टीला आनंद होतो, म्हणून त्या महात्म्यानं ती रूपं सोडून दिली.

सद्यो रात्र्यहनी चैव संध्या ज्योत्स्ना च जज्ञिरे ज्योत्स्ना संध्या अहश्चैव सत्त्वमात्रात्मकं त्रयम्

त्या क्षणीच रात्र, दिवस, संध्या आणि ज्योत्स्ना जन्मल्या; ज्योत्स्ना, संध्या आणि दिवस हे तिघं शुद्ध सत्त्वगुणाचे आहेत.

तमोमात्रात्मिका रात्रिः सा वै तस्मान्निशात्मिका तस्माद्देवा दिवातन्वा तुष्ट्या सृष्टा मुखात्तु वै

रात्र पूर्णपणे तमोगुणाची आहे, म्हणून ती अंधाराचं स्वरूप आहे; दिवसाच्या रूपातून देवांची तृप्तीनं मुखातून उत्पत्ती झाली.

यस्मात्तेषां दिवा जन्म बलिनस्तेन वै दिवा तन्वा ययासुरान् रात्रौ जघनादसृजत्प्रभुः

त्यांचा जन्म दिवसा झाला म्हणून ते दिवसा बलवान आहेत; त्या रूपातून प्रभूंनी रात्री आपल्या पोटातून असुरांची निर्मिती केली.

प्राणेभ्यो निशिजन्मानो बलिनो निशि तेन ते एतान्येव भविष्याणां देवानामसुरैः सह

जे प्राणांपासून रात्री जन्मले, ते रात्री बलवान असतात; हेच भविष्यातील देव आणि असुरांसोबत राहतील.

पितॄणां मानवानां च अतीतानागतेषु वै मन्वन्तरेषु सर्वेषु निमित्तानि भवन्ति हि

पितर आणि माणसांसाठी, गेलेल्या आणि येणाऱ्या सर्व मन्वंतरांत, हीच कारणं ठरतात.

ज्योत्स्ना रात्र्यहनी संध्या चत्वार्यंभांसि तानि वै भान्ति यस्मात् ततो ऽंभांसि शब्दो ऽयं सुमनीषिभिः

ज्योत्स्ना, रात्र, दिवस आणि संध्या — ही चार 'अंभांसि' म्हणून ओळखली जातात; कारण ती चमकतात, म्हणून ज्ञानी लोक हा शब्द वापरतात.

भातिर्दीप्तौ निगदितः पुनश्चाथ प्रजापतिः सो ऽम्भांस्येतानि सृष्ट्वा तु देवमानुषदानवान्

'भाति' म्हणजे तेजस्वी होणं असं सांगितलं आहे; मग प्रजापतींनी ही अंभांसि निर्माण करून, देव, माणसं आणि दानवही निर्माण केले.

पितॄंश्चैव सृजत्तन्वा आत्मना विविधान्पुनः तामुत्सृज्य तनुं ज्योत्स्नां ततो ऽन्यां प्राप्य स प्रभुः

त्यांनी आपल्या रूपातून पितरांची आणि पुन्हा विविध जीवांची निर्मिती केली; ज्योत्स्ना हे रूप सोडून, प्रभूंनी दुसरं रूप घेतलं.

मूर्तिं तमोरजःप्रायां पुनरेवाभ्यपूजयत् अन्धकारे क्षुधाविष्टांस् ततो ऽन्यान् सो ऽसृजत् प्रभुः

मग त्यांनी पुन्हा तम आणि रजोगुण प्रधान, अंधारात भुकेनं भरलेलं एक रूप स्वीकारलं; आणि मग इतरांची निर्मिती केली.

तेन सृष्टाः क्षुधात्मानो अंभांस्यादातुम् उद्यताः अम्भांस्येतानि रक्षाम उक्तवन्तस्तु तेषु ये

त्यांनी निर्माण केलेली भुकेची स्वरूप असलेली जीव अंभांसि मिळवण्यासाठी सज्ज झाले; त्यातले काही म्हणाले, 'आपण अंभांसि जपूया'.

राक्षसा नाम ते यस्मात् क्षुधाविष्टा निशाचराः ये ऽब्रुवन् यक्षमो ऽम्भांसि तेषां हृष्टाः परस्परम्

ते राक्षस म्हणून ओळखले जातात, कारण भुकेनं पछाडलेले, ते रात्री हिंडतात; ज्यांनी 'आपण अंभांसि उपभोगूया' असं म्हटलं, ते एकमेकांत आनंदी झाले.

तेन ते कर्मणा यक्षा गुह्यका गूढकर्मणा रक्षेति पालने चापि धातुरेष विभाष्यते

त्या कृतीमुळे, जे गुप्त कर्म करणारे आहेत, त्यांना यक्ष, गुह्यक म्हणतात; 'रक्ष' हा शब्द जपण्यासाठीही वापरला जातो.

एवं च यक्षतिर् धातुर् भक्षणे स निरुच्यते तं दृष्ट्वा ह्यप्रियेणास्य केशाः शीर्णास्तु धीमतः

'यक्ष' हा धातू खाण्यासाठी वापरला जातो असं सांगितलं आहे; त्याला पाहून, त्या बुद्धिमानाचं केस दुःखानं गळून पडले.

ते शीर्णाश्चोत्थिता ह्यूर्ध्वं ते चैवारुरुधुः प्रभुम् हीनास्तच्छिरसो वाला यस्माच्चैवावसर्पिणः

ज्यांच्या डोक्यांपासून वेगळे झालेले होते, ते वर गेले; आणि जे प्रभूंसाठी रडले, त्यांची डोकी गेली. त्यांच्यापासून 'वाल' नावाची जीवसृष्टी खाली आली.

व्यालात्मानः स्मृता वाला हीनत्वादहयः स्मृताः पतत्वात्पन्नगाश्चैव सर्पाश्चैवावसर्पणात्

'वाल' हे सर्पस्वरूप मानले जातात; त्यांच्या अपूर्णतेमुळे त्यांना सर्प म्हणतात, पडतात म्हणून 'पन्नग' आणि सरपटतात म्हणून 'सर्प' म्हणतात.

तस्य क्रोधोद्भवो यो ऽसौ अग्निगर्भः सुदारुणः स तु सर्पान् सहोत्पन्नान् आविवेश विषात्मकः

त्याच्या रागातून अग्नीच्या गर्भातून जन्मलेला एक भयंकर जीव निर्माण झाला, ज्याने एकत्र निर्माण झालेल्या सर्पांमध्ये विषाचे स्वरूप घेऊन प्रवेश केला.

सर्पान्सृष्ट्वा ततः क्रुद्धः क्रोधात्मानो विनिर्ममे वर्णेन कपिशेनोग्रास् ते भूताः पिशिताशनाः

सर्पांची निर्मिती केल्यानंतर, रागाने भरलेल्या त्या प्रभूने तांबूस रंगाचे, उग्र स्वभावाचे आणि मांसाहारी जीव निर्माण केले.

भूतत्वात्ते स्मृता भूताः पिशाचाः पिशिताशनात् प्रसन्नं गायतस्तस्य गन्धर्वा जज्ञिरे यदा

ते जीव असल्यामुळे त्यांना 'भूत' म्हणतात; मांस खातात म्हणून 'पिशाच' म्हणतात. जेव्हा तो शांत मनाने गाऊ लागला, तेव्हा गंधर्वांचा जन्म झाला.

धयतीत्येष वै धातुः पानत्वे परिपठ्यते धयन्तो जज्ञिरे वाचं गन्धर्वास्तेन ते स्मृताः

'धयती' या धातूचा अर्थ पिणे असा होतो; वाणी पिताना गंधर्वांचा जन्म झाला, म्हणून त्यांना 'गंधर्व' म्हणतात.