लिङ्गपुराणम्

प्राणाद्ब्रह्मासृजद्दक्षं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् भृगुस्तु हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलजन्मनः

श्वासातून ब्रह्मदेवाने दक्ष निर्माण केला; डोळ्यांतून मरीचि; जलातून जन्मलेल्या ऋषीच्या हृदयातून भृगु उत्पन्न झाला.

शिरसो ऽङ्गिरसश्चैव श्रोत्रादत्रिं तथासृजत् पुलस्त्यं च तथोदानाद् व्यानाच्च पुलहं पुनः

डोक्यातून अंगिरस, कानांतून अत्रि, उदान वायूपासून पुलस्त्य, आणि व्यान वायूपासून पुन्हा पुलह निर्माण झाले.

समानजो वसिष्ठश् च अपानान्निर्ममे क्रतुम् इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा दिव्या एकादशा स्मृताः

समान वायूपासून वसिष्ठ, आणि अपान वायूपासून क्रतु निर्माण झाला; हे सर्व ब्रह्मदेवाचे एकूण अकरा दिव्य पुत्र म्हणून ओळखले जातात.

धर्मादयः प्रथमजाः सर्वे ते ब्रह्मणः सुताः भृग्वादयस्तु ते सृष्टा नवैते ब्रह्मवादिनः

धर्म आणि इतर सर्व प्रथम जन्मलेले, हे सर्व ब्रह्मदेवाचे पुत्र; भृगु आणि इतर नऊ ब्रह्मज्ञान सांगणारे निर्माण झाले.

गृहमेधिनः पुराणास् ते धर्मस् तैः सम्प्रवर्तितः तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

हे प्राचीन गृहस्थांनी धर्माची स्थापना केली; त्यांच्यात बारा वंश आहेत, जे दैवी आणि देवगुणांनी युक्त आहेत.

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः ऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ

ते सर्व कर्मशील, संततीवंत, आणि महर्षींच्या गौरवाने युक्त होते; ऋभु आणि सनत्कुमार—हे दोघेही ऊर्ध्वरेतस् होते.

पूर्वोत्पन्नौ परं तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ

पूर्वी जन्मलेले हे सर्वात श्रेष्ठ आणि सर्वांत जुने; आठव्या गेल्या कल्पात ते प्राचीन आणि सर्व लोकांचे साक्षीदार होते.

विराजेतामुभौ लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ तावुभौ योगकर्माणाव् आरोप्यात्मानम् आत्मनि

त्यांनी आपलं तेज मागे घेऊन, दोन्ही लोकांत स्थिर राहून, योगाचं आचरण करत, स्वतःला स्वतःमध्ये स्थापन केलं.

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ यथोत्पन्नः स एवेह कुमारः स इहोच्यते

संतती, धर्म आणि काम या सगळ्यांचा त्याग करून, वैराग्यात स्थिर राहिले; जसा तो उत्पन्न झाला, तसाच तो येथे कुमार म्हणून ओळखला जातो.

तस्मात्सनत्कुमारेति नामास्येह प्रतिष्ठितम् ततो ऽभिध्यायतस्तस्य जज्ञिरे मानसाः प्रजाः

म्हणूनच येथे त्याचं नाव सनत्कुमार असं प्रसिद्ध झालं; त्याच्या ध्यानातून मनातून उत्पन्न होणारी संतती निर्माण झाली.

तच्छरीरसमुत्पन्नैः कार्यैस्तैः कारणैः सह क्षेत्रज्ञाः समवर्तन्त गात्रेभ्यस्तस्य धीमतः

त्याच्या शरीरातून निर्माण झालेल्या कृतींमुळे आणि कारणांसह, त्या ज्ञानी पुरुषाच्या अंगांमधून क्षेत्रज्ञ म्हणजे जीव निर्माण झाले.

ततो देवासुरपितॄन् मानुषांश् च चतुष्टयम् सिसृक्षुर् अम्भांस्येतानि स्वम् आत्मानम् अयूयुजत्

नंतर, देव, असुर, पितर आणि माणसं या चार प्रकारांची सृष्टी करायची इच्छा ठेवून, त्याने स्वतःला या पाण्यात एकरूप केलं.

ततस्तु युञ्जतस्तस्य तमोमात्रसमुद्भवम् समभिध्यायतः सर्गं प्रयत्नेन प्रजापतेः

मग, सृष्टीच्या इच्छेनं आणि प्रयत्नानं एकरूप होत असताना, त्या अंधाराच्या मूळातून प्रजापतीकडून सृष्टी निर्माण झाली.

ततो ऽस्य जघनात्पूर्वम् असुरा जज्ञिरे सुताः असुः प्राणः स्मृतो विप्रास् तज्जन्मानस् ततो ऽसुराः

मग त्याच्या खालच्या भागातून प्रथम असुर पुत्र जन्मले; 'असु' म्हणजे प्राण असं ऋषींनी म्हटलं आहे, म्हणून त्यांना असुर असं नाव पडलं.

यया सृष्टासुराः सर्वे तां तनुं स व्यपोहत सापविद्धा तनुस् तेन सद्यो रात्रिर् अजायत

ज्या देहातून सर्व असुरांची सृष्टी झाली, तो देह त्याने टाकून दिला; तो देह टाकल्यावर लगेच रात्र निर्माण झाली.

सा तमोबहुला यस्मात् ततो रात्रिर्नियामिका आवृतास्तमसा रात्रौ प्रजास्तस्मात्स्वपन्त्युत

तो देह अंधाराने भरलेला असल्यामुळे, रात्र नियंत्रक झाली; रात्री अंधाराने झाकले गेले म्हणून सगळ्या प्रजाती झोपतात.

सृष्ट्वासुरांस्ततः सो वै तनुमन्यामगृह्णत अव्यक्तां सत्त्वबहुलां ततस्तां सो ऽभ्यपूजयत्

असुरांचा देह निर्माण केल्यावर, त्याने दुसरा, अप्रकट आणि सत्त्वगुणाने भरलेला देह घेतला; मग त्याने त्या देहाचा सन्मान केला.

ततस्तां युञ्जतस् तस्य प्रियम् आसीत् प्रजापतेः ततो मुखात्समुत्पन्ना दीव्यतस्तस्य देवताः

मग त्या देहाशी एकरूप होत असताना, प्रजापतीला आनंद मिळाला; त्याच्या मुखातून, तेजाने झळकत असताना, देवता जन्माला आल्या.

यतो ऽस्य दीव्यतो जातास् तेन देवाः प्रकीर्तिताः धातुर्दिविति यः प्रोक्तः क्रीडायां स विभाव्यते

तो तेजाने झळकत असताना देव जन्मले म्हणून त्यांना देव असं नाव पडलं; 'दिव' या धातूचा अर्थ प्रकाश असा आहे, आणि खेळातही तो तसाच ओळखला जातो.

यस्मात्तस्य तु दीव्यन्तो जज्ञिरे तेन देवताः देवान्सृष्ट्वाथ देवेशस् तनुमन्यामपद्यत

कारण त्याच्यापासून तेजाने झळकत असताना देव जन्मले, म्हणून त्यांना देवता म्हणतात; देवांची सृष्टी करून, देवांचा स्वामी पुन्हा दुसरा देह धारण करतो.

उत्सृष्टा सा तनुस्तेन सद्यो ऽहः समजायत तस्मादहो धर्मयुक्तं देवताः समुपासते

तो देह त्याने टाकून दिला आणि लगेच दिवस निर्माण झाला; म्हणून देवता धर्मयुक्त दिवसाची उपासना करतात.

सत्त्वमात्रात्मिकामेव ततो ऽन्यां सो ऽभ्यमन्यत पितृवन्मन्यमानस्य पुत्रांस्तान्ध्यायतः प्रभोः

मग त्याने सत्त्वगुणानेच बनलेला दुसरा देह विचारात घेतला; पितरांसारख्या पुत्रांची सृष्टी करावी असा विचार करत प्रभूने ध्यान केलं.

पितरो ह्युपपक्षाभ्यां रात्र्यह्णोर् अन्तरे ऽभवन् तस्मात्ते पितरो देवाः पितृत्वं तेन तेषु तत्

पितर दोन संध्यांच्या — म्हणजे रात्री आणि दिवसाच्या मध्ये — उत्पन्न झाले; म्हणून त्या पितरांना देव मानतात आणि त्यांच्यात पितृत्वाचं स्थान आहे.

यया सृष्टास्तु पितरस् तनुं तां स व्यपोहत सापविद्धा तनुस्तेन सद्यः संध्या व्यजायत

ज्या देहातून पितरांची सृष्टी झाली, तो देह त्याने टाकून दिला; तो देह टाकल्यावर लगेच संध्या निर्माण झाली.

यस्मादहर्देवतानां रात्रिर्या सासुरी स्मृता तयोर्मध्ये तु पैत्री या तनुः सा तु गरीयसी

दिवस हा देवतांचा आहे आणि रात्र असुरी समजली जाते; या दोघांच्या मध्ये असलेला पितरांचा देह सर्वात श्रेष्ठ आहे.

तस्माद्देवा सुराः सर्वे ऋषयो मानवास् तथा उपासन्ते मुदायुक्ता रात्र्यह्णोर् मध्यमां तनुम्

म्हणून सर्व देव, सुर, ऋषी आणि माणसं आनंदानं रात्र-दिवसाच्या मधल्या त्या रूपाची भक्ती करतात.

ततो ह्यन्यां पुनर्ब्रह्मा तनुं वै समगृह्णत रजोमात्रात्मिकायां तु मनसा सो ऽसृजत्प्रभुः

नंतर ब्रह्मदेवांनी पुन्हा एक नवं रूप घेतलं, जे फक्त रजोगुणानं बनलेलं होतं, आणि आपल्या मनानं त्यांनी सृष्टी केली.

रजःप्रियांस्ततः सो ऽथ मानसानसृजत्सुतान् मनस्विनस्ततस्तस्य मानवा जज्ञिरे सुताः

मग त्यांनी मनानं रजोगुण प्रिय अशा मुलांना निर्माण केलं; त्या मुलांमधूनच मनस्वी मनू जन्मले.

सृष्ट्वा पुनः प्रजाश्चापि स्वां तनुं ताम् अपोहत सापविद्धा तनुस्तेन ज्योत्स्ना सद्यस्त्वजायत

पुन्हा एकदा सृष्टी निर्माण करून, त्यांनी आपलं ते रूप टाकून दिलं; ते रूप टाकल्यावर लगेचच ज्योत्स्ना जन्मली.