लिङ्गपुराणम्

पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः प्राकृतो वैकृतश्चैव कौमारो नवमः स्मृतः

ही पाच वैकृत सृष्टी आहेत; तीन प्राकृत सृष्टी मानल्या जातात; प्राकृत, वैकृत आणि कौमार — या नवव्या म्हणून ओळखल्या जातात.

अबुद्धिपूर्वकाः सर्गाः प्राकृतास्तु त्रयः स्मृताः बुद्धिपूर्वं प्रवर्तन्ते षट् पुनर्ब्रह्मणस्तु ते

तीन प्राकृत सृष्टी बुद्धीपूर्वक नसलेल्या मानल्या जातात; ब्रह्मापासून निर्माण होणाऱ्या सहा सृष्टी बुद्धीपूर्वक असतात.

विस्तरानुग्रहः सर्गः कीर्त्यमानो निबोधत चतुर्धावस्थितः सो ऽथ सर्वभूतेषु कृत्स्नशः

आता कृपादानाच्या विस्तृत सृष्टीचे ऐका, जी चार प्रकारांनी सर्व जीवांमध्ये पूर्णपणे स्थिर आहे.

इत्येते प्राकृताश्चैव वैकृताश् च नव स्मृताः परस्परानुरक्ताश् च कारणैश् च बुधैः स्मृताः

अशा प्रकारे, ही नऊ प्राकृत आणि वैकृत सृष्टी मानल्या जातात; त्या परस्पर जोडलेल्या असून, कारणे म्हणून ज्ञानी लोक ओळखतात.

अग्रे ससर्ज वै ब्रह्मा मानसानात्मनः समान् ऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ

सर्वप्रथम ब्रह्मदेवाने आपल्या मनातून समकक्ष असणारे ऋभु आणि सनत्कुमार या दोन उर्ध्वरेतसांचा निर्माण केला.

पूर्वोत्पन्नौ पुरा तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ

ते सर्वांपूर्वी निर्माण झालेले, सर्वांच्या अगोदरचे, आठव्या कल्पात प्राचीन काळी लोकांचे साक्षीदार होते.

तौ वाराहे तु भूर्लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ तावुभौ मोक्षकर्माणाव् आरोप्यात्मानमात्मनि

वराह कल्पात, पृथ्वीवर, त्यांनी आपले तेज संकुचित करून स्थिरता प्राप्त केली; दोघेही मुक्तीच्या कर्मात मग्न होते आणि आत्म्याला आत्म्यात स्थिर केले.

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ यथोत्पन्नस्तथैवेह कुमारः स इहोच्यते

प्रजा, धर्म आणि काम यांचा त्याग करून, त्यांनी वैराग्य स्वीकारले; जसा तो कुमार जन्मला, तसाच तो येथे वर्णन केला आहे.

तस्मात् सनत्कुमारेति नामास्येह प्रकीर्तितम् सनन्दं सनकं चैव विद्वांसं च सनातनम्

म्हणूनच, त्याचे नाव येथे सनत्कुमार असे प्रसिद्ध आहे; सनंद, सनक आणि विद्वान सनातन असेही त्याचे नावे आहेत.

विज्ञानेन निवृत्तास्ते व्यवर्तन्त महौजसः संबुद्धाश्चैव नानात्वे अप्रवृत्ताश् च योगिनः

ज्ञानामुळे ते महान सामर्थ्यवान लोक मागे सरले, वेगळे झाले; जागृत झालेले आणि योगी विविधतेत गुंतले नाहीत, त्यांनीही सर्व क्रिया थांबवल्या.

असृष्ट्वैव प्रजासर्गं प्रतिसर्गं गताः पुनः ततस्तेषु व्यतीतेषु ततो ऽन्यान् साधकान् सुतान्

सृष्टी घडवली नाही, म्हणून ते पुन्हा विलय अवस्थेत गेले; ते संपल्यावर, मग त्याने त्यांच्यात इतर सिद्ध पुत्र निर्माण केले.

मानसानसृजद्ब्रह्मा पुनः स्थानाभिमानिनः आ भूतसम्प्लवावस्था यैरियं विधृता मही

मग ब्रह्मदेवाने मनानेच आपापल्या स्थानाचा अभिमान असणारे निर्माण केले; ज्यांच्यामुळे ही पृथ्वी भूतांच्या प्रलयापर्यंत टिकून राहिली.

आपो ऽग्निं पृथिवीं वायुम् अन्तरिक्षं दिवं तथा समुद्रांश् च नदीश्चैव तथा शैलवनस्पतीन्

त्याने पाणी, अग्नी, पृथ्वी, वारा, आकाश, दिवसुद्धा, समुद्र, नद्या, पर्वत आणि वनस्पती हे सर्व निर्माण केले.

ओषधीनां तथात्मानो वल्लीनां वृक्षवीरुधाम् लताः काष्ठाः कलाश्चैव मुहूर्ताः संधिरात्र्यहान्

त्याने औषधी, वेल, झाडे, झुडपे, लता, लाकूड, काळाची मापे, मुहूर्त, संध्या, रात्र आणि दिवस यांचीही निर्मिती केली.

अर्धमासांश् च मासांश् च अयनाब्दयुगानि च स्थानाभिमानिनः सर्वे स्थानाख्याश्चैव ते स्मृताः

त्याने पंधरवडे, महिने, अयन, वर्षे आणि युगे निर्माण केली; सर्व स्थानांचे अधिपती, ज्यांना त्या स्थानांची नावे आहेत, तेही निर्माण केले.

देवानृषींश् च महतो गदतस्तान् निबोधत मरीचिभृग्वङ्गिरसं पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम्

आता मी सांगतो, मोठ्या देवता आणि ऋषी—मरीचि, भृगु, अंगिरस, पुलस्त्य, पुलह, आणि क्रतु—त्यांचे ऐका.

दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजन्मानसान् नव नव ब्रह्माण इत्येते पुराणे निश्चयं गताः

दक्ष, अत्रि आणि वसिष्ठ—हे नऊ ब्रह्मदेवाने मनानेच निर्माण केले; हेच प्राचीन ब्रह्मा मानले जातात, पुराणांमध्ये सांगितलेले.

तेषां ब्रह्मात्मकानां वै सर्वेषां ब्रह्मवादिनाम् स्थानानि कल्पयामास पूर्ववत्पद्मसंभवः

त्यांच्यातील सर्व ब्रह्मस्वरूप आणि ब्रह्मज्ञान सांगणाऱ्यांना, कमळातून जन्मलेल्या ब्रह्मदेवाने पूर्वीप्रमाणेच स्थानांची विभागणी केली.

ततो ऽसृजच्च संकल्पं धर्मं चैव सुखावहम् सो ऽसृजद् व्यवसायात्तु धर्मं देवो महेश्वरः

मग त्याने संकल्प आणि सुख देणारा धर्म निर्माण केला; निश्चयातून महेश्वराने धर्माची निर्मिती केली.

संकल्पं चैव संकल्पात् सर्वलोकपितामहः मानसश् च रुचिर्नाम विजज्ञे ब्रह्मणः प्रभोः

संकल्पातूनच सर्व लोकांचे पितामह संकल्प निर्माण करतो; आणि ब्रह्मदेवाच्या मनातून रुचि नावाचा एक पुरुष जन्माला आला.

प्राणाद्ब्रह्मासृजद्दक्षं चक्षुर्भ्यां च मरीचिनम् भृगुस्तु हृदयाज्जज्ञे ऋषिः सलिलजन्मनः

श्वासातून ब्रह्मदेवाने दक्ष निर्माण केला; डोळ्यांतून मरीचि; जलातून जन्मलेल्या ऋषीच्या हृदयातून भृगु उत्पन्न झाला.

शिरसो ऽङ्गिरसश्चैव श्रोत्रादत्रिं तथासृजत् पुलस्त्यं च तथोदानाद् व्यानाच्च पुलहं पुनः

डोक्यातून अंगिरस, कानांतून अत्रि, उदान वायूपासून पुलस्त्य, आणि व्यान वायूपासून पुन्हा पुलह निर्माण झाले.

समानजो वसिष्ठश् च अपानान्निर्ममे क्रतुम् इत्येते ब्रह्मणः पुत्रा दिव्या एकादशा स्मृताः

समान वायूपासून वसिष्ठ, आणि अपान वायूपासून क्रतु निर्माण झाला; हे सर्व ब्रह्मदेवाचे एकूण अकरा दिव्य पुत्र म्हणून ओळखले जातात.

धर्मादयः प्रथमजाः सर्वे ते ब्रह्मणः सुताः भृग्वादयस्तु ते सृष्टा नवैते ब्रह्मवादिनः

धर्म आणि इतर सर्व प्रथम जन्मलेले, हे सर्व ब्रह्मदेवाचे पुत्र; भृगु आणि इतर नऊ ब्रह्मज्ञान सांगणारे निर्माण झाले.

गृहमेधिनः पुराणास् ते धर्मस् तैः सम्प्रवर्तितः तेषां द्वादश ते वंशा दिव्या देवगुणान्विताः

हे प्राचीन गृहस्थांनी धर्माची स्थापना केली; त्यांच्यात बारा वंश आहेत, जे दैवी आणि देवगुणांनी युक्त आहेत.

क्रियावन्तः प्रजावन्तो महर्षिभिर् अलंकृताः ऋभुः सनत्कुमारश् च द्वावेतावूर्ध्वरेतसौ

ते सर्व कर्मशील, संततीवंत, आणि महर्षींच्या गौरवाने युक्त होते; ऋभु आणि सनत्कुमार—हे दोघेही ऊर्ध्वरेतस् होते.

पूर्वोत्पन्नौ परं तेभ्यः सर्वेषामपि पूर्वजौ व्यतीते त्वष्टमे कल्पे पुराणौ लोकसाक्षिणौ

पूर्वी जन्मलेले हे सर्वात श्रेष्ठ आणि सर्वांत जुने; आठव्या गेल्या कल्पात ते प्राचीन आणि सर्व लोकांचे साक्षीदार होते.

विराजेतामुभौ लोके तेजः संक्षिप्य धिष्ठितौ तावुभौ योगकर्माणाव् आरोप्यात्मानम् आत्मनि

त्यांनी आपलं तेज मागे घेऊन, दोन्ही लोकांत स्थिर राहून, योगाचं आचरण करत, स्वतःला स्वतःमध्ये स्थापन केलं.

प्रजां धर्मं च कामं च त्यक्त्वा वैराग्यमास्थितौ यथोत्पन्नः स एवेह कुमारः स इहोच्यते

संतती, धर्म आणि काम या सगळ्यांचा त्याग करून, वैराग्यात स्थिर राहिले; जसा तो उत्पन्न झाला, तसाच तो येथे कुमार म्हणून ओळखला जातो.