लिङ्गपुराणम्

अद्भिः संछादितां भूमिं स तामाशु प्रजापतिः उपगम्योज्जहारैनाम् आपश्चापि समाविशत्

पाण्याने झाकलेली ती पृथ्वी प्रजापतीने पटकन गाठली, तिला उचलली आणि तो स्वतःही त्या पाण्यात गेला.

सामुद्रा वै समुद्रेषु नादेयाश् च नदीषु च रसातलतले मग्नां रसातलपुटे गताम्

नद्या समुद्रात होत्या, आणि त्यांचे प्रवाह नद्यांमध्ये; पृथ्वी रसातळाच्या तळाशी, खोल भागात बुडाली होती.

प्रभुर्लोकहितार्थाय दंष्ट्रयाभ्युज्जहार गाम् ततः स्वस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीधरः

सर्व जगाच्या भल्यासाठी, प्रभूने आपल्या दातांनी पृथ्वी वर उचलली आणि तिला तिच्या योग्य जागी नेऊन, पृथ्वीचे पालन करणारा तिला स्थिर ठेवला.

मुमोच पूर्ववद् असौ धारयित्वा धराधरः तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता

पृथ्वीला आधार दिल्यावर, ती धरून ठेवणाऱ्याने तिला पुन्हा सोडले; तिच्यावर मोठा जलराशि होता, जणू काही मोठी नौका उभी आहे.

तत्समा ह्युरुदेहत्वान् न मही याति संप्लवम् तत उत्क्षिप्य तां देवो जगतः स्थापनेच्छया

त्याच्या स्वतःच्या शरीरावर पृथ्वी ठेवली असल्याने ती बुडाली नाही; मग देवाने तिला वर उचलून, जगाची स्थापना करायची इच्छा केली.

पृथिव्याः प्रविभागाय मनश्चक्रे ऽम्बुजेक्षणः पृथिवीं च समां कृत्वा पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन्

पृथ्वीचे विभाग करण्यासाठी, कमलनयनाने मनात विचार केला; पृथ्वी सपाट करून, त्याने तिच्यावर पर्वत ठेवले.

प्राक्सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भूरिविस्तराः

सृष्टीच्या सुरुवातीला, संहाराच्या अग्नीने सर्व जळत असताना, त्या विशाल पर्वतांचे त्या अग्नीने तुकडे झाले.

शैत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना तेन संहताः निषिक्ता यत्र यत्रासंस् तत्र तत्राचलाभवन्

त्या एका महासागरात, थंडीनं आणि वाऱ्याच्या जोराने ते पर्वत एकत्र आले; जिथे जिथे ते पडले, तिथे तिथे अचल पर्वत झाले.

तदाचलत्वाद् अचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः गिरयो हि निगीर्णत्वाच् छयानत्वाच्छिलोच्चयाः

हलत नाहीत म्हणून त्यांना 'अचल' म्हणतात; आणि एकावर एक साठले म्हणून त्यांना 'शिलौच्चय' म्हणजे दगडांचे ढीग असेही म्हणतात.

ततस्तेषु विकीर्णेषु कोटिशो हि गिरिष्वथ विश्वकर्मा विभजते कल्पादिषु पुनः पुनः

मग हे पर्वत कोट्यावधी तुकड्यांत विखुरले गेले, तेव्हा विश्वकर्म्याने प्रत्येक कल्पाच्या सुरुवातीला त्यांचे पुन्हा पुन्हा विभाजन केले.

ससमुद्रामिमां पृथ्वीं सप्तद्वीपां सपर्वताम् भूराद्यांश् चतुरो लोकान् पुनः सो ऽथ व्यकल्पयत्

त्याने ही पृथ्वी, समुद्र, सात द्वीप, पर्वत आणि भू लोकापासून सुरू होणारे चारही लोक पुन्हा पुन्हा नीट लावले.

लोकान् प्रकल्पयित्वाथ प्रजासर्गं ससर्ज ह ब्रह्मा स्वयंभूर्भगवान् सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः

अशी सर्व लोकांची रचना करून, स्वयंभू ब्रह्मदेवाने, निर्माणाची इच्छा धरून, विविध जीवांची उत्पत्ती केली.

ससर्ज सृष्टिं तद्रूपां कल्पादिषु यथापुरा तस्याभिध्यायतः सर्गं तथा वै बुद्धिपूर्वकम्

त्याने पूर्वीच्या कल्पांप्रमाणेच सृष्टी निर्माण केली; जशी त्याच्या मनात सृष्टीची कल्पना आली, तशी ती यथायोग्य विचारपूर्वक घडवली.

बुद्ध्याश् च समकाले वै प्रादुर्भूतस् तमोमयः तमोमोहो महामोहस् तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः

बुद्धीच्या वेळीच अंधारमय अज्ञान, मोठा भ्रम, तम आणि अंध असे जे निर्माण झाले, तेही प्रकट झाले.

अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः पञ्चधावस्थितः सर्गो ध्यायतः सो ऽभिमानिनः

ही अज्ञान पाच प्रकारांनी महान आत्म्यातून उत्पन्न झाली; ध्यान करणाऱ्या, अभिमानी जीवांची ही पाच प्रकारची सृष्टी आहे.

संवृतस्तमसा चैव बीजाङ्कुरवदावृतः बहिरन्तश्चाप्रकाशस् तब्धो निःसंज्ञ एव च

ती अज्ञान अंधाराने वेढलेली, जणू बीज अंकुराने झाकले जावे तशी, बाहेर आणि आत दोन्हीकडे प्रकाश नसलेली, स्थिर आणि जाणीवशून्य आहे.

यस्मात्तेषां वृता बुद्धिर् दुःखानि करणानि च तस्मात्ते संवृतात्मानो नगा मुख्याः प्रकीर्तिताः

त्यांची बुद्धी झाकली गेल्यामुळे आणि त्यांच्या इंद्रियांमुळे दुःख निर्माण होते, म्हणून हे झाकलेले जीव मुख्य वृक्ष म्हणून ओळखले जातात.

मुख्यसर्गं तथाभूतं दृष्ट्वा ब्रह्मा ह्यसाधकम् अप्रसन्नमनाः सो ऽथ ततो ऽन्यं सो ह्यमन्यत

मुख्य सृष्टी अशी निष्फळ आहे हे पाहून ब्रह्मदेव समाधानी राहिला नाही आणि त्याने दुसरी सृष्टी निर्माण करण्याचा विचार केला.

तस्याभिध्यायतश्चैव तिर्यक्स्रोता ह्यवर्तत तस्मात् तिर्यक्प्रवृत्तः स तिर्यक्स्रोतास् ततः स्मृतः

त्याच्या ध्यानातून तिरके प्रवाह निर्माण झाला; त्यातून तिरके वावरणारे जीव उत्पन्न झाले, म्हणून त्यांना तिरका प्रवाह असे म्हणतात.

पश्वादयस्ते विख्याता उत्पथग्राहिणो द्विजाः तस्याभिध्यायतो ऽन्यं वै सात्त्विकः समवर्तत

गायीपासून सुरू होणारे हे जीव मार्गभ्रष्ट म्हणून प्रसिद्ध आहेत, हे द्विजांनो; त्याच्या पुढील ध्यानातून सात्त्विक सृष्टी निर्माण झाली.

ऊर्ध्वस्रोतास्तृतीयस्तु स वै चोर्ध्वं व्यवस्थितः यस्मात्प्रवर्तते चोर्ध्वम् ऊर्ध्वस्रोतास्ततः स्मृतः

तिसरी सृष्टी म्हणजे वरच्या दिशेने जाणारा प्रवाह, जो वर स्थिर आहे; कारण ती वर जाते, म्हणून तिला ऊर्ध्वगामी प्रवाह असे म्हणतात.

ते सुखप्रीतिबहुला बहिरन्तश् च संवृताः प्रकाशा बहिरन्तश् च ऊर्ध्वस्रोतोभवाः स्मृताः

हे जीव आनंद आणि सुखाने भरलेले, बाहेर आणि आत दोन्ही ठिकाणी झाकलेले, पण बाहेर आणि आत दोन्ही ठिकाणी प्रकाशमान आहेत; त्यांना ऊर्ध्वगामी प्रवाहातून जन्मलेले म्हणतात.

ते सत्त्वस्य च योगेन सृष्टाः सत्त्वोद्भवाः स्मृताः ऊर्ध्वस्रोतास्तृतीयो वै देवसर्गस्तु स स्मृतः

सत्त्वगुणाच्या संयोगाने निर्माण झालेले हे जीव सत्त्वातून उत्पन्न झालेले म्हणून ओळखले जातात; तिसरी ऊर्ध्वगामी सृष्टी ही देवांची सृष्टी म्हणून प्रसिद्ध आहे.

प्रकाशाद् बहिरन्तश् च ऊर्ध्वस्रोतोद्भवाः स्मृताः ते ऊर्ध्वस्रोतसो ज्ञेयास् तुष्टात्मानो बुधैः स्मृताः

हे जीव बाहेर आणि आत दोन्ही ठिकाणी प्रकाशमान असून, ऊर्ध्वगामी प्रवाहातून उत्पन्न झालेले म्हणून ओळखले जातात; हे ऊर्ध्वगामी जीव समाधानी आत्मे म्हणून ज्ञानी लोक ओळखतात.

ऊर्ध्वस्रोतःसु सृष्टेषु देवेषु वरदः प्रभुः प्रीतिमानभवद्ब्रह्मा ततो ऽन्यं सो ऽभ्यमन्यत

ऊर्ध्वगामी देवांची सृष्टी झाल्यावर वरद ब्रह्मदेव अत्यंत प्रसन्न झाला आणि त्याने पुढील सृष्टीचा विचार केला.

ससर्ज सर्गमन्यं हि साधकं प्रभुरीश्वरः ततो ऽभिध्यायतस्तस्य सत्याभिध्यायिनस्तदा

प्रभु, सर्वांचा स्वामी, त्याने दुसरी सृष्टी निर्माण केली, जी साध्य करणारी होती; मग सत्याचा ध्यास घेत त्याच्या ध्यानातून ती प्रकट झाली.

प्रादुरासीत्तदा व्यक्ताद् अर्वाक्स्रोतास्तु साधकः यस्माद् अर्वाङ्न्यवर्तन्त ततो ऽर्वाक्स्रोतसस् तु ते

तेव्हा प्रकट सृष्टीतून साध्य करणारी, पुढे जाणारी सृष्टी निर्माण झाली; कारण ती पुढे जाते, म्हणून तिला पुढे जाणारा प्रवाह असे म्हणतात.

ते च प्रकाशबहुलास् तमःपृक्ता रजो ऽधिकाः तस्मात्ते दुःखबहुला भूयोभूयश् च कारिणः

हे जीव प्रकाशाने भरलेले, अंधार मिसळलेले आणि रजोगुण प्रधान आहेत; म्हणून ते दुःखाने भरलेले आणि पुन्हा पुन्हा कृती करणारे आहेत.

संवृता बहिरन्तश् च मनुष्याः साधकाश् च ते

हे मानव साध्य करणारे असून, बाहेर आणि आत दोन्ही ठिकाणी झाकलेले आहेत.