लिङ्गपुराणम्

स्वयंभुवो ऽपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनस्तु यः न शक्यः परिसंख्यातुम् अपि वर्षशतैरपि

स्वयंभू, जो विश्वाचा आत्मा आहे, त्याचा काळ किती आहे हे शेकडो वर्षांनी सुद्धा मोजता येत नाही.

कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणः स्मृतः तावच्छेषो ऽस्य कालो ऽन्यस् तस्यान्ते प्रतिसृज्यते

ब्रह्मदेवाचा सर्वोच्च काळ परार्ध म्हणून ओळखला जातो, जेव्हा काळाची मोजणी थांबते. उरलेला काळ वेगळा असतो आणि तो शेवटी नष्ट होतो.

कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै समतीतानि कल्पानां तावच्छेषाः परे तु ये यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहस्तं निबोधत

अगदी कोट्यवधी दिवस मागील कल्पांमध्ये गेले आहेत; तितकेच दिवस पुढे राहिले आहेत. आता, या वर्तमान वाराह कल्पाची कथा ऐका.

प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पो ऽयं वर्तते द्विजाः यस्मिन्स्वायंभुवाद्यास्तु मनवस्ते चतुर्दश

हे द्विजांनो, त्या कल्पांपैकी हा सध्याचा कल्प पहिला आहे, ज्यात स्वयंभुवापासून सुरू होणारे चौदा मनू प्रकट झाले आहेत.

अतीता वर्तमानाश् च भविष्या ये च वै पुनः तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता

भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळात, त्या मनूंनी ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह आणि पर्वतांसह, शासित केली आहे.

पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या महेश्वरैः प्रजाभिस्तपसा चैव तेषां शृणुत विस्तरम्

पूर्ण हजार युगांपर्यंत, हे महेश्वर आपल्या तपामुळे आणि प्रजांसह पृथ्वीचे रक्षण करतात. त्याचे तपशील आता ऐका.

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च कथितानि भविष्यन्ति कल्पः कल्पेन चैव हि

प्रत्येक मन्वंतरात सर्व अंतरकाळही सांगितले जातात; आणि प्रत्येक कल्पातही असेच घडते.

अतीतानि च कल्पानि सोदर्काणि सहान्वयैः अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

मागील कल्पे, त्यातील उपनिर्मिती आणि वंश, तसेच येणाऱ्या कल्पे—हे जाणणाऱ्याने अशाच प्रकारे विचार करावा.

आपो ह्यग्रे समभवन् नष्टे च पृथिवीतले शान्ततारैकनीरे ऽस्मिन् न प्राज्ञायत किंचन

सर्वप्रथम फक्त पाणी होते, कारण पृथ्वी नाहीशी झाली होती; त्या शांत, एकसंध पाण्यात काहीच दिसत नव्हते.

एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे तदा भवति वै ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

त्या एकसंध समुद्रात, जेव्हा स्थिर आणि चल सर्व काही नाहीसे झाले, तेव्हा हजार डोळे आणि हजार पाय असलेला ब्रह्मा प्रकट झाला.

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस् त्वतीन्द्रियः ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

हजार डोके असलेला, सुवर्णवर्णाचा आणि इंद्रियांच्या पलीकडचा जो पुरुष आहे, त्याला ब्रह्मा आणि नारायण असे म्हणतात, तो त्या वेळी पाण्यात झोपला होता.

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमुदैक्षत इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति

सत्त्वगुण वाढल्यामुळे तो जागा झाला आणि त्याने हे रिकामे जग पाहिले. येथे नारायणाबद्दल हा श्लोक म्हणून दाखवतात.

आपो नाराश् च सूनव इत्यपां नाम शुश्रुमः आपूर्य ताभिर् अयनं कृतवानात्मनो यतः

पाणी 'नार' आणि तो त्यांचा पुत्र आहे, असे आम्ही ऐकले आहे. त्या पाण्यांनी सर्वत्र व्यापून, त्याने त्यांना स्वतःचे निवासस्थान केले.

अप्सु शेते यतस्तस्मात् ततो नारायणः स्मृतः चतुर्युगसहस्रस्य नैशं कालम् उपास्यतः

तो पाण्यात झोपतो म्हणून त्याला नारायण म्हणतात. तो चार युगांच्या हजार रात्रीपर्यंत तिथेच राहतो.

शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात् ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा समाचरत्

रात्रीच्या शेवटी, सृष्टीसाठी तो ब्रह्मा रूप धारण करतो; आणि ब्रह्मा म्हणून, पाण्यात वायू होऊन कृती करतो.

निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले ततस्तु सः ततस् तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम्

मग पावसाळ्यात रात्री जसा काजवा दिसतो, तसा त्याने त्या पाण्यात बुडालेली पृथ्वी ओळखली.

अनुमानाद् असंमूढो भूमेरुद्धरणं पुनः अकरोत्स तनूमन्यां कल्पादिषु यथापुरा

त्याने विचार करून, मन शांत ठेवून, पुन्हा एकदा पृथ्वी वर काढली, जशी आधीच्या कल्पांत केली होती, आणि सूक्ष्म रूप धारण केले.

ततो महात्मा भगवान् दिव्यरूपम् अचिन्तयत् सलिलेनाप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स तु समन्ततः

मग त्या महात्म्याने, भगवंताने, सर्व बाजूंनी पाण्यात बुडालेली पृथ्वी पाहून, दिव्य रूपाची कल्पना केली.

किंनु रूपमहं कृत्वा उद्धरेयं महीमिमाम् जलक्रीडानुसदृशं वाराहं रूपमाविशत्

'मी कोणते रूप घेऊन ही पृथ्वी वर काढू?' असे त्याला वाटले. 'पाण्यात खेळण्यासाठी योग्य असे वराहाचे रूप घेईन,' असे त्याने ठरवले.

अधृष्यं सर्वभूतानां वाङ्मयं ब्रह्मसंज्ञितम् पृथिव्युद्धरणार्थाय प्रविवेश रसातलम्

सर्व जीवांना जिंकता न येणारे, वाणीपासून बनलेले आणि ब्रह्म म्हणून ओळखले जाणारे ते रूप घेऊन, पृथ्वी वर काढण्यासाठी तो रसातळात गेला.

अद्भिः संछादितां भूमिं स तामाशु प्रजापतिः उपगम्योज्जहारैनाम् आपश्चापि समाविशत्

पाण्याने झाकलेली ती पृथ्वी प्रजापतीने पटकन गाठली, तिला उचलली आणि तो स्वतःही त्या पाण्यात गेला.

सामुद्रा वै समुद्रेषु नादेयाश् च नदीषु च रसातलतले मग्नां रसातलपुटे गताम्

नद्या समुद्रात होत्या, आणि त्यांचे प्रवाह नद्यांमध्ये; पृथ्वी रसातळाच्या तळाशी, खोल भागात बुडाली होती.

प्रभुर्लोकहितार्थाय दंष्ट्रयाभ्युज्जहार गाम् ततः स्वस्थानमानीय पृथिवीं पृथिवीधरः

सर्व जगाच्या भल्यासाठी, प्रभूने आपल्या दातांनी पृथ्वी वर उचलली आणि तिला तिच्या योग्य जागी नेऊन, पृथ्वीचे पालन करणारा तिला स्थिर ठेवला.

मुमोच पूर्ववद् असौ धारयित्वा धराधरः तस्योपरि जलौघस्य महती नौरिव स्थिता

पृथ्वीला आधार दिल्यावर, ती धरून ठेवणाऱ्याने तिला पुन्हा सोडले; तिच्यावर मोठा जलराशि होता, जणू काही मोठी नौका उभी आहे.

तत्समा ह्युरुदेहत्वान् न मही याति संप्लवम् तत उत्क्षिप्य तां देवो जगतः स्थापनेच्छया

त्याच्या स्वतःच्या शरीरावर पृथ्वी ठेवली असल्याने ती बुडाली नाही; मग देवाने तिला वर उचलून, जगाची स्थापना करायची इच्छा केली.

पृथिव्याः प्रविभागाय मनश्चक्रे ऽम्बुजेक्षणः पृथिवीं च समां कृत्वा पृथिव्यां सो ऽचिनोद् गिरीन्

पृथ्वीचे विभाग करण्यासाठी, कमलनयनाने मनात विचार केला; पृथ्वी सपाट करून, त्याने तिच्यावर पर्वत ठेवले.

प्राक्सर्गे दह्यमाने तु तदा संवर्तकाग्निना तेनाग्निना विशीर्णास्ते पर्वता भूरिविस्तराः

सृष्टीच्या सुरुवातीला, संहाराच्या अग्नीने सर्व जळत असताना, त्या विशाल पर्वतांचे त्या अग्नीने तुकडे झाले.

शैत्यादेकार्णवे तस्मिन् वायुना तेन संहताः निषिक्ता यत्र यत्रासंस् तत्र तत्राचलाभवन्

त्या एका महासागरात, थंडीनं आणि वाऱ्याच्या जोराने ते पर्वत एकत्र आले; जिथे जिथे ते पडले, तिथे तिथे अचल पर्वत झाले.

तदाचलत्वाद् अचलाः पर्वभिः पर्वताः स्मृताः गिरयो हि निगीर्णत्वाच् छयानत्वाच्छिलोच्चयाः

हलत नाहीत म्हणून त्यांना 'अचल' म्हणतात; आणि एकावर एक साठले म्हणून त्यांना 'शिलौच्चय' म्हणजे दगडांचे ढीग असेही म्हणतात.