लिङ्गपुराणम्

ऋषिः सर्वगतत्वाच्च शरीरी सो ऽस्य यत्प्रभुः स्वामित्वमस्य यत्सर्वं विष्णुः सर्वप्रवेशनात्

तो सर्वत्र व्यापलेला असल्याने ऋषी म्हणतात; शरीरधारी म्हणून तो त्या सर्वाचा स्वामी आहे; सर्वांचा स्वामी म्हणून, सर्वत्र प्रवेश करणारा म्हणून त्याला विष्णू म्हणतात.

भगवान् भगवद्भावान् निर्मलत्वाच्छिवः स्मृतः परमः सम्प्रकृष्टत्वाद् अवनाद् ओमिति स्मृतः

भगवत गुणांनी युक्त असल्याने त्याला भगवंत म्हणतात; निर्मळ असल्याने शिव असं स्मरण केलं जातं; अत्युच्च असल्याने परम म्हणतात; रक्षण करणारा म्हणून 'ओं' असं स्मरण केलं जातं.

सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात् सर्वः सर्वमयो यतः त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्यं सम्प्रवर्तते

सर्व ज्ञानामुळे तो सर्वज्ञ आहे; सर्वत्र व्यापलेला म्हणून सर्व आहे; स्वतःला तीन भागांत विभागून तो त्रैलोक्य चालवतो.

सृजते ग्रसते चैव रक्षते च त्रिभिः स्वयम् आदित्वाद् आदिदेवो ऽसाव् अजातत्वाद् अजः स्मृतः

तो स्वतःच सृष्टी करतो, ग्रसतो आणि रक्षण करतो; आद्य असल्यामुळे त्याला आदिदेव म्हणतात; अजन्मा असल्यामुळे त्याला अज असं म्हणतात.

पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिर् इति स्मृतः देवेषु च महान्देवो महादेवस्ततः स्मृतः

तो सर्व प्रजांचा पालनकर्ता आहे म्हणून प्रजापती म्हणतात; देवांमध्ये तो महान असल्याने त्याला महादेव म्हणतात.

सर्वगत्वाच्च देवानाम् अवश्यत्वाच्च ईश्वरः बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भूतत्वाद्भूत उच्यते

सर्वत्र व्यापलेला आणि देवांचा स्वामी असल्याने त्याला ईश्वर म्हणतात; विशाल असल्यामुळे ब्रह्मा असं स्मरण केलं जातं; अस्तित्व असल्यामुळे त्याला भूता म्हणतात.

क्षेत्रज्ञः क्षेत्रविज्ञानाद् एकत्वात्केवलः स्मृतः यस्मात्पुर्यां स शेते च तस्मात्पूरुष उच्यते

क्षेत्राचं ज्ञान असल्यामुळे तो क्षेत्रज्ञ आहे; एकटा असल्यामुळे केवल असं स्मरण केलं जातं; शरीररूपी नगरीत तो वास करतो म्हणून त्याला पुरुष म्हणतात.

अनादित्वाच्च पूर्वत्वात् स्वयंभूरिति संस्मृतः याज्यत्वादुच्यते यज्ञः कविर् विक्रान्तदर्शनात्

कारण तो अनादी आहे आणि सर्वांपूर्वी अस्तित्वात होता, म्हणून त्याला स्वयंभू म्हणून ओळखतात. तो पूजनीय असल्यामुळे त्याला यज्ञ म्हणतात. तो कवी आहे आणि त्याच्या महान दृष्टीमुळे प्रसिद्ध आहे.

क्रमणः क्रमणीयत्वात् पालकश्चापि पालनात् आदित्यसंज्ञः कपिलो ह्य् अग्रजो ऽग्निरिति स्मृतः

तो चालतो म्हणून त्याला क्रमण म्हणतात, आणि तो पालन करतो म्हणून पाळणारा म्हणतात. तो आदित्य, कपिल, सर्वांत मोठा आणि अग्नी म्हणूनही ओळखला जातो.

हिरण्यमस्य गर्भो ऽभूद् धिरण्यस्यापि गर्भजः तस्माद्धिरण्यगर्भत्वं पुराणे ऽस्मिन्निरुच्यते

तो सोन्याचा गर्भ झाला आणि सोन्यातून गर्भरूपाने जन्माला आला. म्हणून या पुराणात त्याला हिरण्यगर्भ, म्हणजेच सोन्याचा गर्भ, असे म्हटले आहे.

स्वयंभुवो ऽपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनस्तु यः न शक्यः परिसंख्यातुम् अपि वर्षशतैरपि

स्वयंभू, जो विश्वाचा आत्मा आहे, त्याचा काळ किती आहे हे शेकडो वर्षांनी सुद्धा मोजता येत नाही.

कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणः स्मृतः तावच्छेषो ऽस्य कालो ऽन्यस् तस्यान्ते प्रतिसृज्यते

ब्रह्मदेवाचा सर्वोच्च काळ परार्ध म्हणून ओळखला जातो, जेव्हा काळाची मोजणी थांबते. उरलेला काळ वेगळा असतो आणि तो शेवटी नष्ट होतो.

कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै समतीतानि कल्पानां तावच्छेषाः परे तु ये यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहस्तं निबोधत

अगदी कोट्यवधी दिवस मागील कल्पांमध्ये गेले आहेत; तितकेच दिवस पुढे राहिले आहेत. आता, या वर्तमान वाराह कल्पाची कथा ऐका.

प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पो ऽयं वर्तते द्विजाः यस्मिन्स्वायंभुवाद्यास्तु मनवस्ते चतुर्दश

हे द्विजांनो, त्या कल्पांपैकी हा सध्याचा कल्प पहिला आहे, ज्यात स्वयंभुवापासून सुरू होणारे चौदा मनू प्रकट झाले आहेत.

अतीता वर्तमानाश् च भविष्या ये च वै पुनः तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता

भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळात, त्या मनूंनी ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह आणि पर्वतांसह, शासित केली आहे.

पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या महेश्वरैः प्रजाभिस्तपसा चैव तेषां शृणुत विस्तरम्

पूर्ण हजार युगांपर्यंत, हे महेश्वर आपल्या तपामुळे आणि प्रजांसह पृथ्वीचे रक्षण करतात. त्याचे तपशील आता ऐका.

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च कथितानि भविष्यन्ति कल्पः कल्पेन चैव हि

प्रत्येक मन्वंतरात सर्व अंतरकाळही सांगितले जातात; आणि प्रत्येक कल्पातही असेच घडते.

अतीतानि च कल्पानि सोदर्काणि सहान्वयैः अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

मागील कल्पे, त्यातील उपनिर्मिती आणि वंश, तसेच येणाऱ्या कल्पे—हे जाणणाऱ्याने अशाच प्रकारे विचार करावा.

आपो ह्यग्रे समभवन् नष्टे च पृथिवीतले शान्ततारैकनीरे ऽस्मिन् न प्राज्ञायत किंचन

सर्वप्रथम फक्त पाणी होते, कारण पृथ्वी नाहीशी झाली होती; त्या शांत, एकसंध पाण्यात काहीच दिसत नव्हते.

एकार्णवे तदा तस्मिन् नष्टे स्थावरजङ्गमे तदा भवति वै ब्रह्मा सहस्राक्षः सहस्रपात्

त्या एकसंध समुद्रात, जेव्हा स्थिर आणि चल सर्व काही नाहीसे झाले, तेव्हा हजार डोळे आणि हजार पाय असलेला ब्रह्मा प्रकट झाला.

सहस्रशीर्षा पुरुषो रुक्मवर्णस् त्वतीन्द्रियः ब्रह्मा नारायणाख्यस्तु सुष्वाप सलिले तदा

हजार डोके असलेला, सुवर्णवर्णाचा आणि इंद्रियांच्या पलीकडचा जो पुरुष आहे, त्याला ब्रह्मा आणि नारायण असे म्हणतात, तो त्या वेळी पाण्यात झोपला होता.

सत्त्वोद्रेकात्प्रबुद्धस्तु शून्यं लोकमुदैक्षत इमं चोदाहरन्त्यत्र श्लोकं नारायणं प्रति

सत्त्वगुण वाढल्यामुळे तो जागा झाला आणि त्याने हे रिकामे जग पाहिले. येथे नारायणाबद्दल हा श्लोक म्हणून दाखवतात.

आपो नाराश् च सूनव इत्यपां नाम शुश्रुमः आपूर्य ताभिर् अयनं कृतवानात्मनो यतः

पाणी 'नार' आणि तो त्यांचा पुत्र आहे, असे आम्ही ऐकले आहे. त्या पाण्यांनी सर्वत्र व्यापून, त्याने त्यांना स्वतःचे निवासस्थान केले.

अप्सु शेते यतस्तस्मात् ततो नारायणः स्मृतः चतुर्युगसहस्रस्य नैशं कालम् उपास्यतः

तो पाण्यात झोपतो म्हणून त्याला नारायण म्हणतात. तो चार युगांच्या हजार रात्रीपर्यंत तिथेच राहतो.

शर्वर्यन्ते प्रकुरुते ब्रह्मत्वं सर्गकारणात् ब्रह्मा तु सलिले तस्मिन् वायुर्भूत्वा समाचरत्

रात्रीच्या शेवटी, सृष्टीसाठी तो ब्रह्मा रूप धारण करतो; आणि ब्रह्मा म्हणून, पाण्यात वायू होऊन कृती करतो.

निशायामिव खद्योतः प्रावृट्काले ततस्तु सः ततस् तु सलिले तस्मिन् विज्ञायान्तर्गतां महीम्

मग पावसाळ्यात रात्री जसा काजवा दिसतो, तसा त्याने त्या पाण्यात बुडालेली पृथ्वी ओळखली.

अनुमानाद् असंमूढो भूमेरुद्धरणं पुनः अकरोत्स तनूमन्यां कल्पादिषु यथापुरा

त्याने विचार करून, मन शांत ठेवून, पुन्हा एकदा पृथ्वी वर काढली, जशी आधीच्या कल्पांत केली होती, आणि सूक्ष्म रूप धारण केले.

ततो महात्मा भगवान् दिव्यरूपम् अचिन्तयत् सलिलेनाप्लुतां भूमिं दृष्ट्वा स तु समन्ततः

मग त्या महात्म्याने, भगवंताने, सर्व बाजूंनी पाण्यात बुडालेली पृथ्वी पाहून, दिव्य रूपाची कल्पना केली.

किंनु रूपमहं कृत्वा उद्धरेयं महीमिमाम् जलक्रीडानुसदृशं वाराहं रूपमाविशत्

'मी कोणते रूप घेऊन ही पृथ्वी वर काढू?' असे त्याला वाटले. 'पाण्यात खेळण्यासाठी योग्य असे वराहाचे रूप घेईन,' असे त्याने ठरवले.