लिङ्गपुराणम्

संसिद्धः कार्यकारणे तथा वै समवर्तत एक एव महादेवस् त्रिधैवं स व्यवस्थितः

कार्य आणि कारण या दोन्हीत पूर्णत्व पावलेला, तोच महादेव एकटाच त्रिविध स्वरूपात स्थिर आहे.

अप्रतीपेन ज्ञानेन ऐश्वर्येण समन्वितः धर्मेण चाप्रतीपेन वैराग्येण च ते ऽन्विताः

अतुलनीय ज्ञान, सामर्थ्य, धर्म आणि वैराग्य यांनी ते सर्वजण युक्त आहेत; या गुणांमध्ये त्यांचा कोणीही तोल नाही.

अव्यक्ताज्जायते तेषां मनसा यद्यदीहितम् वशीकृतत्वात्त्रैगुण्यं सापेक्षत्वात्स्वभावतः

अव्यक्तातून त्यांच्या मनाने जे काही इच्छिलं जातं ते निर्माण होतं; कारण त्यांनी त्रिगुणांवर प्रभुत्व मिळवलं आहे आणि त्यांची स्वभावानुसार एकमेकांवर अवलंबूनता आहे.

चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चान्तकः स्मृतः सहस्रमूर्धा पुरुषस् तिस्रो ऽवस्थाः स्वयंभुवः

चार मुखांचा ब्रह्मा सृष्टीकर्ता म्हणून ओळखला जातो; काळ म्हणून तो संहारक आहे. हजार डोक्यांचा पुरुष, स्वयंभू, तीन अवस्थांमध्ये वास करतो.

ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् कालत्वे संक्षिपत्यपि पुरुषत्वे ह्युदासीनस् तिस्रो ऽवस्थाः प्रजापतेः

ब्रह्मा म्हणून तो लोकांची सृष्टी करतो; काळ म्हणून त्यांना संहितो; पुरुष म्हणून तो उदासीन राहतो—ही प्रजापतीच्या तीन अवस्था आहेत.

ब्रह्मा कमलगर्भाभो रुद्रः कालाग्निसन्निभः पुरुषः पुण्डरीकाक्षो रूपं तत्परमात्मनः

ब्रह्मा कमळातून जन्मलेल्या सारखा आहे; रुद्र काळाग्नीप्रमाणे आहे; पुरुष, कमळासारख्या डोळ्यांचा, हा परमात्म्याचं रूप आहे.

एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

तो कधी एकरूप, कधी दोनरूप, कधी त्रिरूप, तर कधी अनेक रूप घेतो; महेश्वर आपल्या इच्छेने शरीरांची निर्मिती आणि बदल करतो.

नानाकृतिक्रियारूपनामवन्ति स्वलीलया महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

विविध रूपे, कृती, स्वरूपे आणि नावे घेऊन, आपल्या लीलाखेरीज महेश्वर शरीरांची निर्मिती आणि बदल करतो.

त्रिधा यद्वर्तते लोके तस्मात्त्रिगुण उच्यते चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच् चतुर्व्यूहः प्रकीर्तितः

तो जगात तीन प्रकारे वावरतो म्हणून त्याला त्रिगुणी म्हणतात; चार भागांत विभागला गेल्यामुळे त्याला चतुर्व्यूह असं म्हणतात.

यदाप्नोति यदादत्ते यच्चात्ति विषयानयम् यच्चास्य सततं भावस् तस्मादात्मा निरुच्यते

तो जे काही प्राप्त करतो, जे घेतो, ज्या विषयांचा अनुभव घेतो आणि त्याची जी नेहमीची स्थिती आहे, त्यामुळे त्याला आत्मा असं म्हणतात.

ऋषिः सर्वगतत्वाच्च शरीरी सो ऽस्य यत्प्रभुः स्वामित्वमस्य यत्सर्वं विष्णुः सर्वप्रवेशनात्

तो सर्वत्र व्यापलेला असल्याने ऋषी म्हणतात; शरीरधारी म्हणून तो त्या सर्वाचा स्वामी आहे; सर्वांचा स्वामी म्हणून, सर्वत्र प्रवेश करणारा म्हणून त्याला विष्णू म्हणतात.

भगवान् भगवद्भावान् निर्मलत्वाच्छिवः स्मृतः परमः सम्प्रकृष्टत्वाद् अवनाद् ओमिति स्मृतः

भगवत गुणांनी युक्त असल्याने त्याला भगवंत म्हणतात; निर्मळ असल्याने शिव असं स्मरण केलं जातं; अत्युच्च असल्याने परम म्हणतात; रक्षण करणारा म्हणून 'ओं' असं स्मरण केलं जातं.

सर्वज्ञः सर्वविज्ञानात् सर्वः सर्वमयो यतः त्रिधा विभज्य चात्मानं त्रैलोक्यं सम्प्रवर्तते

सर्व ज्ञानामुळे तो सर्वज्ञ आहे; सर्वत्र व्यापलेला म्हणून सर्व आहे; स्वतःला तीन भागांत विभागून तो त्रैलोक्य चालवतो.

सृजते ग्रसते चैव रक्षते च त्रिभिः स्वयम् आदित्वाद् आदिदेवो ऽसाव् अजातत्वाद् अजः स्मृतः

तो स्वतःच सृष्टी करतो, ग्रसतो आणि रक्षण करतो; आद्य असल्यामुळे त्याला आदिदेव म्हणतात; अजन्मा असल्यामुळे त्याला अज असं म्हणतात.

पाति यस्मात्प्रजाः सर्वाः प्रजापतिर् इति स्मृतः देवेषु च महान्देवो महादेवस्ततः स्मृतः

तो सर्व प्रजांचा पालनकर्ता आहे म्हणून प्रजापती म्हणतात; देवांमध्ये तो महान असल्याने त्याला महादेव म्हणतात.

सर्वगत्वाच्च देवानाम् अवश्यत्वाच्च ईश्वरः बृहत्त्वाच्च स्मृतो ब्रह्मा भूतत्वाद्भूत उच्यते

सर्वत्र व्यापलेला आणि देवांचा स्वामी असल्याने त्याला ईश्वर म्हणतात; विशाल असल्यामुळे ब्रह्मा असं स्मरण केलं जातं; अस्तित्व असल्यामुळे त्याला भूता म्हणतात.

क्षेत्रज्ञः क्षेत्रविज्ञानाद् एकत्वात्केवलः स्मृतः यस्मात्पुर्यां स शेते च तस्मात्पूरुष उच्यते

क्षेत्राचं ज्ञान असल्यामुळे तो क्षेत्रज्ञ आहे; एकटा असल्यामुळे केवल असं स्मरण केलं जातं; शरीररूपी नगरीत तो वास करतो म्हणून त्याला पुरुष म्हणतात.

अनादित्वाच्च पूर्वत्वात् स्वयंभूरिति संस्मृतः याज्यत्वादुच्यते यज्ञः कविर् विक्रान्तदर्शनात्

कारण तो अनादी आहे आणि सर्वांपूर्वी अस्तित्वात होता, म्हणून त्याला स्वयंभू म्हणून ओळखतात. तो पूजनीय असल्यामुळे त्याला यज्ञ म्हणतात. तो कवी आहे आणि त्याच्या महान दृष्टीमुळे प्रसिद्ध आहे.

क्रमणः क्रमणीयत्वात् पालकश्चापि पालनात् आदित्यसंज्ञः कपिलो ह्य् अग्रजो ऽग्निरिति स्मृतः

तो चालतो म्हणून त्याला क्रमण म्हणतात, आणि तो पालन करतो म्हणून पाळणारा म्हणतात. तो आदित्य, कपिल, सर्वांत मोठा आणि अग्नी म्हणूनही ओळखला जातो.

हिरण्यमस्य गर्भो ऽभूद् धिरण्यस्यापि गर्भजः तस्माद्धिरण्यगर्भत्वं पुराणे ऽस्मिन्निरुच्यते

तो सोन्याचा गर्भ झाला आणि सोन्यातून गर्भरूपाने जन्माला आला. म्हणून या पुराणात त्याला हिरण्यगर्भ, म्हणजेच सोन्याचा गर्भ, असे म्हटले आहे.

स्वयंभुवो ऽपि वृत्तस्य कालो विश्वात्मनस्तु यः न शक्यः परिसंख्यातुम् अपि वर्षशतैरपि

स्वयंभू, जो विश्वाचा आत्मा आहे, त्याचा काळ किती आहे हे शेकडो वर्षांनी सुद्धा मोजता येत नाही.

कालसंख्याविवृत्तस्य परार्धो ब्रह्मणः स्मृतः तावच्छेषो ऽस्य कालो ऽन्यस् तस्यान्ते प्रतिसृज्यते

ब्रह्मदेवाचा सर्वोच्च काळ परार्ध म्हणून ओळखला जातो, जेव्हा काळाची मोजणी थांबते. उरलेला काळ वेगळा असतो आणि तो शेवटी नष्ट होतो.

कोटिकोटिसहस्राणि अहर्भूतानि यानि वै समतीतानि कल्पानां तावच्छेषाः परे तु ये यस्त्वयं वर्तते कल्पो वाराहस्तं निबोधत

अगदी कोट्यवधी दिवस मागील कल्पांमध्ये गेले आहेत; तितकेच दिवस पुढे राहिले आहेत. आता, या वर्तमान वाराह कल्पाची कथा ऐका.

प्रथमः सांप्रतस्तेषां कल्पो ऽयं वर्तते द्विजाः यस्मिन्स्वायंभुवाद्यास्तु मनवस्ते चतुर्दश

हे द्विजांनो, त्या कल्पांपैकी हा सध्याचा कल्प पहिला आहे, ज्यात स्वयंभुवापासून सुरू होणारे चौदा मनू प्रकट झाले आहेत.

अतीता वर्तमानाश् च भविष्या ये च वै पुनः तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपर्वता

भूतकाळ, वर्तमान आणि भविष्यकाळात, त्या मनूंनी ही संपूर्ण पृथ्वी, सात द्वीपांसह आणि पर्वतांसह, शासित केली आहे.

पूर्णं युगसहस्रं वै परिपाल्या महेश्वरैः प्रजाभिस्तपसा चैव तेषां शृणुत विस्तरम्

पूर्ण हजार युगांपर्यंत, हे महेश्वर आपल्या तपामुळे आणि प्रजांसह पृथ्वीचे रक्षण करतात. त्याचे तपशील आता ऐका.

मन्वन्तरेण चैकेन सर्वाण्येवान्तराणि च कथितानि भविष्यन्ति कल्पः कल्पेन चैव हि

प्रत्येक मन्वंतरात सर्व अंतरकाळही सांगितले जातात; आणि प्रत्येक कल्पातही असेच घडते.

अतीतानि च कल्पानि सोदर्काणि सहान्वयैः अनागतेषु तद्वच्च तर्कः कार्यो विजानता

मागील कल्पे, त्यातील उपनिर्मिती आणि वंश, तसेच येणाऱ्या कल्पे—हे जाणणाऱ्याने अशाच प्रकारे विचार करावा.

आपो ह्यग्रे समभवन् नष्टे च पृथिवीतले शान्ततारैकनीरे ऽस्मिन् न प्राज्ञायत किंचन

सर्वप्रथम फक्त पाणी होते, कारण पृथ्वी नाहीशी झाली होती; त्या शांत, एकसंध पाण्यात काहीच दिसत नव्हते.