लिङ्गपुराणम्

एतत्कालान्तरं ज्ञेयम् अहर्वै पारमेश्वरम् रात्रिश्चैतावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः

हा काळ परमेश्वराचा दिवस समजावा; आणि परमेश्वराची रात्रही तितकीच मोठी, पूर्णपणे समजावी.

अहस्तस्य तु या सृष्टिः रात्रिश् च प्रलयः स्मृतः नाहस्तु विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत्

ज्याच्याकडे हात नाहीत, त्याची सृष्टी म्हणजे रात्र आणि तीच प्रलय मानली जाते. पण ज्याच्याकडे हात नाहीत, त्याला ना रात्र असते ना प्रलय. हे नीट लक्षात ठेवा.

उपचारस्तु क्रियते लोकानां हितकाम्यया इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च महाभूतानि पञ्च च

लोकांच्या हितासाठी, इंद्रिये, त्यांचे विषय आणि पाच महाभूत याबद्दल रूपकाने सांगितले जाते.

तस्मात् सर्वाणि भूतानि बुद्धिश् च सह दैवतैः अहस्तिष्ठन्ति सर्वाणि परमेशस्य धीमतः

म्हणून सर्व जीव, बुद्धी आणि देवतांसह, हात नसलेल्या अवस्थेत, सर्व काही त्या सर्वज्ञ परमेश्वरामध्येच स्थित असते.

अहरन्ते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः स्वात्मन्यवस्थिते व्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते

रात्रीच्या शेवटी, विश्व निर्माण होत असताना, सर्व काही आपापल्या स्वरूपात राहून, प्रकट आणि त्याचे विकार मागे घेतले जातात आणि ते सर्व लय पावतात.

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ तमःसत्त्वरजोपेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ

प्रकृती आणि पुरुष हे दोघेही, त्यांच्या मूळ गुणधर्माने, अंधार, सत्त्व आणि रज या तिघांसह, समत्वात एकत्र राहतात.

अनुपृक्तावभूतां ताव् ओतप्रोतौ परस्परम् गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते

हे दोघे एकमेकांत गुंतलेले असून, गुणांची समता असताना त्यांचे एकरूप होते, आणि गुणांत फरक पडला की सृष्टी निर्माण होते असे समजावे.

तिले यथा भवेत्तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् तथा तमसि सत्त्वे च रजस्यनुसृतं जगत्

जसे तीळामध्ये तेल आणि दूधामध्ये तुप असते, तसेच जग सत्त्व, तम आणि रज यांच्या पाठोपाठ चालते.

उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं तथा अर्हमुखे प्रवृत्तश् च परः प्रकृतिसंभवः

संपूर्ण रात्र महेश्वरीचे उपासना केल्यावर, योग्याच्या मुखातून प्रकट झालेला, परम पुरुष प्रकृतीतून जन्म घेतो.

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः प्रधानं पुरुषं चैव प्रविश्य स महेश्वरः

परमेश्वराने श्रेष्ठ योगाने प्रकृती आणि पुरुष यांना हलवले आणि त्यांच्यात प्रवेश करून तो महेश्वर झाला.

महेश्वरात्त्रयो देवा जज्ञिरे जगदीश्वरात् शाश्वताः परमा गुह्यः सर्वात्मानः शरीरिणः

महेश्वर या जगाच्या स्वामीपासून तीन देव जन्मले, जे शाश्वत, श्रेष्ठ, गूढ आणि सर्व जीवांचे मूळ आहेत.

एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः एत एव त्रयो लोका एत एव त्रयो ऽग्नयः

हे तीन देव म्हणजेच तीन गुण, हेच तीन लोक, आणि हेच तीन अग्नी आहेत.

परस्पराश्रिता ह्येते परस्परमनुव्रताः परस्परेण वर्तन्ते धारयन्ति परस्परम्

हे तिघे एकमेकांवर अवलंबून आहेत, एकमेकांशी निष्ठावान आहेत, एकमेकांत वावरतात आणि एकमेकांना आधार देतात.

अन्योन्यमिथुना ह्येते अन्योन्यमुपजीविनः क्षणं वियोगो न ह्येषां न त्यजन्ति परस्परम्

हे तिघे एकमेकांचे जोडीदार आहेत, एकमेकांना पोसतात, क्षणभरही वेगळे राहत नाहीत आणि कधीच एकमेकांना सोडत नाहीत.

ईश्वरस्तु परो देवो विष्णुश् च महतः परः ब्रह्मा च रजसा युक्तः सर्गादौ हि प्रवर्तते

परमेश्वर हा सर्वात श्रेष्ठ देव आहे, विष्णू महत्तमाहूनही श्रेष्ठ आहे, आणि ब्रह्मा रजोगुणयुक्त असल्याने सृष्टीच्या आरंभी कार्य करतो.

परः स पुरुषो ज्ञेयः प्रकृतिः सा परा स्मृता

तो परम पुरुष म्हणून ओळखला जातो, आणि ती प्रकृतीही परम मानली जाते.

अधिष्ठिता सा हि महेश्वरेण प्रवर्तते चोद्यमने समन्तात् अनुप्रवृत्तस्तु महांस्तदेनां चिरस्थिरत्वाद् विषयं श्रियः स्वयम्

ती महेश्वराच्या अधीन असून, तो तिला सर्व प्रकारे प्रवृत्त करतो; तो महान तिला व्यापून दीर्घकाळ स्थिर राहतो आणि तीच श्रीचे स्थान बनते.

प्रधानगुणवैषम्यात् सर्गकालः प्रवर्तते ईश्वराधिष्ठितात्पूर्वं तस्मात्सदसदात्मकात्

प्रकृतीच्या गुणांमध्ये असमतोल आल्यावर सृष्टीचा काळ सुरू होतो; ईश्वराच्या अधीन होण्यापूर्वी ती अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्ही स्वरूपाची असते.

संसिद्धः कार्यकरणे रुद्रश्चाग्रे ह्यवर्तत तेजसाप्रतिमो धीमान् अव्यक्तः सम्प्रकाशकः

कार्य आणि करणामध्ये पारंगत असलेला रुद्र सर्वप्रथम प्रकट झाला, तो तेजस्वी, बुद्धिमान, अप्रकट असूनही सर्वत्र प्रकाश देणारा आहे.

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते ब्रह्मा च भगवांस्तस्माच् चतुर्वक्त्रः प्रजापतिः

ज्याच्याकडे शरीर आहे तोच पहिला आहे; त्याला पुरुष असं म्हणतात. त्याच्यापासूनच भगवंत ब्रह्मा, चार मुखांचा प्रजापती उत्पन्न होतो.

संसिद्धः कार्यकारणे तथा वै समवर्तत एक एव महादेवस् त्रिधैवं स व्यवस्थितः

कार्य आणि कारण या दोन्हीत पूर्णत्व पावलेला, तोच महादेव एकटाच त्रिविध स्वरूपात स्थिर आहे.

अप्रतीपेन ज्ञानेन ऐश्वर्येण समन्वितः धर्मेण चाप्रतीपेन वैराग्येण च ते ऽन्विताः

अतुलनीय ज्ञान, सामर्थ्य, धर्म आणि वैराग्य यांनी ते सर्वजण युक्त आहेत; या गुणांमध्ये त्यांचा कोणीही तोल नाही.

अव्यक्ताज्जायते तेषां मनसा यद्यदीहितम् वशीकृतत्वात्त्रैगुण्यं सापेक्षत्वात्स्वभावतः

अव्यक्तातून त्यांच्या मनाने जे काही इच्छिलं जातं ते निर्माण होतं; कारण त्यांनी त्रिगुणांवर प्रभुत्व मिळवलं आहे आणि त्यांची स्वभावानुसार एकमेकांवर अवलंबूनता आहे.

चतुर्मुखस्तु ब्रह्मत्वे कालत्वे चान्तकः स्मृतः सहस्रमूर्धा पुरुषस् तिस्रो ऽवस्थाः स्वयंभुवः

चार मुखांचा ब्रह्मा सृष्टीकर्ता म्हणून ओळखला जातो; काळ म्हणून तो संहारक आहे. हजार डोक्यांचा पुरुष, स्वयंभू, तीन अवस्थांमध्ये वास करतो.

ब्रह्मत्वे सृजते लोकान् कालत्वे संक्षिपत्यपि पुरुषत्वे ह्युदासीनस् तिस्रो ऽवस्थाः प्रजापतेः

ब्रह्मा म्हणून तो लोकांची सृष्टी करतो; काळ म्हणून त्यांना संहितो; पुरुष म्हणून तो उदासीन राहतो—ही प्रजापतीच्या तीन अवस्था आहेत.

ब्रह्मा कमलगर्भाभो रुद्रः कालाग्निसन्निभः पुरुषः पुण्डरीकाक्षो रूपं तत्परमात्मनः

ब्रह्मा कमळातून जन्मलेल्या सारखा आहे; रुद्र काळाग्नीप्रमाणे आहे; पुरुष, कमळासारख्या डोळ्यांचा, हा परमात्म्याचं रूप आहे.

एकधा स द्विधा चैव त्रिधा च बहुधा पुनः महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

तो कधी एकरूप, कधी दोनरूप, कधी त्रिरूप, तर कधी अनेक रूप घेतो; महेश्वर आपल्या इच्छेने शरीरांची निर्मिती आणि बदल करतो.

नानाकृतिक्रियारूपनामवन्ति स्वलीलया महेश्वरः शरीराणि करोति विकरोति च

विविध रूपे, कृती, स्वरूपे आणि नावे घेऊन, आपल्या लीलाखेरीज महेश्वर शरीरांची निर्मिती आणि बदल करतो.

त्रिधा यद्वर्तते लोके तस्मात्त्रिगुण उच्यते चतुर्धा प्रविभक्तत्वाच् चतुर्व्यूहः प्रकीर्तितः

तो जगात तीन प्रकारे वावरतो म्हणून त्याला त्रिगुणी म्हणतात; चार भागांत विभागला गेल्यामुळे त्याला चतुर्व्यूह असं म्हणतात.