लिङ्गपुराणम्

शर्वश्चाण्डकपालस्थो भवश्चांभसि सुव्रताः रुद्रो ऽग्निमध्ये भगवान् उग्रो वायौ पुनः स्मृतः

शर्व अंडाच्या कवटीत वास करतो, भव पाण्यात आहे, रुद्र, जो भगवंत आहे, तो अग्नीमध्ये आहे, आणि उग्र पुन्हा वायूमध्ये स्मरणात आहे.

भीमश्चावनिमध्यस्थो ह्य् अहङ्कारे महेश्वरः बुद्धौ च भगवानीशः सर्वतः परमेश्वरः

भीम पृथ्वीच्या मध्यभागी आहे, महेश्वर अहंकारात आहे, आणि ईश हा भगवंत बुद्धीत आहे—सर्वत्र परमेश्वरच आहे.

एतैरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर् वृतम् एता आवृत्य चान्योन्यम् अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः

या सात नैसर्गिक आवरणांनी अंड वेढलेले आहे; आणि एकमेकांना वेढून, ही आठ प्रकृती स्थिर आहेत.

प्रसर्गकाले स्थित्वा तु ग्रसन्त्येताः परस्परम् एवं परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम्

सृष्टीच्या वेळी, या तत्त्वांनी असेच राहून, एकमेकांना गिळले; आणि एकमेकांपासून उत्पन्न होऊन, त्या एकमेकांना आधार देतात.

आधाराधेयभावेन विकारास्ते विकारिषु महेश्वरः परो ऽव्यक्ताद् अण्डम् अव्यक्तसंभवम्

आधार आणि अधेय या नात्याने हे विकार विकारांमध्ये राहतात; परम महेश्वर, जो अव्यक्तापलीकडे आहे, तोच अव्यक्तातून उत्पन्न झालेल्या अंडाचा मूळ आहे.

अण्डाज्जज्ञे स एवेशः पुरुषो ऽर्कसमप्रभः तस्मिन्कार्यस्य करणं संसिद्धं स्वेच्छयैव तु

त्या अंडातून तोच प्रभू, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी पुरुष, जन्माला आला; त्याच्यामध्ये सर्व कार्यासाठी साधने त्याच्या इच्छेने सिद्ध झाली.

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते तस्य वामाङ्गजो विष्णुः सर्वदेवनमस्कृतः

तोच प्रथम देहधारी आहे, त्याला पुरुष म्हणतात; त्याच्या डाव्या भागातून सर्व देवांनी पूजलेला विष्णू उत्पन्न झाला.

लक्ष्म्या देव्या ह्यभूद्देव इच्छया परमेष्ठिनः दक्षिणाङ्गभवो ब्रह्मा सरस्वत्या जगद्गुरुः

परमेश्वराच्या इच्छेने लक्ष्मी देवी उत्पन्न झाली; आणि त्याच्या उजव्या भागातून सरस्वतीसह जगाचा गुरु ब्रह्मा जन्माला आला.

तस्मिन्नण्डे इमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना

त्या अंडामध्ये हे सर्व लोक, हे संपूर्ण विश्व, चंद्र, सूर्य, नक्षत्रे, ग्रह आणि वायूसह आहेत.

लोकालोकद्वयं किंचिद् अण्डे ह्यस्मिन्समर्पितम् यत्तु सृष्टौ प्रसंख्यातं मया कालान्तरं द्विजाः

लोक आणि अलोक, हे दोन्ही काही प्रमाणात या अंडामध्ये सामावलेले आहेत; आणि सृष्टीच्या वेळी मी जे काही सांगितले, ते सर्व येथे आहे.

एतत्कालान्तरं ज्ञेयम् अहर्वै पारमेश्वरम् रात्रिश्चैतावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः

हा काळ परमेश्वराचा दिवस समजावा; आणि परमेश्वराची रात्रही तितकीच मोठी, पूर्णपणे समजावी.

अहस्तस्य तु या सृष्टिः रात्रिश् च प्रलयः स्मृतः नाहस्तु विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत्

ज्याच्याकडे हात नाहीत, त्याची सृष्टी म्हणजे रात्र आणि तीच प्रलय मानली जाते. पण ज्याच्याकडे हात नाहीत, त्याला ना रात्र असते ना प्रलय. हे नीट लक्षात ठेवा.

उपचारस्तु क्रियते लोकानां हितकाम्यया इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च महाभूतानि पञ्च च

लोकांच्या हितासाठी, इंद्रिये, त्यांचे विषय आणि पाच महाभूत याबद्दल रूपकाने सांगितले जाते.

तस्मात् सर्वाणि भूतानि बुद्धिश् च सह दैवतैः अहस्तिष्ठन्ति सर्वाणि परमेशस्य धीमतः

म्हणून सर्व जीव, बुद्धी आणि देवतांसह, हात नसलेल्या अवस्थेत, सर्व काही त्या सर्वज्ञ परमेश्वरामध्येच स्थित असते.

अहरन्ते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः स्वात्मन्यवस्थिते व्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते

रात्रीच्या शेवटी, विश्व निर्माण होत असताना, सर्व काही आपापल्या स्वरूपात राहून, प्रकट आणि त्याचे विकार मागे घेतले जातात आणि ते सर्व लय पावतात.

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ तमःसत्त्वरजोपेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ

प्रकृती आणि पुरुष हे दोघेही, त्यांच्या मूळ गुणधर्माने, अंधार, सत्त्व आणि रज या तिघांसह, समत्वात एकत्र राहतात.

अनुपृक्तावभूतां ताव् ओतप्रोतौ परस्परम् गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते

हे दोघे एकमेकांत गुंतलेले असून, गुणांची समता असताना त्यांचे एकरूप होते, आणि गुणांत फरक पडला की सृष्टी निर्माण होते असे समजावे.

तिले यथा भवेत्तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् तथा तमसि सत्त्वे च रजस्यनुसृतं जगत्

जसे तीळामध्ये तेल आणि दूधामध्ये तुप असते, तसेच जग सत्त्व, तम आणि रज यांच्या पाठोपाठ चालते.

उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं तथा अर्हमुखे प्रवृत्तश् च परः प्रकृतिसंभवः

संपूर्ण रात्र महेश्वरीचे उपासना केल्यावर, योग्याच्या मुखातून प्रकट झालेला, परम पुरुष प्रकृतीतून जन्म घेतो.

क्षोभयामास योगेन परेण परमेश्वरः प्रधानं पुरुषं चैव प्रविश्य स महेश्वरः

परमेश्वराने श्रेष्ठ योगाने प्रकृती आणि पुरुष यांना हलवले आणि त्यांच्यात प्रवेश करून तो महेश्वर झाला.

महेश्वरात्त्रयो देवा जज्ञिरे जगदीश्वरात् शाश्वताः परमा गुह्यः सर्वात्मानः शरीरिणः

महेश्वर या जगाच्या स्वामीपासून तीन देव जन्मले, जे शाश्वत, श्रेष्ठ, गूढ आणि सर्व जीवांचे मूळ आहेत.

एत एव त्रयो देवा एत एव त्रयो गुणाः एत एव त्रयो लोका एत एव त्रयो ऽग्नयः

हे तीन देव म्हणजेच तीन गुण, हेच तीन लोक, आणि हेच तीन अग्नी आहेत.

परस्पराश्रिता ह्येते परस्परमनुव्रताः परस्परेण वर्तन्ते धारयन्ति परस्परम्

हे तिघे एकमेकांवर अवलंबून आहेत, एकमेकांशी निष्ठावान आहेत, एकमेकांत वावरतात आणि एकमेकांना आधार देतात.

अन्योन्यमिथुना ह्येते अन्योन्यमुपजीविनः क्षणं वियोगो न ह्येषां न त्यजन्ति परस्परम्

हे तिघे एकमेकांचे जोडीदार आहेत, एकमेकांना पोसतात, क्षणभरही वेगळे राहत नाहीत आणि कधीच एकमेकांना सोडत नाहीत.

ईश्वरस्तु परो देवो विष्णुश् च महतः परः ब्रह्मा च रजसा युक्तः सर्गादौ हि प्रवर्तते

परमेश्वर हा सर्वात श्रेष्ठ देव आहे, विष्णू महत्तमाहूनही श्रेष्ठ आहे, आणि ब्रह्मा रजोगुणयुक्त असल्याने सृष्टीच्या आरंभी कार्य करतो.

परः स पुरुषो ज्ञेयः प्रकृतिः सा परा स्मृता

तो परम पुरुष म्हणून ओळखला जातो, आणि ती प्रकृतीही परम मानली जाते.

अधिष्ठिता सा हि महेश्वरेण प्रवर्तते चोद्यमने समन्तात् अनुप्रवृत्तस्तु महांस्तदेनां चिरस्थिरत्वाद् विषयं श्रियः स्वयम्

ती महेश्वराच्या अधीन असून, तो तिला सर्व प्रकारे प्रवृत्त करतो; तो महान तिला व्यापून दीर्घकाळ स्थिर राहतो आणि तीच श्रीचे स्थान बनते.

प्रधानगुणवैषम्यात् सर्गकालः प्रवर्तते ईश्वराधिष्ठितात्पूर्वं तस्मात्सदसदात्मकात्

प्रकृतीच्या गुणांमध्ये असमतोल आल्यावर सृष्टीचा काळ सुरू होतो; ईश्वराच्या अधीन होण्यापूर्वी ती अस्तित्व आणि अनस्तित्व या दोन्ही स्वरूपाची असते.

संसिद्धः कार्यकरणे रुद्रश्चाग्रे ह्यवर्तत तेजसाप्रतिमो धीमान् अव्यक्तः सम्प्रकाशकः

कार्य आणि करणामध्ये पारंगत असलेला रुद्र सर्वप्रथम प्रकट झाला, तो तेजस्वी, बुद्धिमान, अप्रकट असूनही सर्वत्र प्रकाश देणारा आहे.