लिङ्गपुराणम्

तस्मात्पञ्चगुणा भूमिः स्थूला भूतेषु शस्यते शान्ता घोराश् च मूढाश् च विशेषास्तेन ते स्मृताः

म्हणून पृथ्वी पाच गुणांची, स्थूल तत्त्वांमध्ये श्रेष्ठ मानली जाते. शांत, तिव्र आणि मूढ असे भेद त्यामुळे ओळखले जातात.

परस्परानुप्रवेशाद् धारयन्ति परस्परम् भूमेरन्तस्त्विदं सर्वं लोकालोकाचलावृतम्

एकमेकांत प्रवेश करून ती तत्त्वं एकमेकांना आधार देतात. पृथ्वीच्या आत सर्व काही आहे, आणि ती लोक, लोकालोक पर्वतांनी वेढलेली आहे.

विशेषाश्चेन्द्रियग्राह्या नियतत्वाच्च ते स्मृताः गुणं पूर्वस्य सर्गस्य प्राप्नुवन्त्युत्तरोत्तराः

हे भेद इंद्रियांना जाणवतात आणि ते निश्चित असल्याने लक्षात ठेवले जातात. प्रत्येक पुढील निर्मितीला आधीच्या निर्मितीचा गुण प्राप्त होतो.

तेषां यावच्च तद् यच्च यच्च तावद्गुणं स्मृतम् उपलभ्याप्सु वै गन्धं केचिद् ब्रूयुर् अपां गुणम्

ज्यावेळा त्या गुणांचे अस्तित्व असते, त्यावेळी त्यांचे जे काही गुण समजले जातात, काही लोक पाण्यात सुगंध जाणवतात आणि तो पाण्याचा गुण आहे असे म्हणतात.

पृथिव्यामेव तं विद्याद् अपां वायोश् च संश्रयात् एते सप्त महात्मानो ह्य् अन्योन्यस्य समाश्रयात्

पण तो गुण खरा पृथ्वीचाच आहे, फक्त पाणी आणि वायू यांच्या संयोगामुळे तिथे दिसतो; हे सातही महत्त्वाचे तत्त्वे एकमेकांच्या संयोगामुळे एकमेकांचे गुण घेतात.

पुरुषाधिष्ठितत्वाच्च अव्यक्तानुग्रहेण च महादयो विशेषान्ता ह्य् अण्डमुत्पादयन्ति ते

पुरुषाच्या अधिष्ठानामुळे आणि अव्यक्ताच्या कृपेने ही महत्त्वाची तत्त्वे, विशेष रूपे मिळवून, अंड निर्माण करतात.

एककालसमुत्पन्नं जलबुद्बुदवच्च तत् विशेषेभ्यो ऽण्डम् अभवन् महत् तद् उदकेशयम्

ते अंड एकाच वेळी, जणू पाण्यातील फुग्यासारखे, विशेष तत्त्वांपासून निर्माण झाले; ते विशाल आहे आणि पाण्यावर तरंगते.

अद्भिर् दशगुणाभिस्तु बाह्यतो ऽण्डं समावृतम् आपो दशगुणेनैतास् तेजसा बाह्यतो वृताः

ते अंड बाहेरून पाण्याने वेढलेले आहे, जे त्याच्या दहा पट आहे; आणि ते पाणीही बाहेरून दहा पट तेजाने वेढलेले आहे.

तेजो दशगुणेनैव वायुना बाह्यतो वृतम् वायुर्दशगुणेनैव बाह्यतो नभसा वृतः

तेज देखील दहा पट वायूने बाहेरून वेढलेले आहे; आणि वायू दहा पट आकाशाने बाहेरून वेढलेला आहे.

आकाशेनावृतो वायुः खं तु भूतादिनावृतम् भूतादिर्महता चापि अव्यक्तेनावृतो महान्

वायूला आकाश वेढते, आणि आकाशाला भूतादि तत्त्व वेढते; भूतादि तत्त्वाला महत्त्वत्त्व वेढते, आणि महत्त्वत्त्वाला अव्यक्त वेढते.

शर्वश्चाण्डकपालस्थो भवश्चांभसि सुव्रताः रुद्रो ऽग्निमध्ये भगवान् उग्रो वायौ पुनः स्मृतः

शर्व अंडाच्या कवटीत वास करतो, भव पाण्यात आहे, रुद्र, जो भगवंत आहे, तो अग्नीमध्ये आहे, आणि उग्र पुन्हा वायूमध्ये स्मरणात आहे.

भीमश्चावनिमध्यस्थो ह्य् अहङ्कारे महेश्वरः बुद्धौ च भगवानीशः सर्वतः परमेश्वरः

भीम पृथ्वीच्या मध्यभागी आहे, महेश्वर अहंकारात आहे, आणि ईश हा भगवंत बुद्धीत आहे—सर्वत्र परमेश्वरच आहे.

एतैरावरणैरण्डं सप्तभिः प्राकृतैर् वृतम् एता आवृत्य चान्योन्यम् अष्टौ प्रकृतयः स्थिताः

या सात नैसर्गिक आवरणांनी अंड वेढलेले आहे; आणि एकमेकांना वेढून, ही आठ प्रकृती स्थिर आहेत.

प्रसर्गकाले स्थित्वा तु ग्रसन्त्येताः परस्परम् एवं परस्परोत्पन्ना धारयन्ति परस्परम्

सृष्टीच्या वेळी, या तत्त्वांनी असेच राहून, एकमेकांना गिळले; आणि एकमेकांपासून उत्पन्न होऊन, त्या एकमेकांना आधार देतात.

आधाराधेयभावेन विकारास्ते विकारिषु महेश्वरः परो ऽव्यक्ताद् अण्डम् अव्यक्तसंभवम्

आधार आणि अधेय या नात्याने हे विकार विकारांमध्ये राहतात; परम महेश्वर, जो अव्यक्तापलीकडे आहे, तोच अव्यक्तातून उत्पन्न झालेल्या अंडाचा मूळ आहे.

अण्डाज्जज्ञे स एवेशः पुरुषो ऽर्कसमप्रभः तस्मिन्कार्यस्य करणं संसिद्धं स्वेच्छयैव तु

त्या अंडातून तोच प्रभू, सूर्याप्रमाणे तेजस्वी पुरुष, जन्माला आला; त्याच्यामध्ये सर्व कार्यासाठी साधने त्याच्या इच्छेने सिद्ध झाली.

स वै शरीरी प्रथमः स वै पुरुष उच्यते तस्य वामाङ्गजो विष्णुः सर्वदेवनमस्कृतः

तोच प्रथम देहधारी आहे, त्याला पुरुष म्हणतात; त्याच्या डाव्या भागातून सर्व देवांनी पूजलेला विष्णू उत्पन्न झाला.

लक्ष्म्या देव्या ह्यभूद्देव इच्छया परमेष्ठिनः दक्षिणाङ्गभवो ब्रह्मा सरस्वत्या जगद्गुरुः

परमेश्वराच्या इच्छेने लक्ष्मी देवी उत्पन्न झाली; आणि त्याच्या उजव्या भागातून सरस्वतीसह जगाचा गुरु ब्रह्मा जन्माला आला.

तस्मिन्नण्डे इमे लोका अन्तर्विश्वमिदं जगत् चन्द्रादित्यौ सनक्षत्रौ सग्रहौ सह वायुना

त्या अंडामध्ये हे सर्व लोक, हे संपूर्ण विश्व, चंद्र, सूर्य, नक्षत्रे, ग्रह आणि वायूसह आहेत.

लोकालोकद्वयं किंचिद् अण्डे ह्यस्मिन्समर्पितम् यत्तु सृष्टौ प्रसंख्यातं मया कालान्तरं द्विजाः

लोक आणि अलोक, हे दोन्ही काही प्रमाणात या अंडामध्ये सामावलेले आहेत; आणि सृष्टीच्या वेळी मी जे काही सांगितले, ते सर्व येथे आहे.

एतत्कालान्तरं ज्ञेयम् अहर्वै पारमेश्वरम् रात्रिश्चैतावती ज्ञेया परमेशस्य कृत्स्नशः

हा काळ परमेश्वराचा दिवस समजावा; आणि परमेश्वराची रात्रही तितकीच मोठी, पूर्णपणे समजावी.

अहस्तस्य तु या सृष्टिः रात्रिश् च प्रलयः स्मृतः नाहस्तु विद्यते तस्य न रात्रिरिति धारयेत्

ज्याच्याकडे हात नाहीत, त्याची सृष्टी म्हणजे रात्र आणि तीच प्रलय मानली जाते. पण ज्याच्याकडे हात नाहीत, त्याला ना रात्र असते ना प्रलय. हे नीट लक्षात ठेवा.

उपचारस्तु क्रियते लोकानां हितकाम्यया इन्द्रियाणीन्द्रियार्थाश् च महाभूतानि पञ्च च

लोकांच्या हितासाठी, इंद्रिये, त्यांचे विषय आणि पाच महाभूत याबद्दल रूपकाने सांगितले जाते.

तस्मात् सर्वाणि भूतानि बुद्धिश् च सह दैवतैः अहस्तिष्ठन्ति सर्वाणि परमेशस्य धीमतः

म्हणून सर्व जीव, बुद्धी आणि देवतांसह, हात नसलेल्या अवस्थेत, सर्व काही त्या सर्वज्ञ परमेश्वरामध्येच स्थित असते.

अहरन्ते प्रलीयन्ते रात्र्यन्ते विश्वसंभवः स्वात्मन्यवस्थिते व्यक्ते विकारे प्रतिसंहृते

रात्रीच्या शेवटी, विश्व निर्माण होत असताना, सर्व काही आपापल्या स्वरूपात राहून, प्रकट आणि त्याचे विकार मागे घेतले जातात आणि ते सर्व लय पावतात.

साधर्म्येणावतिष्ठेते प्रधानपुरुषावुभौ तमःसत्त्वरजोपेतौ समत्वेन व्यवस्थितौ

प्रकृती आणि पुरुष हे दोघेही, त्यांच्या मूळ गुणधर्माने, अंधार, सत्त्व आणि रज या तिघांसह, समत्वात एकत्र राहतात.

अनुपृक्तावभूतां ताव् ओतप्रोतौ परस्परम् गुणसाम्ये लयो ज्ञेयो वैषम्ये सृष्टिरुच्यते

हे दोघे एकमेकांत गुंतलेले असून, गुणांची समता असताना त्यांचे एकरूप होते, आणि गुणांत फरक पडला की सृष्टी निर्माण होते असे समजावे.

तिले यथा भवेत्तैलं घृतं पयसि वा स्थितम् तथा तमसि सत्त्वे च रजस्यनुसृतं जगत्

जसे तीळामध्ये तेल आणि दूधामध्ये तुप असते, तसेच जग सत्त्व, तम आणि रज यांच्या पाठोपाठ चालते.

उपास्य रजनीं कृत्स्नां परां माहेश्वरीं तथा अर्हमुखे प्रवृत्तश् च परः प्रकृतिसंभवः

संपूर्ण रात्र महेश्वरीचे उपासना केल्यावर, योग्याच्या मुखातून प्रकट झालेला, परम पुरुष प्रकृतीतून जन्म घेतो.