लिङ्गपुराणम्

स हत्वा देवसम्भूतं नरकं दैत्यपुङ्गवम् ब्राह्मणस्योर्ध्वचक्रस्य वरदानान्महात्मनः

देवतांपासून जन्मलेला, दैत्यांचा प्रमुख नरक, महान आत्मा उर्ध्वचक्र ब्राह्मणाच्या वरामुळे, त्याने मारला.

स्वोपभोग्यानि कन्यानां षोडशातुलविक्रमः शताधिकानि जग्राह सहस्राणि महाबलः

अतुल पराक्रम असलेल्या त्या महाबलवानाने, स्वतःच्या उपभोगासाठी सोळा हजारांहून अधिक कन्या स्वीकारल्या.

शापव्याजेन विप्राणाम् उपसंहृतवान् कुलम् संहृत्य तत्कुलं चैव प्रभासे ऽतिष्ठदच्युतः

शापाचा बहाणा करून, त्याने ब्राह्मणांचे कुल नष्ट केले आणि ते कुल संपवून, अच्युत प्रभास येथे राहिला.

तदा तस्यैव तु गतं वर्षाणामधिकं शतम् कृष्णस्य द्वारकायां वै जराक्लेशापहारिणः

त्या वेळी, कृष्ण, जरा या दुःखाचा नाश करणारा, द्वारकेत शंभर वर्षांहून अधिक काळ राहिला.

विश्वामित्रस्य कण्वस्य नारदस्य च धीमतः शापं पिण्डारके ऽरक्षद् वचो दुर्वाससस्तदा

त्या काळी, पिंडारक येथे, विश्वामित्र, कण्व आणि बुद्धिमान नारद यांच्या शापाबद्दल, त्याने दुर्वास ऋषींचे वचन जपले.

त्यक्त्वा च मानुषं रूपं जरकास्त्रच्छलेन तु अनुगृह्य च कृष्णो ऽपि लुब्धकं प्रययौ दिवम्

मग, जरा या बाणाच्या निमित्ताने, कृष्णाने मानवी रूप सोडले आणि त्या शिकाऱ्याला कृपा करून, स्वर्गास गेला.

अष्टावक्रस्य शापेन भार्याः कृष्णस्य धीमतः चौरैश्चापहृताः सर्वास् तस्य मायाबलेन च

अष्टावक्राच्या शापामुळे, बुद्धिमान कृष्णाच्या सर्व पत्नी मायेमुळे चोरांनी पळवून नेल्या.

बलभद्रो ऽपि संत्यज्य नागो भूत्वा जगाम च महिष्यस्तस्य कृष्णस्य रुक्मिणीप्रमुखाः शुभाः

बलभद्रानेही सर्व काही सोडून, नागरूप धारण केले आणि निघून गेला; तसेच कृष्णाच्या रुक्मिणीप्रमुख शुभ पत्नीही.

सहाग्निं विविशुः सर्वाः कृष्णेनाक्लिष्टकर्मणा रेवती च तथा देवी बलभद्रेण धीमता

त्या सर्वांनी अग्निसह प्रवेश केला; आणि देवी रेवतीनेही, पुण्यकर्मा बलभद्रासोबत, अग्निप्रवेश केला.

प्रविष्टा पावकं विप्राः सा च भर्तृपथं गता प्रेतकार्यं हरेः कृत्वा पार्थः परमवीर्यवान्

ब्राह्मणांनी अग्नित प्रवेश केला आणि ती आपल्या पतीच्या मार्गाने गेली. हरिच्या अंत्यसंस्काराचे कार्य पार्थाने, जो अत्यंत पराक्रमी होता, पूर्ण केले.

रामस्य च तथान्येषां वृष्णीनामपि सुव्रतः कन्दमूलफलैस्तस्य बलिकार्यं चकार सः

रामासाठी आणि इतरांसाठी, तसेच वृष्णी लोकांसाठीही, त्या धर्मनिष्ठाने कंद, मूळ आणि फळांनी त्यांचे तर्पण केले.

द्रव्याभावात् स्वयं पार्थो भ्रातृभिश् च दिवं गतः एवं संक्षेपतः प्रोक्तः कृष्णस्याक्लिष्टकर्मणः

सामग्रीच्या अभावामुळे पार्था स्वतः आणि त्याचे भाऊ स्वर्गाला गेले. अशा प्रकारे, कृष्णाच्या निष्कलंक कर्मांची ही कथा संक्षिप्त सांगितली आहे.

प्रभावो विलयश्चैव स्वेच्छयैव महात्मनः इत्येतत्सोमवंशानां नृपाणां चरितं द्विजाः

महात्म्याचा प्रादुर्भाव आणि विलय हे सर्व त्याच्या इच्छेनेच घडते. हे सोमवंशीय राजांची चरित्र आहे, हे द्विजांनो.

यः पठेच्छृणुयाद्वापि ब्राह्मणान् श्रावयेदपि स याति वैष्णवं लोकं नात्र कार्या विचारणा

जो कोणी हे वाचतो, ऐकतो किंवा ब्राह्मणांना ऐकवतो, तो नक्कीच वैष्णव लोकात पोहोचतो; यात काहीच शंका नाही.

आदिसर्गस्त्वया सूत सूचितो न प्रकाशितः सांप्रतं विस्तरेणैव वक्तुमर्हसि सुव्रत

सूताजी, तू आदिसृष्टीचे थोडक्यात सांगितले, पण पूर्णपणे उघड केले नाहीस. आता तू ती सविस्तर सांगावी, हे धर्मनिष्ठा.

महेश्वरो महादेवः प्रकृतेः पुरुषस्य च परत्वे संस्थितो देवः परमात्मा मुनीश्वराः

महेश्वर, महादेव, प्रकृती आणि पुरुष यांच्याही पलीकडे स्थित आहे. तोच देव, परमात्मा आणि ऋषींचे स्वामी आहे.

अव्यक्तं चेश्वरात्तस्माद् अभवत्कारणं परम् प्रधानं प्रकृतिश्चेति यदाहुस्तत्त्वचिन्तकाः

ईश्वरापासून अव्यक्त, म्हणजेच श्रेष्ठ कारण, उत्पन्न झाले. ज्याला प्रधान आणि प्रकृती असे म्हणतात, तसे तत्वचिंतक सांगतात.

गन्धवर्णरसैर् हीनं शब्दस्पर्शविवर्जितम् अजरं ध्रुवमक्षय्यं नित्यं स्वात्मन्यवस्थितम्

ज्याला गंध, रंग, रस नाही, ज्यात शब्द आणि स्पर्श नाहीत, जे अजरा, शाश्वत, अविनाशी आणि कायमस्वरूपी स्वतःमध्ये स्थित आहे.

जगद्योनिं महाभूतं परं ब्रह्म सनातनम् विग्रहः सर्वभूतानाम् ईश्वराज्ञाप्रचोदितम्

संपूर्ण जगाचा गर्भ, महान तत्त्व, श्रेष्ठ आणि सनातन ब्रह्म, सर्व जीवांचे मूळ रूप, हे सर्व ईश्वराच्या आज्ञेने चालते.

अनाद्यन्तमजं सूक्ष्मं त्रिगुणं प्रभवाव्ययम् अप्रकाशमविज्ञेयं ब्रह्माग्रे समवर्तत

जे अनादि, अनंत, अजन्मा, सूक्ष्म, त्रिगुणयुक्त, सर्वांचा आधार आणि अविनाशी आहे, जे अप्रकट आणि अगम्य आहे, ते ब्रह्माच्या आरंभी अस्तित्वात होते.

अस्यात्मना सर्वमिदं व्याप्तं त्वासीच्छिवेच्छया गुणसाम्ये तदा तस्मिन्न् अविभागे तमोमये

शिवाच्या इच्छेने, त्याच्या स्वतःच्या स्वरूपाने हे सर्व व्यापलेले होते. त्या वेळी गुण समत्वात होते आणि सर्वत्र अंधकार भरलेला होता.

सर्गकाले प्रधानस्य क्षेत्रज्ञाधिष्ठितस्य वै गुणभावाद्व्यज्यमानो महान् प्रादुर्बभूव ह

सृष्टीच्या वेळी, प्रधानात, क्षेत्रज्ञाच्या अधीनतेने आणि गुणांच्या कार्यामुळे, महान तत्त्व प्रकट झाले.

सूक्ष्मेण महता चाथ अव्यक्तेन समावृतम् सत्त्वोद्रिक्तो महानग्रे सत्तामात्रप्रकाशकः

मग ते महान तत्त्व, सूक्ष्म आणि अव्यक्ताने वेढलेले, सत्त्वगुणाने अधिक, सुरुवातीला केवळ अस्तित्व प्रकट करणारे होते.

मनो महांस्तु विज्ञेयम् एकं तत्कारणं स्मृतम् समुत्पन्नं लिङ्गमात्रं क्षेत्रज्ञाधिष्ठितं हि तत्

मन आणि महान तत्त्व हे एकच समजावे; तेच त्याचे कारण मानले जाते. सूक्ष्म लिंग उत्पन्न झाले, जे क्षेत्रज्ञाच्या अधीन होते.

धर्मादीनि च रूपाणि लोकतत्त्वार्थहेतवः महान् सृष्टिं विकुरुते चोद्यमानः सिसृक्षया

धर्मादी रूपे, जी जगाच्या सत्याचे कारण आहेत, ती महान तत्त्व सृष्टीच्या इच्छेने निर्माण करते.

मनो महान्मतिर्ब्रह्म पूर्बुद्धिः ख्यातिरीश्वरः प्रज्ञा चितिः स्मृतिः संविद् विश्वेशश्चेति स स्मृतः

मन, महान तत्त्व, बुद्धी, ब्रह्मा, पूर्वस्मरण, कीर्ती, ईश्वरता, प्रज्ञा, चैतन्य, स्मरण, समज आणि विश्वाचा स्वामी — असे त्याचे स्मरण आहे.

मनुते सर्वभूतानां यस्माच्चेष्टा फलं ततः सौक्ष्म्यात्तेन विभक्तं तु येन तन्मन उच्यते

कारण ते सर्व जीवांच्या कृती आणि फळांचा विचार करते, आणि त्याच्या सूक्ष्मतेमुळे ते वेगळे दिसते; म्हणून त्याला मन असे म्हणतात.

तत्त्वानाम् अग्रजो यस्मान् महांश् च परिमाणतः विशेषेभ्यो गुणेभ्यो ऽपि महानिति ततः स्मृतः

तत्त्वांमध्ये जो सर्वात मोठा आणि वयानेही ज्येष्ठ आहे, तसेच गुणांपेक्षा आणि विशेषतेपेक्षाही जो श्रेष्ठ आहे, म्हणून त्याला 'महान' असे नाव दिले आहे.

बिभर्ति मानं मनुते विभागं मन्यते ऽपि च पुरुषो भोगसंबन्धात् तेन चासौ मतिः स्मृतः

तो मान राखतो, भेद ओळखतो आणि वेगळेपण समजतो; पुरुषाला सुखभोगाशी जोडलेले असल्यामुळे त्याला 'मति' असे म्हणतात.