लिङ्गपुराणम्

एते संबोधयामस्त्वां धर्मं च अनुपालय

आम्ही तुला हे सांगतो; तू धर्माचे पालन कर.

ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन

सर्व ब्राह्मण आणि त्यांचे प्रमुख माझे शब्द ऐकावेत: माझ्या बाबतीत कधीही ज्येष्ठाला राज्य द्यायचे नाही.

मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः प्रतिकूलमतिश्चैव न स पुत्रः सतां मतः

माझ्या ज्येष्ठ पुत्र यदूने माझा आदेश पाळला नाही; त्याचा मनही उलट आहे, म्हणून तो सज्जनांच्या मते पुत्र मानला जात नाही.

मातापित्रोर्वचनकृत् सद्भिः पुत्रः प्रशस्यते स पुत्रः पुत्रवद् यस् तु वर्तते मातृपितृषु

जे पुत्र आई-वडिलांचे शब्द पाळतात, त्यांचे सत्पुरुषांनी कौतुक केले आहे; जो आई-वडिलांशी पुत्रासारखा वागतो, तोच खरा पुत्र आहे.

यदुनाहमवज्ञातस् तथा तुर्वसुनापि च द्रुह्येन चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम्

यदूने मला अवज्ञा केली, त्याचप्रमाणे तुर्वसु, द्रुह्यु आणि अनु यांनीही मला फारसा मान दिला नाही.

पुरुणा च कृतं वाक्यं मानितश् च विशेषतः कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम

पण पुरूने माझे शब्द पाळले आणि मला विशेष मान दिला; तो धाकटा असला तरी माझा वारस आहे, कारण माझ्या वृद्धापकाळात त्याने मला आधार दिला.

शुक्रेण मे समादिष्टा देवयान्याः कृते जरा प्रार्थितेन पुनस्तेन जरा संचारिणी कृता

शुक्राने मला सांगितले आणि देवयानीसाठी वृद्धापकाळ मागितला; त्याने पुन्हा वृद्धत्व दुसऱ्यावर टाकले.

शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् पुत्रो यस्त्वनुवर्तेत स ते राज्यधरस्त्विति

शुक्रानं स्वतः काव्य उशनास यांना असा वर दिला की, 'तुझा जो मुलगा तुझ्या मागे चालेल, तोच तुझ्या राज्याचा राजा होईल.'

भवन्तो ऽप्यनुजानन्तु पूरू राज्ये ऽभिषिच्यते यः पुत्रो गुणसम्पन्नो मातापित्रोर्हितः सदा

तुम्ही सगळ्यांनीही मान्यता द्यावी—जो मुलगा गुणांनी भरलेला आहे आणि नेहमी आईवडिलांच्या सेवेत आहे, त्यालाच राजेपद द्यावे.

सर्वमर्हति कल्याणं कनीयान् अपि स प्रभुः अर्हः पूरुरिदं राज्यं यः सुतो वाक्यकृत्तव

सर्व उत्तम गोष्टी आणि राज्याचा अधिकार, लहान असला तरी, जो योग्य आहे त्यालाच मिळायला हव्यात; कारण आज्ञा पाळणारा पुत्र म्हणून पूरू या राज्याचा योग्य अधिकारी आहे.

वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं कर्तुमन्यथा एवं जानपदैस्तुष्टैर् इत्युक्तो नाहुषस्तदा

शुक्रांनी दिलेल्या वरामुळे हे वेगळं करता येणार नाही; असं म्हणत नाहुष राजाला आपल्या प्रजेला पाहून समाधान वाटलं.

अभिषिच्य ततो राज्यं पूरुं स सुतम् आत्मनः दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं पुत्रमादिशत्

मग त्याने आपल्या पूरू या मुलाला राज्याभिषेक केला आणि तुर्वसु या मुलाला आग्नेय दिशेचं राज्य दिलं.

दक्षिणायामथो राजा यदुं ज्येष्ठं न्ययोजयत् प्रतीच्यामुत्तरस्यां तु द्रुह्युं चानुं च तावुभौ

राजाने आपल्या ज्येष्ठ पुत्र यदुला दक्षिणेकडचं राज्य दिलं, आणि पश्चिम व उत्तर दिशेला द्रुह्य व अनु या दोघांना नेमलं.

सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् व्यभजच्च त्रिधा राज्यं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा

सात द्वीपांसह समुद्रांनी वेढलेली पृथ्वी जिंकून, नाहुषपुत्र ययातीनं आपलं राज्य तीन भागांत मुलांमध्ये वाटून दिलं.

पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु हर्षनिर्भरमानसः प्रीतिमानभवद्राजा भारम् आवेश्य बन्धुषु

आपली राजमहिमा मुलांकडे सोपवून, राजा आनंदाने भरून गेला आणि आपली जबाबदारी नातेवाईकांकडे दिली.

अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना याभिः प्रत्याहरेत् कामान् सर्वतो ऽङ्गानि कूर्मवत्

याच ठिकाणी पूर्वी महाप्रतापी राजा ययातीनं गायलं होतं, ज्या ओव्यांनी सर्व बाजूंनी इच्छा मागे घेता येतात, जसं कासव आपली अंगं आत घेतं.

ताभिर् एव नरः श्रीमान् नान्यथा कर्मकोटिकृत् न जातु कामः कामानाम् उपभोगेन शाम्यति

या ओव्यांनीच, कितीही कर्म केलं तरी नाही, भाग्यवान माणूस समाधान पावतो; कारण इच्छा भोगून कधीच शांत होत नाही.

हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्धते यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः

जसं आहुती दिल्यावर अग्नी वाढतो, तसं पृथ्वीवर जितकंही तांदूळ, ज्वारी, सोनं, जनावरे, स्त्रिया मिळाल्या तरी इच्छा वाढतच जाते.

नालमेकस्य तत्सर्वम् इति मत्वा शमं व्रजेत् यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेषु पापकम्

'हे सर्व एका माणसासाठी पुरेसं नाही' असं समजून, जेव्हा कुणी कोणत्याही सत्त्वावर वाईट विचार करत नाही, तेव्हा त्याने शांतता शोधावी.

कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म सम्पद्यते तदा यदा परान्न बिभेति परे चास्मान्न बिभ्यति

कृती, मन आणि वाणी यांच्या योगे जेव्हा कुणी ब्रह्म प्राप्त करतो—तेव्हा तो दुसऱ्याला घाबरत नाही आणि दुसरेही त्याला घाबरत नाहीत.

यदा न निन्देन्न द्वेष्टि ब्रह्म सम्पद्यते तदा या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर् यानजीर्यति जीर्यतः

जेव्हा कुणी निंदा करत नाही, द्वेष करत नाही, तेव्हा ब्रह्म प्राप्त होतं; ज्याला मूर्ख लोक सोडू शकत नाहीत अशी ती इच्छा, शरीरासारखीच हळूहळू क्षीण होते.

यो ऽसौ प्राणान्तिको रोगस् तां तृष्णां त्यजतः सुखम् जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः

जी तृष्णा हा प्राणघातक रोग आहे, ती जो सोडतो त्याला खरा आनंद मिळतो; जसं वय वाढल्यावर केस आणि दात गळतात, तसं तृष्णाही कमी होते.

चक्षुःश्रोत्रे च जीर्येते तृष्णैका निरुपद्रवा जीर्यन्ति देहिनः सर्वे स्वभावादेव नान्यथा

डोळे आणि कान वयाने थकतात, पण तृष्णा मात्र काहीही त्रास न होता तशीच राहते; शरीराचे सर्व गुणधर्म नैसर्गिकरित्या कमी होतात, दुसरं काही होऊ शकत नाही.

जीविताशा धनाशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यते यच्च कामसुखं लोके यच्च दिव्यं महत्सुखम्

जरी शरीर वयाने थकत असलं तरी, जगण्याची आणि संपत्तीची आशा कधीच थकत नाही; या जगातली किंवा स्वर्गातली कितीही मोठी कामसुखं असली—

तृष्णाक्षयसुखस्यैतत् कलां नार्हति षोडशीम् एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्राविशद्वनम्

—तरी तृष्णा संपल्यावर मिळणाऱ्या सुखाच्या सोळाव्या भागालाही ती सरत नाहीत. असं म्हणून तो राजर्षी आपल्या पत्नीसमवेत वनात गेला.

भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः साधयित्वा त्वनशनं सदारः स्वर्गमाप्तवान्

भृगुच्या शिखरावर त्या महात्म्याने कठोर तप केलं, उपवासाचं व्रत पूर्ण केलं आणि आपल्या पत्नीबरोबर स्वर्ग प्राप्त केला.

तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव मरीचिभिः

त्याच्या पाच वंशजांनी, जे पुण्यवान आणि देवऋषींच्या सन्मानास पात्र ठरले, आपल्या तेजाने जसा सूर्य किरणांनी पृथ्वी व्यापतो तशी ही सगळी पृथ्वी व्यापली.

धनी प्रजावान् आयुष्मान् कीर्तिमांश् च भवेन्नरः ययातिचरितं पुण्यं पठञ्छृण्वंश् च बुद्धिमान्

जो कोणी ययातिच्या पुण्यकथांचा वाचन किंवा श्रवण करतो, तो धनवान, संततीसमृद्ध, दीर्घायुषी, कीर्तीमान आणि बुद्धिमान होतो.

सर्वपापविनिर्मुक्तः शिवलोके महीयते

तो सर्व पापांपासून मुक्त होऊन शंकराच्या लोकात सन्मानित होतो.